Sakit ng ulo: mga uri, sanhi, gamot sa bahay at kailan dapat mag-alala

Halos lahat ay nagkakaroon ng sakit ng ulo paminsan-minsan. Sa buong mundo, mga 4 sa bawat 10 tao ang may sakit ng ulo na pabalik-balik. Karamihan ng sakit ng ulo ay hindi senyales ng malubhang sakit at kusang nawawala.

Ang mga pinakakaraniwang uri:

• Tension headache: mapurol at dumidiing sakit sa magkabilang gilid ng ulo, parang may mahigpit na tali sa paligid nito. Ito ang pinakakaraniwan.
• Migraine: pumipintig na sakit, madalas sa isang gilid, na may kasamang pagduduwal (parang nasusuka) at pagkasilaw sa liwanag at ingay.
• Cluster headache: sobrang tindi, matalas o parang nag-aapoy na sakit sa paligid ng isang mata, na tumatagal nang 15 minuto hanggang 3 oras, minsan ilang beses sa isang araw sa loob ng ilang linggo. Puwedeng magluha ang mata at tumulo ang sipon sa gilid na iyon. Bihira ito at mas karaniwan sa mga lalaki. Hindi tumatalab dito ang karaniwang painkiller gaya ng paracetamol at ibuprofen, kaya magpatingin sa doktor.
• Medication-overuse headache: sakit ng ulo halos araw-araw dahil sa sobrang dalas ng pag-inom ng painkiller (tingnan ang sakit ng ulo araw-araw).

Puwede ring may kasamang sakit ng ulo ang ibang karamdaman, gaya ng sipon, lagnat o pinsala sa ulo.

Ang tension headache ay kadalasang parang may dumidiin o humihigpit sa magkabilang gilid ng ulo. Mapurol ang sakit, hindi pumipintig, at puwedeng umabot sa sentido, sa batok o sa balikat. Puwedeng masakit hawakan ang anit.

Kadalasan ay kaya mo pa ring gawin ang araw-araw mong gawain, at hindi ito lumalala kapag gumagalaw ka. Bihira itong magdulot ng pagsusuka. Tumatagal ito nang hindi bababa sa 30 minuto, at minsan ay ilang araw.

Konektado ang tension headache sa paninigas ng mga kalamnan sa leeg, balikat, anit at panga. Puwede itong dalhin ng stress, kulang na tulog, pagod na mata, pagtiim o paggiling ng ngipin, at matagal na pagpirmi ng ulo sa iisang posisyon. Hindi ito senyales ng sakit sa utak.

Sa migraine attack, madalas pumipintig ang sakit ng ulo, kadalasan sa isang gilid, at lumalala ito kapag gumagalaw ka. Maraming tao ang nasusuka o nagsusuka at gustong humiga sa madilim at tahimik na kuwarto. Kadalasang tumatagal ang attack nang 4 na oras hanggang 3 araw.

May mga taong nakakaramdam muna ng babala na tinatawag na aura: mga linyang zigzag o kumikislap na ilaw, parang tinutusok-tusok o pamamanhid, o hirap magsalita. Dahan-dahang dumarating ang aura, sa loob ng ilang minuto, at kadalasang tumatagal nang wala pang isang oras. Hindi karaniwang aura ang panghihina ng braso, binti o isang bahagi ng mukha: tumawag sa 911, dahil puwedeng stroke ito.

Mas karaniwan ang migraine sa mga babae at madalas ay namamana. Karaniwang trigger ang regla, stress, pagod, hindi pagkain sa oras, at sobrang caffeine o alak.

Hindi tuluyang nagagamot ang migraine, pero nakatutulong ang gamutan. Pinakamabisa ang painkiller kapag ininom agad pagsimula ng sakit. Puwedeng magreseta ang doktor ng gamot sa migraine na tinatawag na triptans, gamot sa pagsusuka, o gamot na iniinom araw-araw para maiwasan ang madalas na attack.

Ang sakit sa likod ng ulo o sa batok ay kadalasang tension headache. Puwede itong manggaling sa maling postura, ilang oras na pagkakayuko sa cellphone o laptop, pagtulog na nakabaluktot ang leeg, o stress.

Ano ang puwedeng makatulong: umupo nang tuwid, magpahinga sandali para igalaw ang leeg at balikat, subukan ang mababa at matigas-tigas na unan, at maglagay ng mainit o malamig na compress sa leeg. Nakatutulong din sa iba ang marahang masahe.

Maraming tao ang nag-aakalang senyales ng high blood ang mabigat at naninigas na batok. Kadalasan ay hindi, at hindi mo nararamdaman ang iyong blood pressure. Sukatin ito gamit ang BP monitor (tingnan ang sakit ng ulo at high blood).

Humingi agad ng tulong kapag biglang sumakit ang ulo at ito ang pinakamatinding sakit ng ulo na naranasan mo, lalo na kung may kasamang paninigas ng leeg o pagsusuka. Puwedeng senyales ito ng pagdurugo sa paligid ng utak.

Mga karaniwang sanhi at trigger:

• sipon, trangkaso at sinusitis (impeksiyon sa sinus)
• stress o pag-aalala
• puyat o kulang sa tulog
• hindi pagkain sa oras o kulang sa inom ng tubig
• alak, sobrang kape, o biglang pagbawas sa kape
• pagod na mata dahil sa screen, o kailangan na ng salamin
• regla o menopause
• sobrang dalas ng pag-inom ng painkiller

Mga sanhing dapat isipin dito sa Pilipinas:

• Dengue: matinding sakit ng ulo na may mataas na lagnat, sakit sa likod ng mata at pananakit ng katawan. Basahin ang aming gabay sa sintomas at warning signs ng dengue.
• Init: ang sakit ng ulo, pagkahilo, labis na pagpapawis at pagkauhaw kapag mainit ang panahon, o pagkatapos magtrabaho o mag-ehersisyo sa ilalim ng araw, ay puwedeng heat exhaustion. Lumipat sa malamig na lugar, uminom ng tubig at palamigin ang balat. Dapat bumuti ang pakiramdam sa loob ng 30 minuto; kung hindi, puwedeng heatstroke na ito, na isang emergency.
• Carbon monoxide: ang generator, de-uling na kalan o makinang umaandar sa saradong kuwarto ay naglalabas ng nakalalasong gas na hindi nakikita o naaamoy. Babala ang sakit ng ulo at pagkahilo na gumagaan kapag lumabas ka. Kapag pinaghihinalaan mo ito, patayin ang pinanggagalingan kung kaya mo, ilabas ang lahat ng tao at magpatingin sa doktor sa araw ding iyon. Sa labas lang ng bahay gamitin ang generator at uling.

• Uminom ng tubig at kumain sa tamang oras.
• Magpahinga. Kapag migraine, humiga sa madilim at tahimik na kuwarto. Huwag matulog nang mas matagal kaysa karaniwan, dahil puwede itong magpalala ng sakit ng ulo.
• Mag-relax. Nakatutulong sa tension headache ang relaxation exercises, yoga, regular na ehersisyo o masahe.
• Maglagay ng mainit o malamig na compress sa leeg o noo, at ipahinga ang mata mula sa screen.
• Iwasan ang alak at bawasan ang kape, tsaa at cola.

Mga painkiller na nabibili nang walang reseta: paracetamol, ibuprofen at aspirin. Sundin nang eksakto ang nakasulat sa label.

• Paracetamol ang unang pinipili kapag buntis. Ang sobrang paracetamol ay puwedeng makasira nang malubha sa atay. Maraming gamot sa sipon at trangkaso ang may paracetamol din, kaya basahin ang label at huwag sabay na uminom ng dalawang produktong may parehong gamot.
• Ang sobrang ibuprofen o aspirin ay puwedeng makairita sa sikmura at makasira sa kidney. Hindi inirerekomenda ang ibuprofen sa buntis.
• Huwag kailanman bigyan ng aspirin ang batang wala pang 16 na taon.
• Kung may lagnat ka at puwedeng dengue ito, paracetamol lang ang gamitin. Pinapataas ng ibuprofen at aspirin ang panganib ng pagdurugo kapag may dengue.
• Magtanong sa pharmacist kung aling painkiller ang ligtas para sa iyo kung may ulcer ka sa sikmura, sakit sa atay o kidney, o umiinom ka ng ibang gamot.

Bumili ng gamot sa lehitimong botika, kung saan masusuri ng pharmacist kung bagay sa iyo ang gamot.

Hindi sigurado kung ano ang sanhi ng sakit ng ulo mo? Ikuwento ito sa aming AI symptom guide anumang oras.

Puwedeng maging chronic ang tension headache at migraine. Ibig sabihin, may sakit ng ulo sa 15 o higit pang araw bawat buwan nang mahigit 3 buwan.

Karaniwang sanhi ng araw-araw na sakit ng ulo ang mismong mga painkiller. Tinatawag itong medication-overuse headache o rebound headache. Puwede itong mangyari kapag, sa loob ng 3 buwan o higit pa, umiinom ka ng simpleng painkiller sa 15 o higit pang araw bawat buwan, o ng combination painkiller (higit sa isang gamot sa sakit sa iisang tableta o kapsula) o triptans sa 10 o higit pang araw bawat buwan. Kadalasang pinakamatindi ang sakit ng ulo paggising sa umaga.

Bilang simpleng tuntunin, subukang huwag uminom ng painkiller para sa sakit ng ulo nang higit sa 2 o 3 araw sa isang linggo.

Nagagamot ito. Kadalasan, itinitigil ang sobrang nagagamit na painkiller nang hindi bababa sa isang buwan, sa gabay ng doktor. Madalas lumalala muna ang sakit ng ulo bago bumuti, kaya humingi ng follow-up at suporta.

Maraming tao ang nag-aakalang senyales ng mataas na blood pressure ang sakit ng ulo. Pero kadalasan walang sintomas ang high blood, at puwede kang magkaroon nito kahit maayos ang pakiramdam mo. Bihira itong magdulot ng sakit ng ulo, malabong paningin o sakit sa dibdib.

• Huwag manghula: sukatin. Basahin ang aming gabay sa paano kumuha ng blood pressure sa bahay.
• Magpatingin sa doktor kung madalas kang may sakit ng ulo o malabong paningin, at magpa-check ng blood pressure.

Tumawag sa 911 kapag ang sakit ng ulo ay may kasamang sakit sa dibdib, pagkalito, o panghihina o pamamanhid sa isang bahagi ng katawan: puwedeng senyales ito ng atake sa puso o stroke. Ang matinding sakit ng ulo na may napakataas na reading ay kailangan ding ipatingin agad sa doktor. Magbasa pa sa aming gabay sa high blood.

Bihira, pero puwedeng senyales ang sakit ng ulo ng stroke, pagdurugo sa loob o paligid ng utak, o meningitis (impeksiyon sa balot ng utak). Pumunta sa emergency room o tumawag sa 911 kapag biglang sumakit ang ulo at sobrang tindi, o may kasamang panghihina, bulol na pagsasalita, pagkalito, kombulsyon, pagkawala ng paningin, o lagnat na may paninigas ng leeg. Huwag ikaw mismo ang magmaneho, at dalhin ang mga gamot na iniinom mo. Tingnan ang buong listahan sa kailan hihingi agad ng tulong.

Mga bata: magpatingin sa doktor sa araw ding iyon kapag ginigising ng sakit ng ulo ang bata sa gabi, masakit na ang ulo niya paggising, palala nang palala ito, lumalala kapag umuubo o yumuyuko, may kasamang pagsusuka, o may kasamang pagkaduling (magkaiba ang direksiyon ng tingin ng dalawang mata). Tumawag sa 911 kapag ang bata ay may sakit ng ulo na may hirap sa paglakad, pagbalanse, pagsasalita, paglunok o pagtingin, kapag hindi pangkaraniwan ang antok niya o wala siyang lakas, o kapag sumakit ang ulo niya sa loob ng 5 araw pagkatapos masaktan ang ulo.

Nakatutulong sa doktor ang headache diary (talaan ng sakit ng ulo). Sa loob ng hindi bababa sa 8 linggo, isulat ang:

1. petsa, gaano katagal ang bawat sakit ng ulo at gaano ito kasakit
2. iba pang sintomas, gaya ng pagduduwal o pagkakita ng mga ilaw
3. bawat gamot na ininom mo para rito, may reseta man o wala
4. ang ginagawa o kinain mo bago ito nagsimula
5. para sa mga babae, ang mga araw ng iyong regla

Kailangan mo ba ng CT scan o MRI? Kadalasan, hindi. Para sa karaniwang tension headache, migraine o cluster headache, hindi ipinapayo ng mga guideline ang brain scan para lang mapanatag ang loob. Puwedeng magpa-test ang doktor kung may warning signs.

PhilHealth YAKAP: puwedeng pumili at magparehistro sa isang YAKAP clinic ang bawat Pilipinong may PhilHealth number (PIN). Puwede kang tingnan ng iyong YAKAP doctor para sa sakit ng ulo, ipa-test ka sa kailangan mong tests, at resetahan ka ng gamot na ibibigay nang libre. Libre ang check-up sa mga pampublikong YAKAP clinic. Puwedeng maningil ng co-payment ang mga pribadong YAKAP clinic, pero hanggang 900 piso lang bawat tao sa buong taon. Ayon sa YAKAP FAQ noong Hulyo 2025, hanggang 20,000 piso bawat tao sa isang taon ang libreng gamot. Noong Enero 2026, kasama ang paracetamol at ilang gamot sa high blood sa 21 gamot na ibinibigay sa mga YAKAP clinic. Ipinapaliwanag ng aming gabay sa PhilHealth YAKAP kung paano magparehistro.

Para mas maagang makapagpatingin, maghanap ng health center o clinic na malapit sa iyo o kausapin ang isang nurse sa telepono.