Mga gabay pangkalusugan mula sa mapagkakatiwalaang pinagkunan
Malinaw na sagot tungkol sa mga karaniwang problema sa kalusugan sa Pilipinas: ano ang gagawin sa bahay, ang mga babalang senyales na kailangan ng agarang lunas, at kung saan may libre o murang tulong.
Isinulat ang bawat gabay mula sa mapagkakatiwalaang pinagkunan gaya ng PhilHealth, WHO at DOH, na nakalista sa dulo ng bawat pahina. Kapag nasuri na ng nurse o doktor ang isang gabay, nakasaad sa pahina kung sino at kailan.
Impeksiyon at lagnat
Bakuna sa rabies: iskedyul, presyo at libreng animal bite center
Pinoprotektahan ka ng bakuna sa rabies pagkatapos makagat, makalmot o madilaan ng hayop na maaaring may rabies. Halos laging nakamamatay ang rabies kapag may sintomas na, pero napakabisa ng bakuna kapag maaga at kumpleto ang lahat ng balik. Hugasan ang sugat ng sabon at tubig nang 15 minuto, saka pumunta sa animal bite treatment center sa araw ding iyon. Libre ito sa mga center ng gobyerno kapag may stock, at tumutulong ang PhilHealth animal bite package sa malulubhang kagat.
Bulutong-tubig: sintomas, gamot sa bahay at kailan mag-alala
Ang bulutong-tubig (chickenpox) ay virus na madaling makahawa. Nagdudulot ito ng makating butlig na nagiging paltos, saka langib. Kadalasang gumagaling ang bata sa bahay sa 1 hanggang 2 linggo sa inumin, paracetamol at malamig na paligo. Huwag magbigay ng aspirin; iwasan ang ibuprofen. Manatili sa bahay hanggang maging langib ang lahat ng butlig. Magpatingin sa araw ding iyon ang adult, buntis, bagong silang at mahina ang immune system. Napipigilan ng 2 dose ng bakuna ang karamihan ng kaso.
Lagnat sa adults: gamot sa lagnat, alaga sa bahay at warning signs
Ang lagnat ay temperaturang 38°C o higit pa. Mga 37°C ang normal na temperatura ng katawan at nagbabago ito sa maghapon. Kadalasang galing ang lagnat sa impeksiyon gaya ng sipon o trangkaso, at gumagaling sa loob ng ilang araw sa pahinga, maraming inumin at paracetamol ayon sa label. Sa Pilipinas, ipa-check para sa dengue, leptospirosis o typhoid ang lagnat na 2 araw o higit pa, o pagkatapos lumusong sa baha. Kapag nalilito, hirap huminga o may pagdurugo, pumunta agad sa ospital.
Sintomas ng dengue at warning signs: kailan dapat pumunta sa ospital
Ang dengue ay virus na dala ng lamok na Aedes. Kadalasang nagsisimula ito sa biglaang mataas na lagnat, sakit ng ulo, pananakit sa likod ng mata at pananakit ng katawan. Gumagaling ang karamihan sa loob ng mga isang linggo, pero may nagkakaroon ng malubhang dengue, kadalasan sa isa o dalawang araw pagbaba ng lagnat. Kapag may warning sign gaya ng pananakit ng tiyan, paulit-ulit na pagsusuka, pagdurugo o matinding panghihina, pumunta agad sa ospital. Nakatutulong ang NS1 test sa unang mga araw.
Sintomas ng HIV at libre at kumpidensyal na HIV test sa Pilipinas
Madaling hindi mapansin ang sintomas ng HIV. May nagkakasakit na parang trangkaso 2 hanggang 6 na linggo pagkahawa, pero marami ang maayos ang pakiramdam nang ilang taon, kaya test lang ang makapagsasabi. Kumpidensyal ang HIV test, madalas libre sa gobyerno, at puwede mula edad 15 nang walang pahintulot ng magulang. May posibleng exposure sa nakalipas na 72 oras? Humingi agad ng PEP. Sa araw-araw na ART, mahaba at malusog ang buhay ng may HIV, at tumutulong ang OHAT ng PhilHealth sa gastos.
Sintomas ng leptospirosis matapos lumusong sa baha
Ang leptospirosis, o lepto, ay impeksiyong nakukuha kapag ang baha o putik na may ihi ng daga o ibang hayop ay tumama sa sugat, mata, ilong o bibig. Kadalasang lumalabas ang sintomas 5 hanggang 14 na araw pagkatapos: lagnat, sakit ng kalamnan (madalas sa binti) at pamumula ng mata. Kung lumusong ka sa baha, magpatingin sa health worker sa loob ng 24 hanggang 72 oras para sa gamot pang-iwas. Kapag naninilaw ang mata, kaunti ang ihi, umuubo ng dugo o hirap huminga, pumunta agad sa ospital.
Sintomas ng TB: matagal na ubo, libreng TB test at gamutan
Ang tuberculosis (TB) ay impeksiyong dulot ng mikrobyo na kadalasang umaatake sa baga at kumakalat sa hangin. Karaniwang sintomas ng TB ang ubo na tumatagal nang 2 linggo o higit pa, lagnat, pagpapawis sa gabi, pagbaba ng timbang at pagkapagod. Sa Pilipinas, libre ang TB test at gamot sa mga health center ng gobyerno at sa mga TB-DOTS center. Nagagamot ang TB sa pag-inom ng gamot araw-araw sa loob ng ilang buwan, basta tapusin ang buong gamutan.
Sintomas ng trangkaso (flu): alaga sa bahay at kailan dapat mag-alala
Ang trangkaso, o flu, ay impeksiyon ng virus sa ilong, lalamunan at baga. Biglaan ang sintomas ng trangkaso: lagnat, panginginig, tuyong ubo, masakit na lalamunan, sakit ng ulo, pananakit ng katawan at matinding pagod. Gumagaling ang karamihan sa bahay sa loob ng mga isang linggo sa pahinga, inumin at paracetamol ayon sa label. Walang naitutulong ang antibiotic. Puwede ring dengue ang ganitong lagnat. Magpatingin agad ang maliliit na bata, nakatatanda, buntis at may pangmatagalang sakit.
Sintomas ng UTI: hapdi sa pag-ihi at kailan dapat magpatingin sa doktor
Nagkakaroon ng urinary tract infection (UTI) kapag pumasok ang bacteria sa pantog o sa mga daluyan ng ihi. Karaniwang sintomas ng UTI ang hapdi o sakit kapag umiihi, madalas na pag-ihi, at malabo o may dugong ihi. Kapag may lagnat, panginginig at pananakit ng likod o tagiliran, maaaring umabot na sa bato ang impeksiyon at kailangang magpatingin agad. Ang urine test ang nagkukumpirma ng UTI, at kailangan ng reseta ng doktor ang antibiotic.
Sipon (common cold): gamot sa bahay na epektibo at ano ang hindi
Ang sipon (common cold) ay banayad na impeksiyon ng ilong at lalamunan na dulot ng virus. Karamihan ay gumagaling sa loob ng mga isang linggo, pero puwedeng tumagal nang 2 linggo o higit pa ang tumutulong sipon at ubo. Nakatutulong ang pahinga, maraming inumin, maligamgam na inumin, singaw, at saline (tubig-alat) sa ilong para gumaan ang pakiramdam. Walang epekto ang antibiotic sa sipon. Magpatulong agad kapag nahihirapan o bumibilis ang paghinga, o kapag hindi makainom ang bata.
Sore eyes (conjunctivitis): gamot sa bahay at kailan magpatingin
Ang sore eyes (conjunctivitis o pink eye) ay pamumula at pamamaga ng lamad sa puti ng mata. Kadalasang dulot ito ng virus, at kusang gumagaling ang karamihan sa 1 hanggang 2 linggo. Nakagiginhawa ang malamig na compress at artificial tears. Kung mula sa mikrobyo, madali itong makahawa sa kamay at hiniram na tuwalya. Huwag mag-steroid eye drops nang walang doktor. Magpatulong agad kung masakit ang mata, nagbago ang paningin, natalsikan ng kemikal, o pula at malagkit ang mata ng bagong silang.
Puso at presyon ng dugo
Altapresyon (high blood): mga sintomas, numero at ano ang dapat gawin
Ang altapresyon, o "high blood", ay tinatamaan ang mga 1 sa bawat 3 adulto sa Pilipinas. Kadalasan wala itong sintomas, kaya marami ang hindi nakaaalam na mayroon sila nito hanggang magka-stroke o atake sa puso. Ang reading na 140/90 o higit pa sa higit sa isang araw ay nangangahulugang may high blood ka. Napabababa ito ng mas kaunting asin, regular na ehersisyo at araw-araw na maintenance na gamot, at may libreng check at gamot sa mga health center at sa PhilHealth YAKAP.
Normal na blood pressure: BP chart at kahulugan ng mga numero
Ang normal na blood pressure ng adult ay mas mababa sa 120/80. Ayon sa WHO, ang 140/90 o higit pa sa dalawang magkaibang araw ay high blood o altapresyon, at ang 180/120 o higit pa ay mapanganib na taas. Mababa ang mas mababa sa 90/60. Sa bahay, mas mababa ang hangganan ng mataas: 135/85. Iisa ang chart para sa adults sa anumang edad. Ang bata ay ikinukumpara sa ibang bata na kapareho ng edad, kasarian at taas. Puwede kang magpa-BP sa barangay health station o YAKAP clinic.
Paano gamitin ang BP monitor sa bahay at kumuha ng BP nang mano-mano
Para tama ang reading, magpahinga muna nang 5 minuto, umupo nang nakasandal at nakalapat ang paa, at ilagay ang tamang laki ng cuff sa hubad na itaas na braso, kapantay ng puso. Kumuha ng dalawang reading na 1 minuto ang pagitan at isulat ang mga ito. Alamin dito kung paano kumuha ng blood pressure sa bahay, gamit man ang monitor o mano-mano, paano mag-log, at aling reading ang dapat ipatingin sa doktor. Walang monitor? Magpa-check sa barangay health station, RHU o PhilHealth YAKAP clinic.
Sintomas ng heart failure: manas, hirap huminga at kailan magpatingin
Ang heart failure ay nangangahulugang hindi na kayang magbomba ng puso ng dugo nang maayos, pero hindi ito tumigil. Ang pangunahing sintomas ng heart failure ay hirap huminga, manas sa paa, bukung-bukong, binti o tiyan, pagkapagod at biglang pagbigat ng timbang dahil sa tubig. Ang gamot araw-araw, mas kaunting asin at pagtimbang tuwing umaga ay tumutulong para manatili itong stable nang maraming taon. Tumutulong ang PhilHealth sa bayad sa ospital at sa ilang maintenance na gamot sa YAKAP clinic.
Diabetes
Mga uri ng diabetes: type 1, type 2, gestational at prediabetes
Ang diabetes ay sobrang taas ng asukal (glucose) sa dugo, dahil kulang ang insulin na nagagawa ng katawan o hindi ito nagagamit nang maayos. Ang mga pangunahing uri ng diabetes ay type 1, type 2 at gestational diabetes, na nagsisimula sa pagbubuntis. Pinakakaraniwan ang type 2, at ang prediabetes ang babalang yugto bago ito. Magkakaiba ang sanhi at gamutan ng bawat uri. Sa Pilipinas, sagot ng PhilHealth YAKAP ang blood sugar test kapag ipinag-utos ito ng iyong YAKAP doctor.
Paano maiwasan ang diabetes: maliliit na pagbabagong epektibo
Paano maiwasan ang diabetes: ang type 2 diabetes, ang pinakakaraniwang uri, ay kadalasang naiiwasan o naaantala. Magbawas ng kaunting timbang kung sobra ka sa timbang, gumalaw nang hindi bababa sa 150 minuto bawat linggo, bawasan ang kanin at dagdagan ang gulay, uminom ng tubig sa halip na matatamis na inumin, at huwag manigarilyo. Ang mga edad 40 pataas, o mas bata na may risk factor, ay dapat magpa-blood sugar test, na libre sa mga pampublikong PhilHealth YAKAP clinic.
Sintomas ng diabetes: maagang senyales at paano magpa-test
Ang pinakakaraniwang sintomas ng diabetes ay madalas na pag-ihi, matinding uhaw, labis na pagod at pagpayat kahit hindi sinasadya. Kadalasang banayad o walang sintomas ang type 2 diabetes, kaya dapat magpa-blood sugar test ang mga edad 40 pataas, at ang mas bata na may risk factor, kahit maayos ang pakiramdam. Sa Pilipinas, ang PhilHealth YAKAP clinic, gaya ng maraming RHU at city health center, ay may libreng check-up at, kapag ipinag-utos ng doktor, FBS o HbA1c test.
Baga at paghinga
Gamot sa ubo: alaga sa bahay, lagundi, at kailan magpatingin sa doktor
Kadalasang galing sa sipon o trangkaso ang ubo at kusang nawawala sa 3 hanggang 4 na linggo. Ang pinakamabuting gamot sa ubo sa bahay ay pahinga, maraming inumin, at maligamgam na inumin na may honey (bawal sa baby na wala pang 1 taon). Pampaginhawa ng ubo ang lagundi, isang herbal na gamot, pero hindi nito ginagamot ang sanhi. Hindi tumutulong ang antibiotic sa karamihan ng ubo. Sa Pilipinas, ipa-TB check sa health center ang ubo na 2 linggo o higit pa, at magpatulong agad kapag hirap huminga.
Sintomas ng pneumonia (pulmonya) sa adults at nakatatanda
Ang pneumonia, o pulmonya, ay impeksiyon na pumupuno ng likido sa maliliit na supot ng hangin sa loob ng baga. Karaniwang sintomas ng pneumonia ang ubo na may plema, lagnat at panginginig, hirap huminga, at pananakit ng dibdib kapag humihinga. Sa nakatatanda, baka pagkalito o ayaw kumain lang ang makita. Kailangan ng antibiotic mula sa doktor ang pneumonia na dulot ng bacteria. Dapat magpatingin agad ang lampas 65 at may pangmatagalang sakit. Tumutulong ang PhilHealth sa gastos sa ospital.
Tiyan at pagtunaw ng pagkain
Kabag: sanhi, gamot at mga senyales ng panganib
Ang kabag (bloating) ay tiyang puno, masikip o lumalaki dahil sa hangin. Karaniwan ito at kadalasang hindi delikado. Galing ang hangin sa nalulunok mo at sa bacteria sa bituka na tumutunaw sa monggo, repolyo, gatas at softdrinks. Nakatutulong ang dahan-dahan at maliliit na kain, paglakad matapos kumain at simethicone sa botika. Magpatingin kung halos araw-araw ito, o may pagpayat, dugo sa dumi o pagsusuka. Ang sakit sa dibdib na parang kabag ay puwedeng atake sa puso: tumawag sa 911.
Pagtatae (LBM): ORS, pagkain at kailan magpatingin
Ang pagtatae o LBM ay malabnaw o matubig na dumi nang tatlo o higit pang beses sa isang araw. Kadalasang dulot ito ng impeksiyon sa bituka mula sa maruming tubig o pagkain, at gumagaling sa loob ng isang linggo. Ang pinakamahalagang gamot ay ORS (oresol), libre sa health center at YAKAP clinic. Patuloy na kumain at magpasuso. Pumunta sa ospital kapag may senyales ng matinding dehydration, at magpatingin sa doktor kapag may dugo sa dumi, kapag baby ang nagtatae, o kapag hindi ito gumagaling.
Sakit ng tiyan: karaniwang sanhi at mga senyales ng panganib
Halos lahat ay nagkakasakit ng tiyan. Kadalasan, galing ito sa kabag, impatso (indigestion), tibi o impeksiyon sa tiyan, at gumagaling ito sa loob ng isa o dalawang araw. Pero may sakit ng tiyan na kailangang ipatingin agad sa doktor, gaya ng appendicitis, ulcer na dumurugo o pagbubuntis sa labas ng matris. Nagbibigay ng palatandaan kung gaano ito ka-urgent ang lugar ng sakit, ang pakiramdam nito at ang mga kasabay na sintomas, pero health worker lang na susuri sa iyo ang makaaalam ng sanhi.
Pagbubuntis at kalusugan ng kababaihan
Prenatal check up: iskedyul, mga test at libreng serbisyo sa PhilHealth
Ang prenatal care ay regular na check-up sa midwife, nurse o doktor habang buntis ka. Magsimula sa unang 12 linggo at magkaroon ng hindi bababa sa 8 check-up bago manganak. Maagang nakikita nito ang high blood pressure, anemia, diabetes at impeksiyon, kadalasan bago ka pa may maramdaman. Sa ngayon (Nobyembre 2026), libre sa PhilHealth ang check-up, basic test, dalawang ultrasound at supplement sa accredited na health center, RHU, lying-in at YAKAP clinic, kasama ang barangay midwife.
Sintomas ng buntis: mga unang senyales at kailan mag-PT
Karaniwang lumalabas ang mga unang sintomas ng buntis sa mga 4 hanggang 6 na linggo: hindi dinatnan ng regla, kaunting spotting, pagduduwal, pagod, masakit na dibdib at madalas na pag-ihi. May iba pang sanhi ang mga ito, kaya pregnancy test (PT) ang paraan para makasiguro. Gumagana ang karamihan ng PT mula sa unang araw na hindi ka dinatnan. Kapag positibo, magpa-prenatal check-up sa loob ng unang 12 linggo. Sakop ng PhilHealth ang 8 prenatal check-up at basic test sa accredited na pasilidad.
Sanggol at mga bata
Iskedyul ng bakuna ng baby sa Pilipinas: mga libreng bakuna
Sinasabi ng iskedyul ng bakuna kung anong mga bakuna ang kailangan ng anak mo at kailan. Sa Pilipinas, libre ang mga pangunahing bakuna ng DOH National Immunization Program sa barangay health station at health center: BCG at hepatitis B pagkapanganak, pentavalent, polio at PCV sa 6, 10 at 14 na linggo, at bakuna laban sa tigdas sa 9 at 12 buwan. May nakaligtaang dose? Puwede pang humabol ang anak mo.
Lagnat ng bata at baby: kailan dapat mag-alala at ano ang gagawin
Ang lagnat ay temperaturang 38°C o higit pa. Sa mga bata, kadalasang dulot ito ng karaniwang impeksiyon at gumagaling sa loob ng ilang araw. Kailangan ng dagdag na ingat ang lagnat ng baby: ang sanggol na wala pang 3 buwan na may temperaturang 38°C o higit pa ay kailangang dalhin agad sa doktor. Sa lahat ng lagnat ng bata, mas mahalaga ang itsura at kilos ng bata kaysa sa numero sa thermometer. Sa Pilipinas, ang lagnat na 2 araw na, lalo na kapag tag-ulan, ay kailangang ipa-check para sa dengue.
Balat
An-an (tinea versicolor): puting batik, gamot at pag-iwas
Ang an-an, o tinea versicolor, ay karaniwang kondisyon sa balat na dulot ng isang yeast na normal na nakatira sa balat ng lahat. Nagdudulot ito ng patag na patse, kadalasang mas maputi kaysa sa balat sa paligid, sa dibdib, likod, leeg at braso. Hindi ito nakakahawa at hindi ito senyales ng pagiging madumi. Kadalasang nawawala ito sa antifungal shampoo o cream mula sa botika, pero puwedeng abutin nang ilang buwan bago bumalik ang kulay, at madalas bumabalik ang an-an kapag mainit ang panahon.
Buni (ringworm): sanhi at gamot sa buni
Ang buni (ringworm) ay karaniwang impeksiyon sa balat na dulot ng fungus, hindi ng bulate. Kadalasan itong mukhang makati at nangangaliskis na bilog, na mas normal ang balat sa gitna. Karamihan ng buni sa katawan ay gumagaling sa antifungal cream na ginagamit nang ilang linggo, kahit nawala na ang pantal. Iwasan ang steroid o all-in-one cream dahil puwede itong magpalala. Kailangan ng doktor ang buni sa anit, at ang buni na hindi gumaganda sa loob ng 2 linggo.
Gamot sa pigsa: pangangalaga sa bahay at kailan magpadoktor
Ang pigsa (boil) ay masakit na bukol na may nana, dulot ng bacteria na nakapasok sa ugat ng buhok (hair follicle). Karamihan ng pigsa ay pumuputok, lumalabas ang nana at gumagaling sa loob ng mga 2 linggo kapag nilalagyan ng warm compress. Huwag kailanman pisilin o tusukin ang pigsa. Magpatingin sa doktor kung nasa mukha ito, may lagnat ka, kumakalat ang pamumula, may diabetes ka, o paulit-ulit itong bumabalik, para matingnan kung may diabetes o ibang sanhi.
PhilHealth at libreng serbisyo
Ano ang PhilHealth? Mga benepisyo at ano ang sakop nito
Ang PhilHealth ang pambansang health insurance, at sakop ang bawat Pilipino sa ilalim ng Universal Health Care law. Binabayaran nito ang pagka-admit sa ospital, ER, pagbubuntis at panganganak, dialysis, ilang outpatient na gamutan, primary care sa YAKAP, at magastos na sakit sa Z Benefits. Ayon sa patakaran ng PhilHealth, wala ka nang dapat dagdag na bayaran para sa sakop na serbisyo sa ward ng accredited na ospital. Narito ang sakop nito noong Oktubre 2026 at paano ito gamitin.
Health insurance sa Pilipinas: PhilHealth, HMO at health card
Sa ilalim ng Universal Health Care Act, awtomatikong kasama sa PhilHealth, ang pambansang health insurance, ang lahat ng Pilipino. Ang HMO (ang kompanya sa likod ng "health card") o pribadong health insurance ay dagdag na proteksyon. Kapag na-admit ka, ibabawas muna sa bill ang PhilHealth at ang mga discount na itinakda ng batas bago magbayad ang HMO o insurer, hanggang sa limit nito. Ipinapaliwanag dito ang bawat uri ng coverage, paano mag-sign up at ano ang itatanong bago bumili ng plan.
Malasakit Center: paano makakuha ng tulong sa bill sa ospital
Ang Malasakit Center ay one-stop na help desk sa loob ng maraming government hospital. Magkakatabi rito ang staff ng PhilHealth, DSWD, PCSO at mga programa ng DOH. Tinutulungan nila ang mga pasyenteng mahirap, o hindi lang talaga kayang bayaran ngayon ang malaking bill, sa gastos sa ospital, gamot, test at ilang hindi medikal na pangangailangan. Magdala ng valid ID, clinical abstract at ng iyong bill, at kausapin agad ang social worker habang nasa ospital pa. Libre ang paghingi ng tulong.
Paano mag-register sa PhilHealth YAKAP at ano ang libre (dating Konsulta)
Ang PhilHealth YAKAP ang libreng primary care benefit na pumalit sa Konsulta noong 2025. Puwedeng magparehistro ang bawat Pilipino sa isang YAKAP clinic para sa libreng konsultasyon, taunang health check, lab test, cancer screening at hanggang ₱20,000 kada taon na gamot. Para magparehistro, pumili ng clinic sa eGovPH app, PhilHealth Member Portal, opisina ng PhilHealth o sa mismong clinic, saka gawin doon ang unang pagbisita. Walang bayad sa pampublikong YAKAP clinic.
Serbisyong pangkalusugan sa Pilipinas: saan pupunta at sino ang magbabayad
Parang hagdan ang sistema ng kalusugan sa Pilipinas. Ang mga pang-araw-araw na problema ay nasa pinakababang baitang: ang barangay health station, ang rural health unit (RHU) o ang iyong YAKAP clinic, na magre-refer sa iyo sa ospital kapag kailangan. Sakop ng PhilHealth ang bawat Pilipino sa ilalim ng Universal Health Care Act. Kung hindi mo pa rin kayang bayaran ang bill sa government hospital, hanapin ang Malasakit Center nito. Kapag emergency, dumiretso sa pinakamalapit na emergency room.
Check-up, bakuna at pag-iwas sa sakit
Libreng check up: mga test na kailangan ng adult at saan ito makukuha
Ang annual check up o taunang check-up ay pagpapatingin sa doktor o nurse kahit wala kang sakit. Maagang nakikita nito ang mga problema gaya ng high blood, diabetes at mataas na cholesterol, bago pa ito makasama sa iyo. Depende sa iyong edad, kasarian, kalusugan at sakit sa pamilya ang mga test na kailangan mo. Sa Pilipinas, may libreng check up taun-taon at maraming libreng lab test sa pampublikong PhilHealth YAKAP clinic, gaya ng iyong rural health unit o city health center.
Pang-araw-araw na kalusugan
Gamot sa gout: sintomas, lunas sa atake, at kailan magpatingin
Ang gout ay uri ng arthritis na dulot ng sobrang uric acid. Nagdudulot ito ng biglaang atake ng matinding sakit, pamamaga at pamumula, kadalasan sa hinlalaki ng paa. Karaniwang humuhupa ang atake sa 1 hanggang 2 linggo, mas mabilis kung maagang nagamot. Ipahinga, itaas at palamigin ang kasukasuan, at magpatingin sa doktor. Magpatulong agad kung mainit at namamaga ang kasukasuan at may lagnat. Iwas-atake ang araw-araw na gamot sa uric acid, kaunting beer at matamis na inumin, at tamang timbang.
Mapagkakatiwalaang impormasyon sa kalusugan: gabay para sa mga Pilipino
Ang tamang pinagkukunan ng impormasyon sa kalusugan ay ang DOH, PhilHealth, FDA Philippines, WHO, ang iyong health center, at mga lisensiyadong doktor, nurse, midwife at pharmacist. Bago maniwala o mag-share ng health post, alamin kung sino ang gumawa nito, bakit, saan galing ang datos at gaano na ito kaluma. Mag-ingat sa miracle cure at testimonial, i-check sa FDA ang mga produkto, at sa philhealth.gov.ph at mga opisyal na page lang nito kunin ang balita tungkol sa PhilHealth.
Paghahanda sa operasyon: preoperative checklist, hakbang-hakbang
Tinutulungan ka ng preoperative checklist na maghanda nang ligtas sa operasyon. Ilang linggo bago, magpa-pre-op test, ilista ang lahat ng gamot at supplement mo, at itanong kung alin ang itutuloy. Tumigil sa paninigarilyo at kontrolin ang diabetes at blood pressure. Sundin nang eksakto ang oras ng pag-aayuno (NPO) ng ospital, at dalhin ang ID, papeles ng PhilHealth, resulta at gamot mo. Maghanda ng adult na maghahatid sa iyo pauwi. Sabihin sa surgeon kung magkasakit ka bago ang operasyon.
Sakit ng ulo: mga uri, gamot at kailan ito delikado
Karamihan ng sakit ng ulo ay tension headache o migraine. Puwedeng sobrang sakit nito pero kadalasan hindi malubha, at gumagaan sa pahinga, tubig, pagkain at simpleng painkiller. Ang madalas na pag-inom ng painkiller ay puwedeng magdulot ng sakit ng ulo araw-araw. Hindi malalaman sa sakit ng ulo ang blood pressure: sukatin ito. Humingi agad ng tulong sa biglaan at sobrang tinding sakit ng ulo, o kung may panghihina, pagkalito, kombulsyon, lagnat na may matigas na leeg, o nasaktan ang ulo.
Sakit sa bato (CKD): sintomas, test at dialysis
Ang chronic kidney disease (CKD) o pangmatagalang sakit sa bato ay unti-unting pinsala sa mga bato (kidney), kaya hindi na nila nalilinis nang maayos ang dugo. Kadalasang walang sintomas ang maagang sakit sa bato, kaya blood test para sa creatinine (eGFR) at urine test lang ang paraan para malaman ito. Diabetes at high blood ang pinakakaraniwang sanhi. Kayang pabagalin ito ng gamutan. Kapag bumigay ang bato, kailangan ng dialysis o transplant, at tumutulong ang PhilHealth sa bayad.