An-an (tinea versicolor): ngaa may maputi nga patse kag paano ini bulungon

Ang an-an amo ang aton tawag sa tinea versicolor, nga ginatawag man nga pityriasis versicolor. Ang buot silingon sang "versicolor" amo nga ang mga patse mahimo nga mas maputi ukon mas maitom sang sa imo panit.

Masami amo ini ang itsura sang mga patse:

• diutay nga lingin ukon daw itlog nga mga tuldok nga klaro ang higad, nga mahimo magdugtong kag mangin mas daku
• mas maputi sang sa panit sa palibot sa kalabanan nga kayumanggi nga panit, pero kon kaisa mas maitom ukon kolor-rosas
• patag, may pino kag daw pulbos nga kaliskis nga mas makita kon hinay mo nga ibanat ang panit
• masami sa dughan, ibabaw nga bahin sang likod, abaga, liog kag ibabaw nga bahin sang butkon, kag kon kaisa sa tiyan

Madamo ang wala sang ginabatyag. Ang iban may diutay nga katol nga nagagrabe kon mainit kag nagabalhas sila.

Indi nagaitom sa adlaw ang mga patse. Amo ina nga daw nagagwa ang an-an pagkatapos mag-beach: nagaitom sa adlaw ang panit sa palibot, gani mas makita ang maputi nga mga tuldok.

Sa mga bata, kon kaisa nagagwa ang an-an sa nawong, labi na sa agtang. Pero ang maputi nga mga patse sa nawong sang bata masami nga iban nga kondisyon. Basaha ang Maputi nga patse sa panit nga indi an-an.

Ang an-an kabangdanan sang isa ka yeast, isa ka diutay gid nga sahi sang fungus, nga ginatawag nga Malassezia. Nagakabuhi ini sa panit sang halos tanan nga tawo kag masami wala sang malain nga ginahimo. Pero kon kaisa nagadamo ini labaw sa naandan sa pinakaibabaw nga layer sang panit kag ginagamo ang normal nga kolor sang panit, gani nagabilin ang mga patse.

Mas mahimo ini matabo kon may:

• mainit kag maalimuot nga panahon, amo nga sagad gid ang an-an sa Pilipinas
• mabaskog nga pagbalhas tungod sang obra sa guwa, sports ukon mainit nga biyahe
• malana nga panit, nga sagad sa mga tin-edyer kag batan-on, nga sila man ang masami nga may an-an
• lana ukon malana nga lotion sa panit, masikip nga bayo nga nagapugong sang balhas, kag madugay nga pagsuksok sang face mask
• pagbusong, birth control pills kag steroid nga bulong
• diabetes, sobra nga timbang kag maluya nga immune system
• may kahimataan nga may an-an man

Ang kalabanan nga may an-an maayo man ang lawas. Sa isa ka nasyonal nga survey sa panit sa Pilipinas, nga ginbalhag sang 1999 kag ginkutlo sang mga Pilipino nga dermatologist sa isa ka plano sang panukiduki sang Cochrane, nakita ini sa mga 2 sa kada 100 ka tawo. Indi makalalat ang an-an halin sa isa ka tawo pakadto sa iban.

Madamo nga pamilya ang may kaugalingon nga pagtuo parte sa an-an. Amo ini ang ginasiling sang mga medikal nga source.

"Halin sa pasma." Ang iban nagatuo nga ang an-an halin sa pasma, pareho sang pagpaligo samtang kapoy ukon nagabalhas. Yeast ang kabangdanan sini, indi ang pagpaligo. Sa matuod lang, makabulig pa gid ang paghugas sang balhas kag pagpabugnaw sang lawas agod indi ini magbalik.

"Kay mahigko." Ang an-an indi tanda nga mahigko ang tawo. Bisan ang mga tawo nga nagapaligo adlaw-adlaw may ara man sini. Wala sang dapat ikahuya.

"Makalalat." Indi ini makalalat halin sa isa ka tawo pakadto sa iban. Ang bata nga may an-an makaeskwela pareho sang naandan.

"Bawal ang malansa." Wala sang pinasahi nga diet nga napamatud-an nga makabulig sa an-an, gani indi kinahanglan untaton ang pagkaon sang isda, itlog ukon manok.

"Madula man lang ina." Mahimo nga magkupas ang an-an sa mas mabugnaw nga mga bulan, pero kon indi bulungon, mahimo ini magdugay sang pila ka tuig kag masami nagabalik kon mainit ang panahon.

"Wala nag-epekto ang bulong, maputi gihapon." Masami nga nagapabilin ang maputi nga mga tuldok sang pila ka bulan bisan wala na ang yeast. Indi ini buot silingon nga wala nag-obra ang bulong. Basaha ang Ngaa nagapabilin ang maputi nga patse pagkatapos sang pagbulong.

Madamo nga problema ang nagahimo sang maputi nga patse sa panit, kag ang iban nagakinahanglan sang lain gid nga pag-atipan.

• Pityriasis alba: maluspad, medyo mamala kag lingin nga mga patse, masami sa nawong sang mga bata kag tin-edyer. May kaangtanan ini sa eczema (mamala kag sensitibo nga panit), indi delikado, kag nagakupas lang sa iya kaugalingon sa sulod sang madamo nga bulan. Madamo nga ginikanan ang nagatawag sini nga "an-an sa nawong", pero indi ini maayo sang antifungal. Mahimo magtambag ang doktor sang moisturizer, kag makabulig ang sunscreen agod indi masunog sa adlaw ang mga patse.
• Vitiligo: maputi gid nga daw gatas nga mga patse nga matalom ang higad kag wala sang kaliskis. Mahimo nga magputi ang buhok sa patse.
• Psoriasis: nagaburos kag nagaupis nga mga patse, nga ginlista sang NHS sa mga kaanggid sang an-an.
• Buni (ringworm): mapula kag masami makatol nga rashes nga daw singsing, nga mahimo makalalat sa iban paagi sa pagtandog. Basaha ang amon giya sa buni (ringworm).
• Leprosy (Hansen disease): maluspad ukon mapula-pula nga patse diin nadula ang batyag sang panit, gani mabudlay mabatyagan ang hinay nga pagtandog. May leprosy pa sa Pilipinas. Mabulong ini, libre ang bulong nga ginahatag sang World Health Organization, kag ang maaga nga pagbulong nagapugong sang pagkabaldado.

Tan-awa kon manhid. Kon manhid ang maluspad ukon mapula-pula nga patse, ukon manhid ukon maluya ang imo kamot ukon tiil, magpakonsulta sa imo health center sa labing madali nga tion. Indi ini pagbulunga sa balay nga daw an-an lang.

Masami makilala sang nurse ukon doktor ang an-an paagi lang sa pagtan-aw. Agod makasiguro, mahimo nila:

• himuon ang KOH test: ginakaskas ang diutay nga kaliskis, ukon ginakuha gamit ang klaro nga tape, kag ginausisa sa microscope kon may yeast. Madasig lang ini kag masami indi masakit.
• silawan ang panit sang ultraviolet nga Wood's lamp, nga mahimo magpasilak sa mga patse sang kolor dalag-berde, pero madamo nga patse ang indi nagasilak

Tip: Kon mahimo, indi anay pagbutangi sang cream ukon medicated shampoo ang mga patse sa adlaw sang imo check-up, kag silingi ang health worker kon ano na ang imo nagamit. Ang bag-o nga pagbulong mahimo magtabon sang kaliskis kag magpabudlay sa pagbasa sang mga test.

Ang kalabanan nga an-an nagadula sa bulong nga ginapahid sa panit, kag madamo nga sahi sini ang mabakal sa botika bisan wala sang reseta.

Medicated shampoo nga gamiton sa panit. Epektibo sa an-an ang mga anti-dandruff shampoo nga may selenium sulfide ukon ketoconazole, kag mas mahapos ini ilapta sa daku nga bahin sang sa cream. Sabuni ang mga patse sang shampoo samtang nagapaligo, pabay-i ini sa kalawigon nga ginasiling sang label (ginatambag sang NHS ang 10 tubtob 15 ka minuto), dayon banlawi sing maayo. Gamita ini sa kasami kag sa kadamuon sang adlaw nga ginasiling sang label ukon sang imo pharmacist. Ginagamit man ang mga shampoo nga may zinc pyrithione.

Mga antifungal cream nga may clotrimazole, miconazole, ketoconazole ukon terbinafine ang angay sa mas diutay nga bahin. Ipahid ini sa kada patse kag sa panit sa palibot sini, suno sa label.

Ining mga hakbang nagabulig agod mag-epekto ang pagbulong:

1. Bulunga man ang panit sang ulo. Ang panit sang ulo isa sa mga panguna nga ginatagoan sang yeast, gani ginatambag sang mga doktor nga bulungon man ini, halimbawa paagi sa pag-shampoo sang buhok gamit ang pareho nga shampoo.
2. Tapusa ang pagbulong. Ang pagbulong nagadugay sang pila ka adlaw tubtob 4 ka semana, depende sa produkto. Ang kaliskis kag katol masami nagahinay sa sulod sang 2 tubtob 3 ka semana.
3. Bantayi ang iritasyon. Mahimo magpairita sang panit ining mga produkto, labi na ang selenium sulfide, kag ang iban nga tawo allergic sa isa ka produkto. Untati kag pamangkota ang pharmacist kon nagapula, nagasakit ukon nagapaltos ang imo panit.
4. Pamangkota anay ang pharmacist kon para sa bata, kag basaha ang label, kay ang iban nga produkto indi para sa magagmay nga bata.
5. Kon buntis ka ukon nagapasuso, pamangkota anay ang doktor ukon pharmacist. Sa pagbusong, ang an-an ginabulong lang paagi sa pagpahid sa panit, kag ang clotrimazole cream isa sa mga pilian nga nakita nga luwas.

Ikaduha lang nga pilian ang tableta. Kon daku ang nasakupan sang an-an, nagabalik-balik, ukon indi nagadula sa shampoo kag cream, mahimo magreseta ang doktor sang antifungal nga tableta. Indi gid pag-inom sang nabilin nga tableta sang iban nga tawo. Indi na ginarekomenda ang ketoconazole nga tableta tungod sang peligro nga maguba ang atay, kag ang terbinafine nga tableta indi nagaepekto sa an-an.

Indi bulong sa an-an ang steroid cream. Ang mga cream sa katol nga may steroid, pareho sang betamethasone, indi nagapatay sang yeast, kag ang steroid mahimo pa gid nga magbulig sini nga magdamo. Basaha ang ingredients antes magbakal.

Medyo madasig mapatay sang bulong ang yeast, pero kinahanglan sang panit sang tion agod mahimo liwat ang naandan sini nga kolor.

• Hulata ang pila ka bulan antes magpareho ang kolor sang mga patse kag sang panit. Sa isa ka pagtuon, mga 3 tubtob 5 sa kada 10 ka tawo ang may maputi nga mga tuldok gihapon pila ka bulan ukon bisan pila ka tuig pagkatapos nadula ang yeast.
• Wala na sang kaliskis kag wala na sang katol: masami buot silingon sini nga nag-epekto ang pagbulong, bisan maputi pa gihapon ang mga tuldok.
• Mas makita ang mga tuldok kon maadlawan, kay nagaitom ang panit sa palibot pero indi ang mga patse. Makabulig ang landong, malaba nga manggas kag sunscreen.
• Bag-o nga mga patse nga may kaliskis, ukon mga patse nga naglapta liwat, mahimo nga tanda nga nagbalik ang an-an. Lain ini sa daan nga maputi nga mga tuldok nga hinay-hinay nga nagakupas.

Para sa kalabanan, hinay-hinay nga nagabalik ang normal nga kolor sang panit kag nadula ang kinalain. Kon madugay na nga indi nadula ang maputi nga mga tuldok, mahimo usisaon sang health worker nga indi ini iban nga kondisyon.

Madamo nga Pilipino ang nagatilaw anay sang home remedy para sa an-an. Amo ini ang nahibaluan.

• Habon nga may sulfur. Ang sulfur nga may salicylic acid nagabulig sa pagkuha sang pinakaibabaw nga layer sang panit diin nagakabuhi ang yeast, kag ginlista ini sang mga medikal nga review sa mga bulong nga ginagamit sa an-an. Mas madamo ang panukiduki parte sa antifungal nga shampoo kag cream.
• Akapulko ukon tanglad (lemongrass). Ginlista sang mga manugpanukiduki ini nga mga herbal sa mga bulong nga gintilawan na, pero wala kami sang nakita nga maayo nga pagtuon nga nagapakita nga nagaepekto ini sa an-an.
• Kalamansi, lemon, ahos ukon suka. Wala kami sang nakita nga pagtuon nga nagapakita nga ginabulong sini ang an-an, kag ang maisog nga duga mahimo magpasakit ukon magpairita sang panit.
• Pagkiskis gamit ang pumice stone ukon mabagis nga panapton. Ginagamit ini sa pagkuha sang kaliskis, pero diutay lang ang pamatuod nga ginadula sini ang an-an, kag ang mabaskog nga pagkiskis mahimo magpasamad sang panit.

Untata ang bisan ano nga remedy nga nagapapula, nagapasakit ukon nagapaltos sang imo panit. Kon nagakaliskis ukon nagalapta pa gihapon ang mga patse pagkatapos sang mga 2 ka semana, magbaylo sa shampoo ukon cream halin sa botika, ukon magpakonsulta.

Mahimo ka magsugod sa botika. Silingi ang pharmacist kon diin ang mga patse, kon daw ano na kadugay nga may ara ka sini, kag kon buntis ka ukon bata ang bulungon.

Para sa check-up, magkadto sa imo barangay health station, rural health unit (RHU) ukon city health center: pangitaa ang health center nga malapit sa imo. Makabulig ang doktor sa panit (dermatologist) kon nagabalik-balik ang an-an ukon indi klaro kon ano ini: mangita sang dermatologist.

Kon may PhilHealth YAKAP ka, libre ang check-up sa YAKAP clinic diin ka rehistrado, pero suno sa PhilHealth sang Hulyo 2025, ang pribado nga YAKAP clinic mahimo magsukot tubtob ₱900 kada pasyente sa isa ka tuig.

Libre nga bulong paagi sa PhilHealth GAMOT. Sa tunga-tunga sang 2026, ang GAMOT list sang PhilHealth nagalakip sang ketoconazole shampoo, ketoconazole cream kag clotrimazole cream, kag ang circular sang PhilHealth sang Hunyo 2026 nagsambit sang tinea versicolor subong isa sa mga kondisyon nga para sini. Agod makuha ini:

• ireseta ini sang imo YAKAP doctor sa GAMOT app
• ipakita ang reseta ukon ang code sini kag isa ka government ID sa accredited nga GAMOT pharmacy (pangitaa ang karatula sang PhilHealth GAMOT sa guwa)
• kuhaa ang antifungal sa sulod sang 2 ka adlaw halin sa petsa sang reseta, kay kon indi mahimo nga ikaw na ang magbayad
• suno sa PhilHealth sang Hulyo 2025, ang kada miyembro kag kada dependent makakuha sang bulong nga tubtob ₱20,000 ang bili kada tuig

Ang 21 ka bulong nga ginsiling sang PhilHealth sang Enero 2026 nga ginahatag pa gihapon sa mga YAKAP clinic wala nagalakip sang antifungal, gani pamangkota ang imo clinic kon ano nga mga GAMOT pharmacy nga malapit sa imo ang accredited. Agod magparehistro, basaha ang amon giya sa PhilHealth YAKAP.

Indi ka sigurado kon an-an ang mga patse? Pamangkota ang amon symptoms assistant ukon mag-book sang tawag sa nurse.

Tungod kay normal nga bahin sang panit ang yeast, tubtob 8 sa kada 10 ka tawo ang may an-an liwat, masami sa mainit kag maalimuot nga mga bulan. Ining mga hakbang nagapanubo sang tsansa:

• Magpabilin nga presko kag mamala. Maligo pagkatapos sang mabaskog nga pagbalhas, kag magbaylo sang basa nga bayo.
• Magsuksok sang maluag kag presko nga bayo imbes sang masikip nga bayo nga nagapugong sang balhas.
• Likawi ang malana nga produkto pareho sang body oil kag madamol nga lotion sa dughan kag likod.
• Labhi kag plantsaha ang imo mga bayo. Suno sa isa ka medikal nga review, ang bayo mahimo magkapot sang yeast kag ibalik ini sa imo panit.
• Gamita kon kaisa ang medicated shampoo sa imo panit. Kon nagabalik-balik ang an-an, ginatambag sang mga health service nga hugasan ang panit sang anti-dandruff ukon antifungal nga shampoo mga makaisa kada bulan, ukon kada pila ka semana sa tig-ilinit.
• Magpakonsulta sa doktor kon nagabalik ini sing makapila sa isa ka tuig. Mahimo magtambag ang doktor sang plano sa paglikaw, kon kaisa upod ang tableta.