Bulutong-tubig (chickenpox): sintomas, gamot at kailan magpatingin sa doktor

Ang pangunahing senyales ng bulutong ay makating pantal ng maliliit na butlig na nagiging paltos. Bulutong-tubig ang tawag dito sa Filipino dahil sa mga paltos na may lamang tubig.

Isa o dalawang araw bago lumabas ang butlig, marami ang nilalagnat, sumasakit ang ulo, nanghihina, nangangalay ang katawan, walang ganang kumain, at minsan ay bahagyang sumasakit ang tiyan.

Kadalasang nagsisimula ang butlig sa mukha, anit, dibdib o likod, saka kumakalat. Dumadaan ito sa tatlong yugto:

1. Butlig. Lumalabas ang maliliit na pula o pink na butlig. Sa kayumangging balat, puwedeng mas maitim ang mga ito o mas mahirap makita.
2. Paltos. Napupuno ng malinaw na tubig ang mga butlig. Napakakati ng mga ito at puwedeng pumutok.
3. Langib. Pagkalipas ng isa o dalawang araw, lumalabo ang tubig sa paltos, natutuyo ito at nagiging langib.

Patuloy na lumalabas ang bagong butlig nang pa-grupo-grupo sa loob ng mga 5 hanggang 7 araw, kaya sabay-sabay na makikita ang butlig, paltos at langib. Puwede ring lumabas ang butlig sa loob ng bibig, sa talukap ng mata at sa paligid ng ari, na puwedeng masakit. Mas marami ang butlig ng mga batang may eczema.

Puwede pa ring magka-bulutong ang mga bakunado, pero kadalasan ay banayad lang at kaunti ang butlig. Puwede pa rin silang makahawa.

Kadalasan, nalalaman ng doktor na bulutong ito sa pagtingin lang sa butlig. May ibang sakit din na may pantal, gaya ng tigdas (measles), kaya magpatingin kung hindi ka sigurado o kung mukhang malubha ang lagay ng maysakit.

Ang bulutong ay dulot ng varicella-zoster virus. Napakadali nitong kumalat. Puwedeng mahawa ang sinumang hindi pa nagkaka-bulutong o hindi pa nababakunahan laban dito, at karamihan ng walang proteksiyon na kasama sa bahay ng maysakit ay nahahawa.

Puwede kang mahawa kapag:

• nasa iisang kuwarto kayo ng taong may bulutong
• nahawakan mo ang tubig mula sa paltos, o ang tuwalya at kumot na nadikitan nito
• malapit ka sa taong may shingles (kulebra), kung hindi ka pa nagkaka-bulutong

Kadalasang lumalabas ang butlig 10 hanggang 21 araw matapos ang pagkakalapit, kadalasan mga 2 linggo.

Pagkagaling mo, nananatiling tulog ang virus sa iyong mga nerve habambuhay. Pagkalipas ng maraming taon, puwede itong magising at magdulot ng shingles, masakit na pantal sa isang bahagi ng katawan.

Puwedeng makahawa ang taong may bulutong mula mga 2 araw bago lumabas ang butlig hanggang maging langib na ang lahat ng butlig, kadalasan mga 5 araw matapos lumabas ang unang butlig.

Sa panahong ito:

• manatili sa bahay; huwag munang pumasok sa paaralan, daycare o trabaho
• lumayo sa mga buntis, bagong silang na sanggol at mga taong mahina ang immune system
• gumamit ng sariling tuwalya, at labhan ang kumot at damit na nadidikit sa mga paltos
• sabihan muna ang clinic o health center bago pumunta, para maihiwalay ka nila sa ibang pasyente

Kapag tuyo na at naging langib na ang bawat butlig, kadalasan ay puwede nang bumalik sa paaralan o trabaho, kahit hindi pa natatanggal ang mga langib.

Ano ang nakakatulong

• Uminom ng maraming tubig at iba pang inumin. Kung ayaw uminom ng bata, subukan ang ice candy o malamig na juice.
• Paracetamol para sa lagnat at sakit, ayon mismo sa nakasulat sa label para sa edad o timbang ng iinom.
• Panatilihing maikli ang kuko, at suotan ng malinis na medyas o mittens ang kamay ng bata sa gabi.
• Maligo sa malamig o maligamgam na tubig na may kaunting mild na sabon, saka dahan-dahang tapikin ng tuwalya ang balat para matuyo. Huwag kuskusin.
• Calamine lotion o cooling gel mula sa botika ay puwedeng magpakalma sa kati.
• Antihistamine ay puwedeng makatulong sa kati sa gabi. May ilang nakakaantok, at hindi lahat ay ligtas sa maliliit na bata, kaya magtanong sa pharmacist kung alin ang angkop sa edad ng iinom.
• Magsuot ng maluwag na damit na cotton at panatilihing malamig ang kuwarto. Pinalalala ng init at pawis ang kati.

Ano ang dapat iwasan

• Aspirin. Huwag itong ibigay kailanman sa bata o teenager na wala pang 16 taong gulang, at hindi rin ito dapat inumin ng adult para sa bulutong maliban kung sinabi ng doktor. Kapag may bulutong, iniuugnay ito sa Reye syndrome, isang bihira pero malubhang sakit sa atay at utak. Tingnan sa label ng gamot sa lagnat at trangkaso kung may aspirin.
• Ibuprofen, maliban kung sinabi ng doktor. Iniuugnay ito sa malulubhang impeksiyon sa balat kapag may bulutong. Ang mefenamic acid, na madalas inumin para sa sakit dito sa Pilipinas, ay kapamilya ng ibuprofen, kaya huwag itong gamitin sa bulutong maliban kung sinabi ng doktor. Paracetamol ang karaniwang pinipili.
• Pagkamot o pagputok ng paltos. Nakakapasok dito ang mikrobyo at mas malamang na magkapeklat.
• Antibiotic para sa bulutong mismo. Virus ito. Puwedeng magreseta ng antibiotic ang doktor kung nagka-impeksiyon lang ang balat.

Hindi sigurado kung ligtas ang isang gamot? Magtanong sa libreng AI symptom guide namin o magtanong sa nurse.

Para sa karamihan ng bata, kusang gumagaling ang bulutong sa loob ng 1 hanggang 2 linggo. Mas malamang itong maging malubha sa:

• mga teenager at adult
• mga buntis at kanilang sanggol
• mga bagong silang, at mga sanggol na wala pang 1 taon na ang nanay ay hindi pa nagka-bulutong o hindi nabakunahan laban dito
• mga taong mahina ang immune system, halimbawa dahil sa HIV, gamutan sa cancer o matagal na pag-inom ng steroid

Ang mga nasa grupong ito ay dapat magpatingin sa doktor sa araw ding iyon. Puwedeng magreseta ang doktor ng gamot na antiviral, gaya ng aciclovir, na nagpapabagal sa virus. Pinakamabisa ito kapag sinimulan sa loob ng 24 oras mula nang lumabas ang unang butlig, kaya huwag nang maghintay. Puwede rin itong ibigay sa mga may eczema o sakit sa baga gaya ng hika (asthma), at sa ikalawang taong nahawa sa iisang bahay, dahil kadalasan ay mas lumalala ang sakit nila.

Ang mga taong napakataas ng panganib na nalapit lang sa may bulutong, gaya ng mga buntis na hindi pa nagka-bulutong, ay puwedeng bigyan ng gamot o iniksiyon ng antibodies bago pa lumabas ang anumang butlig. Resetang gamot ang antiviral: inumin lang ito ayon sa sinabi ng iyong doktor.

Bihira ang komplikasyon, pero bantayan ang mga ito:

• Impeksiyon sa balat. Nakakapasok ang mikrobyo sa mga kinamot o pumutok na paltos. Namumula, umiinit, namamaga at sumasakit ang balat, minsan ay may nana at bagong lagnat.
• Pneumonia (impeksiyon sa baga), mas karaniwan sa mga adult at buntis, na may ubo, hirap sa paghinga at sakit sa dibdib.
• Problema sa utak. Bihira, ang pamamaga ng utak (encephalitis) ay nagdudulot ng matinding sakit ng ulo, pagkalito, kombulsiyon (seizure) o labis na pagkaantok. May mas banayad na problema, ang pagewang-gewang na paglakad, na puwedeng lumabas habang may sakit o pagkagaling.
• Dehydration (kakulangan ng tubig sa katawan), kapag hindi sapat ang iniinom ng batang maysakit.

Peklat ng bulutong. Karamihan ng butlig ay gumagaling nang walang marka. Mas malamang magkapeklat kapag kinamot o na-impeksiyon ang paltos. Para mabawasan ang tsansa:

• huwag tuklapin ang langib; hayaang kusang matanggal
• panatilihing maikli ang kuko at malinis ang balat
• gamutin agad ang kati sa malamig na paligo at calamine

Kung nakakaabala pa rin sa iyo ang peklat matapos gumaling ang balat, puwede mong pag-usapan ang mga opsiyon kasama ng doktor o dermatologist.

Ang bulutong sa adult ay kadalasang mas malala kaysa sa bata, at mas mataas ang panganib ng komplikasyon gaya ng pneumonia. Ayon sa WHO, sa mga tropikal na bansa gaya ng Pilipinas, mas maraming tao ang umaabot sa pagiging adult nang hindi nagkaka-bulutong, kaya mas karaniwan ang kaso sa adult kaysa sa malalamig na bansa. Ang mga adult na nahawa ay dapat magpatingin agad sa doktor, mas mabuti kung sa unang araw ng butlig. Hindi sigurado kung nagka-bulutong ka noong bata? Tanungin ang iyong mga magulang, o magtanong sa doktor tungkol sa blood test.

Ang bulutong sa pagbubuntis ay puwedeng maging delikado sa nanay at sa sanggol:

• Mas mataas ang panganib ng nanay na magka-pneumonia, lalo na kapag malapit na ang panganganak.
• Kung nagka-bulutong siya sa unang 20 linggo, may maliit na tsansa (hanggang mga 2 sa bawat 100) na ipanganak ang sanggol na may peklat o problema sa balat, mata, braso o binti, o utak, o maliit ang timbang.
• Kung nagka-bulutong siya malapit sa panganganak, puwedeng magkasakit nang malubha ang bagong silang na sanggol.

Kung buntis ka at may butlig, o nalapit ka sa taong may bulutong o shingles at hindi ka pa nagka-bulutong, magpatingin sa doktor ngayong araw, at sabihan ang team sa iyong prenatal check-up. Hindi ibinibigay ang bakuna habang buntis, pero puwede itong ibigay bago magbuntis.

Kung may bulutong ka at nagpapasuso, kausapin ang iyong doktor.

Ang bakuna laban sa bulutong (varicella vaccine) ang pinakamahusay na proteksiyon. In-update ng World Health Organization (WHO) ang payo nito noong Nobyembre 2025:

• Mas malakas ang proteksiyon ng 2 dose kaysa isa, para sa mga bata at para sa mga teenager at adult na hindi pa nagka-bulutong.
• Puwedeng ibigay ang unang dose mula 9 na buwang gulang. Sasabihin ng pediatrician mo kung kailan ang ikalawa. Wala nang kailangang booster pagkatapos noon.
• Para sa taong hindi pa nagka-bulutong o hindi pa nababakunahan, ang dose na ibinigay sa loob ng 3 hanggang 5 araw matapos malapit sa may bulutong ay puwede pang makapigil dito o makapagpabanayad nito. Magtanong agad sa doktor.

Matapos ang 2 dose, napipigilan ng bakuna ang bulutong sa mga 98 sa bawat 100 bata at 75 sa bawat 100 adult. Ang mga nahahawa pa rin ay kadalasang banayad lang ang sakit. Ang mga side effect ay kadalasang pananakit ng braso, lagnat o ilang butlig.

Sino ang hindi dapat bakunahan: mga buntis, mga taong napakahina ng immune system, mga sanggol na wala pang 9 na buwan, at sinumang nagkaroon ng malubhang allergic reaction dito. Iwasang magbuntis sa loob ng 1 buwan matapos ang huling dose.

Sa Pilipinas, hindi kasama ang bakuna sa bulutong sa mga libreng bakuna sa health center sa ilalim ng National Immunization Program, ayon sa Philippine Pediatric Society. Inirerekomenda ng society ang 2 dose para sa mga bata, at isinama nito ang bulutong sa mga dagdag na bakunang puwedeng itanong sa pediatrician. Kadalasang binabayaran ang mga ito sa pribadong clinic, kaya itanong muna ang presyo ng bawat dose. Tingnan ang aming gabay sa iskedyul ng bakuna para sa mga libreng bakuna.

Karamihan ng batang may bulutong ay puwedeng alagaan sa bahay. Kapag kailangan ng check-up:

• Ang barangay health station o rural health unit (RHU) ay puwedeng tumingin sa butlig. Sabihan muna sila na posibleng bulutong ito.
• PhilHealth YAKAP. Noong Hulyo 2025, libre ang check-up sa YAKAP clinic kung saan ka naka-register, pero puwedeng maningil ang pribadong YAKAP clinic ng hanggang ₱900 bawat tao para sa buong taon. Ang mga gamot sa listahan ng YAKAP na inireseta ng YAKAP doctor mo ay puwedeng libre sa mga accredited na botika, hanggang ₱20,000 bawat taon. Itanong kung nasa listahan ang gamot na inireseta sa iyo. Tingnan ang aming gabay sa PhilHealth YAKAP.
• Pagpapaospital. Sa ilalim ng PhilHealth Circular 2024-0037, ang pinakabagong listahan ng case rate na nakita namin noong Nobyembre 2026, nagbabayad ang PhilHealth ng ₱7,800 para sa pagpapaospital dahil sa bulutong na walang komplikasyon at ₱29,250 para sa bulutong na may pneumonia. Itanong sa PhilHealth desk ng ospital kung magkano sa bill ang sakop nito.
• Ang mga Malasakit Center sa loob ng ospital ay pinagsasama-sama ang tulong ng PhilHealth, PCSO at DSWD sa iisang opisina para sa mga pasyenteng hindi kayang bayaran ang kanilang bill (tingnan ang aming gabay sa Malasakit Center).

Gamitin ang aming care finder para makahanap ng health center o ospital na malapit sa iyo, o mag-book ng tawag sa nurse.

Maraming paraan ang mga pamilya ng pag-aalaga sa may bulutong. Ito ang sinasabi ng ebidensiya tungkol sa ilan sa mga ito.

"Bawal maligo." Ligtas ang pagligo at nakakatulong pa. Ang malamig o maligamgam na paligo ay nagpapagaan ng kati at nagpapanatiling malinis ng balat, kaya bumababa ang tsansa ng impeksiyon.

"Mas mabuti nang magkasakit habang bata." Totoo na kadalasang mas malala ang sakit sa adult. Pero puwede pa ring maging malubha ang bulutong sa bata, at nagbibigay ng proteksiyon ang bakuna nang walang panganib ng mismong sakit.

Pagligo sa pinakuluang dahon ng bayabas. Wala kaming nakitang maayos na pag-aaral na nagpapakitang pinabibilis nito ang paggaling sa bulutong. Kung ginagamit ito ng pamilya mo, palamigin muna nang husto ang tubig, gumamit ng malinis na tubig, at itigil kung namumula o humahapdi ang balat. Huwag ipahid ang dahon sa mga paltos.

"Bawal ang malansa." (Iwasan ang isda, itlog o manok.) Hindi sinasabi ng mga gabay na sinuri namin na iwasan ang mga pagkaing ito. Kailangan ng katawan ang pagkain at inumin para gumaling. Mas madaling kainin ang malalambot at malalamig na pagkain kung may singaw sa bibig.