Impeksyon kag hilanat: ano ang himuon kag san-o magpatan-aw
Ang hilanat isa ka senyales nga nagapakig-away ang lawas batok sa impeksyon; indi ini balatian mismo. Ang kalabanan sang sip-on kag trangkaso nagaayo sa balay paagi sa pagpahuway kag pag-inom sang tubig, pero may mga impeksyon nga kinahanglan gilayon sang test ukon bulong.
Sa tig-ulan, mag-andam sa dengue, kag magpatan-aw gilayon sa health worker kon ginhilanat ka pagkatapos maglusong sa baha. Ang ubo nga nagadugay sang 2 ka semana ukon labaw pa kinahanglan ipa-check para sa TB: libre ang test kag ang mga bulong sa mga health center sang gobyerno.
Magkadto gilayon sa emergency room kon budlay magginhawa, matig-a ang liog, nagalibog, nagadugo ukon may senyales sang dehydration. Para sa iban pa, magsugod sa barangay health station, rural health unit ukon YAKAP clinic, diin libre ang konsulta. Ginapaathag sang mga giya sa idalom ang mga senyales, pag-atipan sa balay kag diin magkadto, balatian kada balatian.
12 ka giyaGin-update sang Nobyembre 1, 2026
Kon emergency, magkadto gilayon sa pinakamalapit nga emergency room ukon tawgi ang 911. Tawgi ang 911
Mga sintomas kag balatian
Bulutong (chickenpox): sintomas, pag-atipan sa balay kag san-o mabalaka
Ang bulutong (chickenpox) isa ka virus nga madali makatapon. Makatol nga butlig ini nga nangin paltos, dayon langib. Masami nagaayo sa balay ang bata sa 1 tubtob 2 ka semana paagi sa ilimnon, paracetamol kag matugnaw nga paligo. Indi paghatagi sang aspirin; likawi ang ibuprofen. Magpabilin sa balay tubtob nalangib ang tanan nga butlig. Magpadoktor sa amo man nga adlaw ang hamtong, buntis, bag-o lang natawo kag maluya ang immune system. Ang 2 ka dose sang bakuna nagapugong sa kalabanan sang kaso.
Sintomas sang dengue kag mga warning sign: san-o magkadto sa ospital
Ang dengue isa ka virus nga dala sang lamok nga Aedes. Masami nga nagasugod ini sa hinali nga mataas nga hilanat, sakit sang ulo, sakit sa likod sang mata kag sakit sang lawas. Ang kalabanan nagaayo sa mga isa ka semana, pero ang iban nagakaroon sang grabe nga dengue, masami pagkatapos magnubo ang hilanat. Kon may warning sign pareho sang sakit sang tiyan, sunod-sunod nga pagsuka, pagdugo ukon grabe nga kakapoy, magkadto gilayon sa ospital. Makabulig ang NS1 test sa una nga mga adlaw.
Sintomas sang HIV kag libre kag kompidensyal nga HIV test sa Pilipinas
Mahapos indi mapansin ang sintomas sang HIV. Ang iban may daw trangkaso 2 tubtob 6 ka semana pagkatapos matapnan, pero madamo ang maayo ang pamatyag sang madamo nga tuig, gani test lang ang makasiling. Kompidensyal kag masami libre ang HIV test, kag pwede halin sa edad 15 bisan wala sing pahanugot sang ginikanan. Exposure sa nagligad nga 72 ka oras? Mangayo gilayon sang PEP. Sa adlaw-adlaw nga ART, malawig kag maayo ang kabuhi sang may HIV, kag nagabulig ang OHAT sang PhilHealth sa gastos.
Sintomas sang UTI: mahapdi kon magihi kag san-o magpakonsulta sa doktor
Nagakatabo ang urinary tract infection (UTI) kon magsulod ang bacteria sa pantog ukon sa mga agianan sang ihi. Ang sagad nga mga sintomas sang UTI amo ang hapdi ukon sakit kon nagaihi, pirme nga pag-ihi, kag malubog ukon may dugo nga ihi. Kon may hilanat, pagkurog kag sakit sa likod ukon kilid, mahimo nga nag-abot na sa kidney ang impeksyon kag kinahanglan magpakonsulta gilayon. Ang urine test ang nagakumpirma sang UTI, kag kinahanglan sang reseta sang doktor ang antibiotic.
Sintomas sang TB: madugay nga ubo, libre nga TB test kag pagbulong
Ang tuberculosis (TB) isa ka impeksyon nga tungod sa kagaw nga masami nagaatake sa baga kag nagalapta paagi sa hangin. Ang sagad nga mga sintomas sang TB amo ang ubo nga nagadugay sang 2 ka semana ukon labaw pa, hilanat, pagbalhas sa gab-i, pagniwang kag kakapoy. Sa Pilipinas, libre ang TB test kag bulong sa mga health center sang gobyerno kag sa mga TB-DOTS center. Mabulong ang TB paagi sa bulong nga ginainom adlaw-adlaw sa sulod sang pila ka bulan, basta tapuson ang bug-os nga pagbulong.
Sintomas sang leptospirosis pagkatapos maglusong sa baha
Ang lepto (leptospirosis) isa ka impeksiyon nga makuha kon ang baha ukon lunang nga may ihi sang ilaga ukon iban nga sapat maigo sa pilas, mata, ilong ukon baba. Masami nagaguwa ang sintomas 5 tubtob 14 ka adlaw pagkatapos: hilanat, sakit sang kaunuran sa bitiis kag mapula nga mata. Kon naglusong ka sa baha, magpatan-aw sa health worker sa sulod sang 24 tubtob 72 ka oras para sa pangontra. Kon nagadalag ang mata, diutay ang ihi, nagaubo sang dugo ukon budlay magginhawa, kadto dayon sa ospital.
Sore eyes (conjunctivitis): bulong sa balay kag san-o magpakonsulta
Ang sore eyes (conjunctivitis ukon pink eye) amo ang kapula kag habok sang lamad sa puti sang mata. Sagad tungod sa virus, kag kalabanan nagaayo sa 1 tubtob 2 ka semana. Nagapahapos ang matugnaw nga compress kag artificial tears. Kon halin sa mikrobyo, madali makalalaton sa kamot kag hulam nga tualya. Indi paggamit sang steroid eye drops nga wala sang doktor. Magpabulig dayon kon masakit ang mata, nagbag-o ang panulok, nasudlan sang kemikal, ukon mapula kag malagkit ang mata sang bag-o natawo.
Sintomas sang trangkaso (flu): pag-atipan sa balay kag san-o mabalaka
Ang trangkaso, ukon flu, isa ka impeksyon sang virus sa ilong, tutunlan kag baga. Hinali ang mga sintomas sang trangkaso: hilanat, pagkurog, uga nga ubo, sakit sang tutunlan, sakit sang ulo, sakit sang lawas kag grabe nga kakapoy. Ang kalabanan nagaayo sa balay sa mga isa ka semana paagi sa pahuway, ilimnon kag paracetamol suno sa label. Wala sang bulig ang antibiotic. Mahimo man nga dengue ini nga hilanat. Magpakonsulta dayon ang kabataan, tigulang, nagabusong kag may madugay na nga balatian.
Hilanat sang bata kag lapsag: san-o dapat mabalaka kag ano ang himuon
Ang hilanat amo ang temperatura nga 38°C ukon labaw pa. Sa kabataan, masami tungod ini sa sagad nga impeksyon kag nagaayo sa sulod sang pila ka adlaw. Ang lapsag nga wala pa 3 ka bulan nga may temperatura nga 38°C ukon labaw pa kinahanglan dalhon gilayon sa doktor. Mas importante ang itsura kag hulag sang bata sangsa numero sa thermometer. Sa Pilipinas, ang hilanat sang bata nga 2 ka adlaw na, labi na sa tig-ulan, kinahanglan ipa-check para sa dengue.
Hilanat sang hamtong: bulong sa hilanat, pag-atipan sa balay kag warning sign
Ang hilanat amo ang temperatura nga 38°C ukon labaw pa. Mga 37°C ang normal, kag nagabaylo ini sa bilog nga adlaw. Masami halin ini sa impeksyon pareho sang sip-on ukon trangkaso kag nagaayo sa pila ka adlaw paagi sa pahuway, madamo nga ilimnon kag paracetamol suno sa label. Sa Pilipinas, ipa-check para sa dengue, leptospirosis ukon typhoid ang hilanat nga 2 ka adlaw ukon labaw pa, ukon pagkatapos maglusong sa baha. Kon nagakalibog, budlay magginhawa ukon nagadugo, magkadto gilayon sa ospital.
Sip-on (common cold): bulong sa balay nga epektibo kag indi
Ang sip-on (common cold) isa ka indi grabe nga impeksyon sa ilong kag tutunlan tungod sa virus. Ang kalabanan nagaayo sa mga isa ka semana, pero ang nagatulo nga sip-on kag ubo mahimo magdugay sang 2 ka semana ukon labaw pa. Makabulig ang pahuway, madamo kag mainit-init nga ilimnon, singaw, kag saline (tubig nga may asin) sa ilong para magmayo ang pamatyag. Indi makabulig ang antibiotic sa sip-on. Magpabulig gilayon kon nagabudlay ukon nagadasig ang pagginhawa, ukon kon indi makainom ang bata.
Paglikaw kag bakuna
Bakuna kontra rabies: iskedyul, presyo kag libre nga animal bite center
Ang bakuna kontra rabies nagaprotektar sa imo pagkatapos makagat, makalmot ukon madilaan sang sapat nga mahimo may rabies. Halos pirme makamatay ang rabies kon may sintomas na, pero epektibo gid ang bakuna kon maaga kag kompleto ang tanan nga pagbalik. Hugasi ang pilas sang habon kag tubig sang 15 ka minuto, dayon magkadto sa animal bite treatment center sa amo man nga adlaw. Libre ini sa center sang gobyerno kon may stock, kag nagabulig ang PhilHealth animal bite package sa grabe nga kagat.
Masami nga mga pamangkot
Ang kada sabat yara sa giya nga gin-link.
May pamangkot ka parte sa imo kaugalingon nga kahimtangan?
Si Joy, ang amon Giya sa sintomas, nagasabat sa imo lingguahe, libre, bisan ano nga oras. Si Joy isa ka AI agent, indi tawo: kon may emergency, tawagi ang 911.