Mga giya sa panglawas halin sa masaligan nga ginhalinan
Maathag nga sabat parte sa masami nga problema sa panglawas sa Pilipinas: ano ang himuon sa balay, ang mga senyales nga kinahanglan gilayon sang bulig, kag diin makakuha sang libre ukon barato nga bulig.
Ang kada giya ginsulat halin sa masaligan nga ginhalinan pareho sang PhilHealth, WHO kag DOH, nga nakalista sa katapusan sang kada pahina. Kon nasusi na sang nurse ukon doktor ang isa ka giya, ginasiling sang pahina kon sin-o kag san-o.
Impeksyon kag hilanat
Bakuna kontra rabies: iskedyul, presyo kag libre nga animal bite center
Ang bakuna kontra rabies nagaprotektar sa imo pagkatapos makagat, makalmot ukon madilaan sang sapat nga mahimo may rabies. Halos pirme makamatay ang rabies kon may sintomas na, pero epektibo gid ang bakuna kon maaga kag kompleto ang tanan nga pagbalik. Hugasi ang pilas sang habon kag tubig sang 15 ka minuto, dayon magkadto sa animal bite treatment center sa amo man nga adlaw. Libre ini sa center sang gobyerno kon may stock, kag nagabulig ang PhilHealth animal bite package sa grabe nga kagat.
Bulutong (chickenpox): sintomas, pag-atipan sa balay kag san-o mabalaka
Ang bulutong (chickenpox) isa ka virus nga madali makatapon. Makatol nga butlig ini nga nangin paltos, dayon langib. Masami nagaayo sa balay ang bata sa 1 tubtob 2 ka semana paagi sa ilimnon, paracetamol kag matugnaw nga paligo. Indi paghatagi sang aspirin; likawi ang ibuprofen. Magpabilin sa balay tubtob nalangib ang tanan nga butlig. Magpadoktor sa amo man nga adlaw ang hamtong, buntis, bag-o lang natawo kag maluya ang immune system. Ang 2 ka dose sang bakuna nagapugong sa kalabanan sang kaso.
Hilanat sang hamtong: bulong sa hilanat, pag-atipan sa balay kag warning sign
Ang hilanat amo ang temperatura nga 38°C ukon labaw pa. Mga 37°C ang normal, kag nagabaylo ini sa bilog nga adlaw. Masami halin ini sa impeksyon pareho sang sip-on ukon trangkaso kag nagaayo sa pila ka adlaw paagi sa pahuway, madamo nga ilimnon kag paracetamol suno sa label. Sa Pilipinas, ipa-check para sa dengue, leptospirosis ukon typhoid ang hilanat nga 2 ka adlaw ukon labaw pa, ukon pagkatapos maglusong sa baha. Kon nagakalibog, budlay magginhawa ukon nagadugo, magkadto gilayon sa ospital.
Sintomas sang dengue kag mga warning sign: san-o magkadto sa ospital
Ang dengue isa ka virus nga dala sang lamok nga Aedes. Masami nga nagasugod ini sa hinali nga mataas nga hilanat, sakit sang ulo, sakit sa likod sang mata kag sakit sang lawas. Ang kalabanan nagaayo sa mga isa ka semana, pero ang iban nagakaroon sang grabe nga dengue, masami pagkatapos magnubo ang hilanat. Kon may warning sign pareho sang sakit sang tiyan, sunod-sunod nga pagsuka, pagdugo ukon grabe nga kakapoy, magkadto gilayon sa ospital. Makabulig ang NS1 test sa una nga mga adlaw.
Sintomas sang HIV kag libre kag kompidensyal nga HIV test sa Pilipinas
Mahapos indi mapansin ang sintomas sang HIV. Ang iban may daw trangkaso 2 tubtob 6 ka semana pagkatapos matapnan, pero madamo ang maayo ang pamatyag sang madamo nga tuig, gani test lang ang makasiling. Kompidensyal kag masami libre ang HIV test, kag pwede halin sa edad 15 bisan wala sing pahanugot sang ginikanan. Exposure sa nagligad nga 72 ka oras? Mangayo gilayon sang PEP. Sa adlaw-adlaw nga ART, malawig kag maayo ang kabuhi sang may HIV, kag nagabulig ang OHAT sang PhilHealth sa gastos.
Sintomas sang leptospirosis pagkatapos maglusong sa baha
Ang lepto (leptospirosis) isa ka impeksiyon nga makuha kon ang baha ukon lunang nga may ihi sang ilaga ukon iban nga sapat maigo sa pilas, mata, ilong ukon baba. Masami nagaguwa ang sintomas 5 tubtob 14 ka adlaw pagkatapos: hilanat, sakit sang kaunuran sa bitiis kag mapula nga mata. Kon naglusong ka sa baha, magpatan-aw sa health worker sa sulod sang 24 tubtob 72 ka oras para sa pangontra. Kon nagadalag ang mata, diutay ang ihi, nagaubo sang dugo ukon budlay magginhawa, kadto dayon sa ospital.
Sintomas sang TB: madugay nga ubo, libre nga TB test kag pagbulong
Ang tuberculosis (TB) isa ka impeksyon nga tungod sa kagaw nga masami nagaatake sa baga kag nagalapta paagi sa hangin. Ang sagad nga mga sintomas sang TB amo ang ubo nga nagadugay sang 2 ka semana ukon labaw pa, hilanat, pagbalhas sa gab-i, pagniwang kag kakapoy. Sa Pilipinas, libre ang TB test kag bulong sa mga health center sang gobyerno kag sa mga TB-DOTS center. Mabulong ang TB paagi sa bulong nga ginainom adlaw-adlaw sa sulod sang pila ka bulan, basta tapuson ang bug-os nga pagbulong.
Sintomas sang trangkaso (flu): pag-atipan sa balay kag san-o mabalaka
Ang trangkaso, ukon flu, isa ka impeksyon sang virus sa ilong, tutunlan kag baga. Hinali ang mga sintomas sang trangkaso: hilanat, pagkurog, uga nga ubo, sakit sang tutunlan, sakit sang ulo, sakit sang lawas kag grabe nga kakapoy. Ang kalabanan nagaayo sa balay sa mga isa ka semana paagi sa pahuway, ilimnon kag paracetamol suno sa label. Wala sang bulig ang antibiotic. Mahimo man nga dengue ini nga hilanat. Magpakonsulta dayon ang kabataan, tigulang, nagabusong kag may madugay na nga balatian.
Sintomas sang UTI: mahapdi kon magihi kag san-o magpakonsulta sa doktor
Nagakatabo ang urinary tract infection (UTI) kon magsulod ang bacteria sa pantog ukon sa mga agianan sang ihi. Ang sagad nga mga sintomas sang UTI amo ang hapdi ukon sakit kon nagaihi, pirme nga pag-ihi, kag malubog ukon may dugo nga ihi. Kon may hilanat, pagkurog kag sakit sa likod ukon kilid, mahimo nga nag-abot na sa kidney ang impeksyon kag kinahanglan magpakonsulta gilayon. Ang urine test ang nagakumpirma sang UTI, kag kinahanglan sang reseta sang doktor ang antibiotic.
Sip-on (common cold): bulong sa balay nga epektibo kag indi
Ang sip-on (common cold) isa ka indi grabe nga impeksyon sa ilong kag tutunlan tungod sa virus. Ang kalabanan nagaayo sa mga isa ka semana, pero ang nagatulo nga sip-on kag ubo mahimo magdugay sang 2 ka semana ukon labaw pa. Makabulig ang pahuway, madamo kag mainit-init nga ilimnon, singaw, kag saline (tubig nga may asin) sa ilong para magmayo ang pamatyag. Indi makabulig ang antibiotic sa sip-on. Magpabulig gilayon kon nagabudlay ukon nagadasig ang pagginhawa, ukon kon indi makainom ang bata.
Sore eyes (conjunctivitis): bulong sa balay kag san-o magpakonsulta
Ang sore eyes (conjunctivitis ukon pink eye) amo ang kapula kag habok sang lamad sa puti sang mata. Sagad tungod sa virus, kag kalabanan nagaayo sa 1 tubtob 2 ka semana. Nagapahapos ang matugnaw nga compress kag artificial tears. Kon halin sa mikrobyo, madali makalalaton sa kamot kag hulam nga tualya. Indi paggamit sang steroid eye drops nga wala sang doktor. Magpabulig dayon kon masakit ang mata, nagbag-o ang panulok, nasudlan sang kemikal, ukon mapula kag malagkit ang mata sang bag-o natawo.
Tagipusuon kag presyon sang dugo
High blood (mataas nga presyon sang dugo): sintomas, numero kag ano ang himuon
Ang high blood, ukon mataas nga presyon sang dugo (hypertension), ara sa mga 1 sa kada 3 ka adulto sa Pilipinas. Masami wala ini sang sintomas, gani madamo ang wala nakahibalo tubtob ma-stroke ukon ma-atake sa tagipusuon. Ang reading nga 140/90 ukon labaw pa sa labaw sa isa ka adlaw nagakahulugan nga may high blood ka. Nagapanubo ini sa diutay nga asin, regular nga ehersisyo kag adlaw-adlaw nga maintenance nga bulong, kag may libre nga check kag bulong sa health center kag sa PhilHealth YAKAP.
Normal nga presyon sang dugo: BP chart kag kahulugan sang numero
Ang normal nga presyon sang dugo sang hamtong nubo sa 120/80. Suno sa WHO, ang 140/90 ukon labaw pa sa duha ka lain nga adlaw ginakabig nga high blood, kag ang 180/120 ukon labaw pa delikado nga kataas. Nubo ang BP kon nubo sa 90/60. Sa balay, mas nubo ang utlanan sang mataas: 135/85. Isa lang ang chart para sa mga hamtong sa bisan ano nga edad. Ang bata ginakumparar sa iban nga bata nga pareho sang edad, sekso kag kataason. Makapasukat ka sang BP sa barangay health station ukon YAKAP clinic.
Paano gamiton ang BP monitor sa balay kag magsukat sang BP nga mano-mano
Agod husto, magpahuway sang 5 ka minuto, magpungko nga nakasandig, nakatapak ang tiil, kag ibutang ang cuff nga husto ang kadakuon sa ibabaw nga butkon nga wala manggas, pareho kataas sang tagipusuon. Magkuha sang duha ka reading nga 1 ka minuto ang ulot kag isulat ini. Tun-i kon paano magsukat sang blood pressure sa balay, sa monitor ukon mano-mano, paano mag-log, kag san-o magpatan-aw sa doktor. Wala sang monitor? Magpa-check sa barangay health station, RHU ukon PhilHealth YAKAP clinic.
Sintomas sang heart failure: manas, budlay magginhawa kag san-o magpabulong
Ang heart failure nagakahulugan nga indi na makabomba sing maayo sang dugo ang tagipusuon, pero wala ini nag-untat. Ang panguna nga sintomas sang heart failure amo ang budlay magginhawa, manas sang tiil, bukong-bukong, batiis ukon tiyan, kakapoy kag hinali nga pagbug-at tungod sa tubig. Ang bulong kada adlaw, diutay nga asin kag pagtimbang kada aga nagabulig nga stable ini sa madamo nga tuig. Nagabulig ang PhilHealth sa bayaran sa ospital kag sa pila ka maintenance nga bulong sa YAKAP clinic.
Diabetes
Mga klase sang diabetes: type 1, type 2, gestational kag prediabetes
Sa diabetes, mataas gid ang asukar (glucose) sa dugo, kay kulang ang insulin nga ginahimo sang lawas ukon indi ini magamit sing maayo. Ang mga pangunang klase sang diabetes amo ang type 1, type 2 kag gestational diabetes, nga nagasugod sa pagbusong. Ang type 2 ang pinakasagad, kag ang prediabetes amo ang paandam nga hut-ong antes sini. Lain-lain ang kabangdanan kag pagbulong sang kada klase. Sa Pilipinas, sakop sang PhilHealth YAKAP ang blood sugar test kon ipa-test sang imo YAKAP doctor.
Paano malikawan ang diabetes: magagmay nga pagbag-o nga epektibo
Paano malikawan ang diabetes: ang type 2 diabetes, ang pinakasagad nga klase, masami nga malikawan ukon mapaulihi. Magbuhin sang diutay sa timbang kon sobra ang imo timbang, maghulag indi magnubo sa 150 ka minuto kada semana, buhinan ang kan-on kag dugangan ang utan, mag-inom sang tubig imbes matam-is nga ilimnon, kag indi magpanigarilyo. Ang mga adulto nga labaw 40, ukon mas bata nga may risk factor, dapat magpa-blood sugar test, nga libre sa mga publiko nga PhilHealth YAKAP clinic.
Sintomas sang diabetes: una nga mga tanda kag paano magpa-test
Ang pinakasagad nga sintomas sang diabetes amo ang pirme nga pag-ihi, grabe nga pagkauhaw, grabe nga kakapoy kag pagniwang bisan wala ginatinguhaan. Ang type 2 diabetes masami mahinay ukon wala sing sintomas, gani dapat magpa-blood sugar test ang mga edad 40 pataas, kag ang mas bata nga may risk factor, bisan maayo ang pamatyag. Sa Pilipinas, ang PhilHealth YAKAP clinic, pareho sang madamo nga RHU kag city health center, may libre nga check-up kag, kon ipa-test sang doktor, FBS ukon HbA1c test.
Baga kag pagginhawa
Bulong sa ubo: pag-atipan sa balay, lagundi, kag san-o magpakonsulta
Masami halin sa sip-on ukon trangkaso ang ubo kag nagaayo sa 3 tubtob 4 ka semana. Ang pinakamaayo nga bulong sa ubo sa balay amo ang pahuway, madamo nga ilimnon, kag mainit-init nga ilimnon nga may dugos (indi sa lapsag nga wala pa 1 ka tuig). Nagapahapos sang ubo ang herbal nga lagundi pero indi nagabulong sang kabangdanan. Indi makabulig ang antibiotic sa kalabanan sang ubo. Sa Pilipinas, ipa-TB check sa health center ang ubo nga 2 ka semana na, kag magpabulig gilayon kon budlay magginhawa.
Sintomas sang pulmonya (pneumonia) sa mga hamtong kag tigulang
Ang pulmonya (pneumonia) impeksyon nga nagapuno sang likido sa magagmay nga bulsa sang hangin sa baga. Sagad nga sintomas sang pulmonya ang ubo nga may plema, hilanat kag pagkurog, budlay magginhawa, kag sakit sa dughan sa pagginhawa. Sa tigulang, mahimo pagkalibog ukon indi pagkaon lang ang makita. Ang pulmonya tungod sa bacteria kinahanglan sang antibiotic halin sa doktor. Ang labaw sa 65 kag may malawig nga balatian dapat magpakonsulta gilayon. Nagabulig ang PhilHealth sa gasto sa ospital.
Tiyan kag paghilaw sang pagkaon
Kabag: kabangdanan, bulong sa kabag kag delikado nga senyales
Ang kabag (bloating) amo ang tiyan nga puno, hugot ukon nagabutod tungod sa hangin. Sagad ini kag masami indi delikado. Ang hangin halin sa imo natulon kag sa bacteria sa tinai nga nagatunaw sang balatong, repolyo, gatas kag softdrinks. Makabulig ang hinay kag diutay nga kaon, paglakat pagkatapos magkaon kag simethicone sa botika. Magpadoktor kon halos adlaw-adlaw ini ukon may pagniwang, dugo sa tai ukon pagsuka. Ang sakit sa dughan nga daw kabag mahimo nga atake sa tagipusuon: tawagi ang 911.
Pagkalibanga (LBM): ORS, pagkaon kag san-o magpakonsulta
Ang pagkalibanga ukon LBM amo ang humok ukon matubig nga tai sa tatlo ukon labaw pa ka beses sa isa ka adlaw. Masami tungod ini sa impeksyon sa tinai halin sa mahigko nga tubig ukon pagkaon, kag nagaayo sa isa ka semana. Ang pinakaimportante amo ang ORS (oresol), nga libre sa health center kag YAKAP clinic. Padayon nga magkaon kag magpasuso. Magkadto sa ospital kon grabe ang dehydration, kag magpakonsulta sa doktor kon may dugo ang tai, kon lapsag ang nagakalibanga, ukon kon indi nagaayo.
Sakit sang tiyan: sagad nga kabangdanan kag delikado nga senyales
Halos tanan nakaagi sang sakit sang tiyan. Masami, halin ini sa kabag, indigestion, budlay magtai ukon impeksyon sa tiyan, kag nagaayo ini sa sulod sang isa ukon duha ka adlaw. Pero ang iban nga sakit sang tiyan dapat ipakonsulta gilayon, pareho sang appendicitis, ulcer nga nagadugo ukon pagbusong sa gwa sang matris. Ang lugar, pamatyag kag upod nga sintomas sang sakit nagapakita kon daw ano ini ka dinalian, pero ang health worker lang nga magausisa sa imo ang makahibalo sang kabangdanan.
Pagbusong kag panglawas sang mga babayi
Prenatal check-up sang buntis: iskedyul, mga test kag libre nga serbisyo
Ang prenatal care amo ang regular nga check-up sa midwife, nurse ukon doktor kon nagabusong ka. Magsugod sa una nga 12 ka semana kag indi magkubos sa 8 ka check-up antes magbata. Makita sini sing temprano ang mataas nga blood pressure, anemia, diabetes kag impeksyon, sagad antes mo pa may mabatyagan. Subong (Nobyembre 2026), libre sa PhilHealth ang check-up, basic test, duha ka ultrasound kag supplement sa accredited nga health center, RHU, lying-in kag YAKAP clinic, upod ang barangay midwife.
Sintomas sang pagbusong: una nga mga tanda kag san-o mag-PT
Ang una nga sintomas sang pagbusong sagad nagasugod sa mga 4 tubtob 6 ka semana: wala mag-abot ang regla, diutay nga spotting, kasuka, kakapoy, masakit nga dughan kag pirme nga pag-ihi. Mahimo iban ang kabangdanan, gani pregnancy test (PT) ang paagi para mahibaluan. Kalabanan sang PT nagagana halin sa una nga adlaw sang missed period. Kon positibo, magpa-prenatal check-up sa una nga 12 ka semana. Sakop sang PhilHealth ang 8 ka prenatal check-up kag basic nga test sa accredited nga pasilidad.
Lapsag kag mga kabataan
Hilanat sang bata kag lapsag: san-o dapat mabalaka kag ano ang himuon
Ang hilanat amo ang temperatura nga 38°C ukon labaw pa. Sa kabataan, masami tungod ini sa sagad nga impeksyon kag nagaayo sa sulod sang pila ka adlaw. Ang lapsag nga wala pa 3 ka bulan nga may temperatura nga 38°C ukon labaw pa kinahanglan dalhon gilayon sa doktor. Mas importante ang itsura kag hulag sang bata sangsa numero sa thermometer. Sa Pilipinas, ang hilanat sang bata nga 2 ka adlaw na, labi na sa tig-ulan, kinahanglan ipa-check para sa dengue.
Iskedyul sang bakuna sang bata sa Pilipinas: libre nga bakuna
Ang iskedyul sang bakuna nagasiling kon ano nga mga bakuna ang kinahanglan sang imo bata kag san-o. Sa Pilipinas, libre ang sadsaran nga mga bakuna sang DOH National Immunization Program sa barangay health station kag health center: BCG kag hepatitis B pagkatawo, pentavalent, polio kag PCV sa 6, 10 kag 14 ka semana, kag bakuna kontra tipdas sa 9 kag 12 ka bulan. May nalaktawan nga dose? Makaabot pa ang imo bata.
Panit
An-an (tinea versicolor): maputi nga patse, bulong kag paglikaw
Ang an-an, ukon tinea versicolor, isa ka sagad nga kondisyon sa panit nga kabangdanan sang yeast nga normal nga nagakabuhi sa panit sang tanan. Nagahimo ini sang patag nga patse, masami mas maputi sang sa panit sa palibot, sa dughan, likod, liog kag butkon. Indi makalalat kag indi tanda nga mahigko ka. Masami nagadula ini sa antifungal nga shampoo ukon cream halin sa botika, pero mahimo magdugay sang pila ka bulan antes magbalik ang kolor, kag masami nagabalik ang an-an kon mainit ang panahon.
Bulong sa hubag (pigsa): pag-atipan sa balay kag san-o magpadoktor
Ang hubag (pigsa) isa ka masakit nga bukol nga may nana, kabangdanan sang bacteria nga nakasulod sa gamot sang buhok (hair follicle). Kalabanan sang hubag nagabuto, nagaguwa ang nana kag nagaayo sa sulod sang mga 2 ka semana kon butangan sang mainit nga compress. Indi gid pag-pis-on ukon pagtusluka ang hubag. Magpakonsulta sa doktor kon yara ini sa guya, may hilanat ka, nagalapta ang pagkapula, may diabetes ka, ukon pirme ini nagabalik, agod matan-aw kon may diabetes ukon iban nga kabangdanan.
Buni (ringworm): kabangdanan kag bulong sa buni
Ang buni (ringworm) isa ka sagad nga impeksyon sa panit nga kabangdanan sang fungus, indi sang ulod. Masami ini nga daw makatol kag nagakaliskis nga lingin, nga mas normal ang panit sa tunga. Ang kalabanan nga buni sa lawas nagaayo sa antifungal cream nga gamiton sang pila ka semana, bisan pa nadula na ang rashes. Likawan ang steroid ukon all-in-one nga cream kay mahimo ini magpalala. Kinahanglan sang doktor ang buni sa panit sang ulo, kag ang buni nga indi nagaayo sa sulod sang 2 ka semana.
PhilHealth kag libre nga serbisyo
Ano ang PhilHealth? Mga benepisyo kag ano ang sakop sini
Ang PhilHealth ang nasyonal nga health insurance, kag sakop ang kada Pilipino suno sa Universal Health Care law. Ginabayaran sini ang pag-admit sa ospital, ER, pagbusong kag pagbata, dialysis, pila ka outpatient nga pagbulong, primary care paagi sa YAKAP, kag malahalon nga balatian sa Z Benefits. Suno sa pagsulundan sang PhilHealth, indi ka na dapat magbayad sang dugang para sa sakop nga serbisyo sa ward sang accredited nga ospital. Ari ang sakop sini sang Oktubre 2026 kag paano ini gamiton.
Health insurance sa Pilipinas: PhilHealth, HMO kag health card
Suno sa Universal Health Care Act, tanan nga Pilipino awtomatiko nga upod sa PhilHealth, ang nasyonal nga health insurance. Ang HMO (kompanya sa likod sang "health card") ukon pribado nga health insurance dugang nga proteksyon. Kon ma-admit ka, ginabawas anay sa bill ang PhilHealth kag ang diskwento nga ginamando sang layi antes magbayad ang HMO ukon insurer, tubtob sa limit sini. Ginapaathag diri ang kada klase sang coverage, paano mag-sign up kag ano ang pamangkuton antes magbakal sang plan.
Malasakit Center: paano makakuha sang bulig sa bayaran sa ospital
Ang Malasakit Center isa ka one-stop nga help desk sa madamo nga government hospital. Upod-upod diri ang staff sang PhilHealth, DSWD, PCSO kag mga programa sang DOH. Ginabuligan nila ang mga pasyente nga imol, ukon indi gid makabayad subong sang daku nga bill, sa gastos sa ospital, bulong, test kag pila ka indi medikal nga kinahanglanon. Magdala sang valid ID, clinical abstract kag imo bill, kag magkadto sing temprano sa social worker samtang ara sa ospital. Libre ang pagpangayo sang bulig.
PhilHealth YAKAP (anay Konsulta): paano magparehistro kag ano ang libre
Ang PhilHealth YAKAP amo ang libre nga primary care benefit nga nagbaylo sa Konsulta sang 2025. Ang tagsa ka Pilipino mahimo magparehistro sa isa ka YAKAP clinic para sa libre nga konsultasyon, tinuig nga health check, lab test, cancer screening kag tubtob ₱20,000 kada tuig nga bulong. Magpili sang clinic paagi sa eGovPH app, PhilHealth Member Portal, opisina sang PhilHealth ukon sa mismo nga clinic, dayon himua didto ang imo una nga pagbisita. Wala sang bayad sa publiko nga YAKAP clinic.
Serbisyo sang panglawas sa Pilipinas: diin magkadto kag sin-o ang magabayad
Ang sistema sang panglawas sa Pilipinas pareho sang hagdan. Ang adlaw-adlaw nga problema yara sa pinakaidalom nga baitang: ang barangay health station, ang rural health unit (RHU) ukon ang imo YAKAP clinic, nga magapadala sa imo sa ospital kon kinahanglan. Ang tagsa ka Pilipino sakop sang PhilHealth suno sa Universal Health Care Act. Kon indi mo gihapon makaya ang bill sa ospital sang gobyerno, pangitaa ang Malasakit Center sini. Kon emergency, magdiretso sa pinakamalapit nga emergency room.
Check-up, bakuna kag paglikaw sa balatian
Libre nga check up: mga test nga kinahanglan sang adulto kag diin ini makuha
Ang annual check up ukon tinuig nga check-up amo ang pagpakonsulta sa doktor ukon nurse bisan maayo ang imo pamatyag. Makita sini sing temprano ang high blood, diabetes kag mataas nga cholesterol, antes ini makahalit. Ang mga test nga kinahanglan mo nagadepende sa imo edad, sekso, panglawas kag balatian sa pamilya. Sa Pilipinas, may libre nga check up kada tuig kag madamo nga libre nga lab test sa publiko nga PhilHealth YAKAP clinic, pareho sang rural health unit ukon city health center.
Tanan nga giya: Check-up, bakuna kag paglikaw sa balatian (5)
Adlaw-adlaw nga panglawas
Bulong sa gout: sintomas, pagpahapos sang atake, kag san-o magpakonsulta
Ang gout isa ka klase sang arthritis halin sa sobra nga uric acid. Nagatuga ini sang hinali nga atake sang grabe nga sakit, hubag kag pula, masami sa dako nga tudlo sang tiil. Sagad maghapos ini sa 1 tubtob 2 ka semana, mas madasig kon mabulong dayon. Pahuwaya, itaas kag pabugnawa ang lutahan kag magpadoktor. Magpabulig dayon kon mainit kag hubag ang lutahan nga may hilanat. Malikawan ang atake sa bulong sa uric acid kada adlaw, diutay nga beer kag matam-is nga ilimnon, kag husto nga timbang.
Masaligan nga impormasyon sa panglawas: giya para sa mga Pilipino
Ang husto nga ginhalinan sang impormasyon sa panglawas amo ang DOH, PhilHealth, FDA Philippines, WHO, ang imo health center, kag mga lisensyado nga doktor, nurse, midwife kag pharmacist. Antes ka magpati ukon mag-share sang health post, usisaa kon sin-o ang naghimo, ngaa, diin naghalin ang datos kag daw ano na ini kadugay. Mag-andam sa milagro nga bulong kag testimonial, usisaa sa FDA ang mga produkto, kag sa philhealth.gov.ph kag opisyal nga mga page lang sini kuhaa ang balita sang PhilHealth.
Paghanda sa operasyon: preoperative checklist, tikang-tikang
Ang preoperative checklist nagabulig nga makahanda ka sing luwas sa operasyon. Pila ka semana antes, magpa-pre-op test, ilista ang tanan mo nga bulong kag supplement, kag pamangkot kon diin ang ipadayon. Untati ang sigarilyo kag kontrola ang diabetes kag blood pressure. Sunda gid ang oras sang pagpuasa (NPO) sang ospital, kag dal-a ang ID, papeles sang PhilHealth, resulta kag bulong mo. Mag-areglo sang adulto nga mahatod sa imo pauli. Silingi ang surgeon kon magmasakit ka antes sang operasyon.
Sakit sa kidney (CKD): sintomas, test kag dialysis
Ang chronic kidney disease (CKD) ukon malawig nga sakit sa kidney amo ang hinay nga kahalitan sang mga kidney, kag indi na nila malimpyohan sing maayo ang dugo. Ang temprano nga sakit sa kidney masami wala sing sintomas, gani blood test para sa creatinine (eGFR) kag urine test lang ang makakita sini. Diabetes kag high blood ang pinakasagad nga kabangdanan. Mapahinay ini sang pagbulong. Kon mag-untat ang kidney, kinahanglan ang dialysis ukon transplant, kag nagabulig ang PhilHealth sa bayad.
Sakit sang ulo: mga klase, bulong kag san-o delikado
Ang kalabanan nga sakit sang ulo tension headache ukon migraine. Mahimo nga masakit gid ini pero masami indi grabe, kag nagaayo sa pagpahuway, tubig, pagkaon kag simple nga painkiller. Ang masunson nga pag-inom sang painkiller mahimo man magtuga sang sakit sang ulo adlaw-adlaw. Indi mahibaluan sa sakit sang ulo ang blood pressure: sukta ini. Magpabulig gilayon kon hinali kag grabe gid ang sakit sang ulo, ukon may kaluya, kalibog, kombulsyon, hilanat nga matig-a ang liog, ukon naigo ang ulo.