Dengue: mga sintomas, warning sign at kailan dapat pumunta sa ospital

Karaniwang lumalabas ang mga sintomas ng dengue 4 hanggang 10 araw matapos makagat ng lamok na may virus. Marami ang may banayad na sintomas lamang, o wala talaga. Kapag nagkasakit ka sa dengue, maaari itong maramdamang parang trangkaso sa simula.

Ang pinakakaraniwang sintomas ay:

• biglaang mataas na lagnat, kadalasan nasa 40°C
• matinding sakit ng ulo
• pananakit sa likod ng mata
• pananakit ng kalamnan, kasukasuan at buto
• pagduduwal o pagsusuka
• namamagang kulani
• pantal sa balat

Karaniwang tumatagal ang lagnat nang 2 hanggang 7 araw. Gumagaling ang karamihan sa loob ng isa o dalawang linggo, pero maaaring tumagal nang ilang linggo ang panghihina at pagkapagod.

Sa mga sanggol at maliliit na bata, mas mahirap makilala ang dengue dahil kahawig ito ng maraming ibang sakit. Ipinaliliwanag ng aming gabay tungkol sa lagnat ng bata ang mga danger sign na dapat bantayan sa mga bata.

Hindi mapapatunayan ng sintomas lang na dengue nga ito, dahil maraming ibang impeksiyon ang nagdudulot din ng lagnat. Ang check-up at blood test ang magbibigay ng sagot, kaya magpatingin agad sa doktor kapag mataas ang lagnat, lalo na kapag tag-ulan.

Kadalasang dumaraan ang dengue sa tatlong yugto. Kapag alam mo ang mga ito, mas mababantayan mo ang may sakit sa tamang panahon.

1. Yugto ng lagnat (mga ika-1 hanggang ika-7 araw). Mataas na lagnat, sakit ng ulo at pananakit ng katawan. Magpahinga at uminom ng maraming tubig at iba pang inumin.
2. Kritikal na yugto (kadalasan mga ika-3 hanggang ika-7 araw). Madalas itong nagsisimula mismo sa pagbaba ng lagnat, at kadalasang tumatagal nang 24 hanggang 48 oras. Sa ilang tao, tumatagas ang likido mula sa maliliit na ugat (blood vessels). Maaaring sumunod ang shock o malubhang pagdurugo sa loob lamang ng ilang oras.
3. Yugto ng paggaling. Bumabalik ang gana sa pagkain at unti-unting lumalakas ang katawan. May ilang nagkakaroon ng bagong pantal na maaaring mangati o magbalat. Karaniwan ito at kadalasang hindi delikado.

Hindi palaging senyales ng paggaling ang pagbaba ng lagnat. Kadalasang lumilitaw ang mga warning sign sa isa o dalawang araw matapos mawala ang lagnat. Patuloy na magbantay sa panahong ito, kahit medyo gumaan ang pakiramdam. Patuloy na uminom, at sumipot sa bawat check-up at blood test na ipinagagawa ng doktor.

Emergency ang malubhang dengue. Kapag lumitaw ang kahit isang warning sign, pumunta agad sa ospital. Huwag nang hintayin ang susunod na check-up. Tingnan ang kailan dapat humingi agad ng tulong.

Maraming may dengue ang maaaring alagaan sa bahay kung wala silang warning sign, nakakainom nang sapat, at madaling makabalik sa doktor. Maaaring pabalikin ka ng doktor para sa check-up at blood count habang may sakit ka.

Kailangang alagaan sa ospital ang sinumang may warning sign. Ang mga mas mataas ang panganib na magkaroon ng malubhang dengue ay maaaring kailanganing ma-admit sa ospital para mas mabantayan, kahit wala pang lumalabas na warning sign:

• mga sanggol
• mga buntis
• mga nakatatanda
• mga may obesity, diabetes, altapresyon, sakit sa bato, puso o baga, o iba pang pangmatagalang sakit
• mga nakatira nang mag-isa o malayo sa ospital

Sa ospital, madalas sinusuri ng mga nurse at doktor ang iyong blood pressure, pulso, ihi at blood count, at binibigyan ka ng suwero (IV fluids) kung kailangan. Nakapagliligtas ng buhay ang maaga at maingat na gamutan: kapag naagapan, napakakaunti ang namamatay sa dengue.

Gamitin ang aming care finder para malaman kung nasaan ang pinakamalapit na ospital bago mo pa ito kailanganin.

Nakatutulong ang mga blood test para makumpirma ng doktor kung dengue nga ito at makita kung paano kinakaya ng iyong katawan.

• NS1 rapid test. Hinahanap nito ang bahagi ng dengue virus sa dugo, at pinakamabisa ito sa unang 5 araw ng sakit. Tanungin ang iyong doktor o health center kung saan ito maaaring gawin. Hindi palaging ibig sabihin ng negatibong resulta na wala kang dengue, kaya titingnan pa rin ng doktor ang iyong mga sintomas.
• Antibody test (IgM at IgG). Mas kapaki-pakinabang ang mga ito mula sa mga ika-5 araw ng sakit.
• Complete blood count (CBC). Ipinapakita nito ang iyong platelet, na tumutulong para mamuo ang dugo, at ang hematocrit, na nagpapakita kung gaano kalapot ang iyong dugo. Madalas itong inuulit ng doktor para makita ang takbo ng mga numero.

Madalas itanong kung anong platelet count ang delikado. Walang iisang numero na nagpapasya nito. Pinakanag-aalala ang doktor kapag mabilis bumababa ang platelet habang tumataas ang hematocrit, dahil maaaring senyales ito na tumatagas ang likido mula sa mga ugat. Kasinghalaga ng mga numero ang mga warning sign: kapag may warning sign ka, pumunta sa ospital kahit mukhang maayos pa ang huling platelet count mo.

Kasama ang CBC sa mga lab test na sakop ng PhilHealth YAKAP kapag ipinagawa ito ng iyong YAKAP doctor.

Virus ang sanhi ng dengue. Kumakalat ito sa kagat ng lamok na Aedes na may virus, kadalasan ang Aedes aegypti. Kadalasan silang nangangagat sa araw. Nangingitlog sila sa mga lalagyang may tubig, gaya ng drum, timba, plorera, paso ng halaman, lumang gulong at lalagyan ng tubig ng alagang hayop.

May apat na uri ng dengue virus. Pagkagaling mo, protektado ka na laban sa uring tumama sa iyo, pero hindi laban sa tatlong iba pa. Mas mataas ang panganib ng malubhang dengue sa ikalawang impeksiyon ng ibang uri.

Hindi nakukuha ang dengue sa paghawak, pag-ubo o paghahati sa pagkain. Pangunahing kumakalat ito sa kagat ng lamok, at bihira mula sa buntis papunta sa kanyang sanggol o sa pagsasalin ng dugo. Ang lamok na nakakagat sa taong may sakit, mula mga 2 araw bago magsimula ang lagnat hanggang mga 2 araw matapos itong mawala, ay maaaring magdala ng virus sa iba. Habang may lagnat ka, matulog sa loob ng kulambo o sa kuwartong may screen para hindi mo maipasa ang dengue sa iyong pamilya.

Sa Pilipinas, kadalasang dumarami ang kaso ng dengue tuwing tag-ulan, kapag mas maraming tubig ang naiipon sa mga lalagyan sa paligid ng bahay.

Walang gamot na pumapatay sa dengue virus. Tinutulungan ng tamang pag-aalaga ang katawan na malampasan ang sakit habang binabantayan ng doktor ang mga warning sign.

Ano ang nakatutulong

• Magpahinga hangga't maaari.
• Uminom ng maraming likido: tubig, oral rehydration solution (ORS, na madalas tawaging oresol), sabaw at iba pang inumin. Isa sa pinakamahahalagang magagawa mo ang uminom nang sapat.
• Paracetamol para sa lagnat at pananakit ng katawan, na iinumin nang eksakto ayon sa nakasulat sa label. Maaaring makapinsala sa atay ang pag-inom nang higit sa pinapayagan ng label, kaya magtanong muna sa parmasyutiko o doktor kung may sakit ka sa atay.
• Bantayan kung gaano kadalas kang umiihi. Kung mas kaunti nang husto ang ihi kaysa karaniwan, maaaring kailangan mo ng mas maraming inumin o kailangan mo nang magpatingin.

Ano ang dapat iwasan

• Ibuprofen, aspirin, mefenamic acid at iba pang NSAID na pain reliever. Maaari nilang palakihin ang panganib ng pagdurugo sa dengue. Basahin ang label ng anumang gamot sa sakit, lagnat o trangkaso kung may ganitong sangkap, at magtanong sa parmasyutiko kung hindi ka sigurado.
• Antibiotic, maliban kung may makitang bacterial infection ang doktor. Virus ang sanhi ng dengue, at walang epekto ang antibiotic sa virus.
• Halamang gamot bilang kapalit ng gamutan. Hindi pa napapatunayang gumagamot ng dengue ang tawa-tawa, katas ng dahon ng papaya at iba pang lunas, at hindi inirerekomenda ng mga pamantayan ng PhilHealth sa pag-aalaga ng dengue ang mga herbal na gamot. Huwag hayaang mapalitan nito ang pag-inom ng likido, check-up o blood test.

Hindi sigurado kung ligtas ang isang gamot kapag may dengue? Magtanong sa aming libreng AI symptom guide o magtanong sa nurse.

Hindi dapat maging hadlang ang pera para magpatingin sa dengue:

• Ang PhilHealth YAKAP ay sumasagot sa libreng konsultasyon at CBC sa YAKAP clinic kung saan ka nakarehistro, na maaaring ang iyong health center o rural health unit (RHU) (tingnan ang aming gabay sa PhilHealth YAKAP).
• Ang PhilHealth ay nagbabayad para sa pagpapaospital dahil sa dengue. Hanggang huling bahagi ng 2026, nagbabayad ang PhilHealth ng ₱19,500 para sa pagpapaospital dahil sa dengue na may warning sign man o wala, at ₱47,000 para sa malubhang dengue. Sa ilalim ng Universal Health Care law, miyembro ng PhilHealth ang bawat Pilipino.
• Sa basic (ward) na kama, ayon sa patakaran ng PhilHealth, hindi ka dapat singilin ng co-payment ng mga accredited na pampubliko at pribadong ospital para sa gamutan sa dengue. Maaaring may dagdag na bayad ang private room o dagdag na serbisyo.
• Ang mga Malasakit Center sa mga ospital ng gobyerno ay nagbibigay ng tulong medikal at pinansyal sa mga pasyenteng hindi kayang bayaran ang kanilang bayarin.

Matutulungan ka ng aming libreng care navigator na malaman kung ano ang libreng makukuha mo malapit sa iyo.

Hinihiling ng DOH sa bawat pamilya na gawin ang 4S laban sa dengue:

1. Search and destroy: hanapin at sirain ang pinamumugaran ng lamok. Regular na alisan ng laman, kuskusin at takpan ang mga lalagyan ng tubig, palitan ang tubig ng plorera, itaob ang mga timba at lata na hindi ginagamit, at linisin ang baradong alulod.
2. Self-protection: protektahan ang sarili. Gumamit ng mosquito repellent, magsuot ng mahabang manggas at mahabang pantalon, at gumamit ng screen sa bintana at kulambo, lalo na para sa mga sanggol at may sakit.
3. Seek early consultation: magpakonsulta agad. Magpatingin sa doktor o pumunta sa health center kapag may lagnat, lalo na kapag tag-ulan.
4. Say yes to fogging: pumayag sa fogging tuwing may outbreak lamang. Hindi sapat ang fogging para mapigilan ang dengue: pinakamahalaga ang pag-alis sa mga pinangingitlogan ng lamok.

Hanggang kalagitnaan ng 2026, sinabi ng FDA Philippines na hindi pa rehistrado sa bansa ang dengue vaccine na Qdenga, at nagbabala ito laban sa pekeng Qdenga na ibinebenta. Huwag bumili ng bakuna online o sa mga nagbebentang walang lisensya. Magtanong sa iyong health center para sa pinakabagong payo.