Bakuna sa rabies pagkatapos makagat: iskedyul, presyo at saan ito libre

Tinuturuan ng bakuna sa rabies (anti-rabies vaccine o bakuna kontra rabies) ang katawan mo na gumawa ng sarili nitong proteksiyon (antibodies) laban sa rabies virus.

Karamihan ay nagpapabakuna pagkatapos makagat o makalmot. Tinatawag itong post-exposure prophylaxis (PEP). May ilan namang nagpapabakuna bago pa makagat (tingnan ang bakuna bago ma-expose).

May tatlong bahagi ang PEP:

1. Mabuting paghuhugas ng sugat gamit ang sabon at tubig.
2. Serye ng bakuna sa rabies, na ibinibigay sa ilang balik.
3. Rabies immunoglobulin (RIG) para sa malulubhang exposure. Nagbibigay ang RIG ng handa nang antibodies na agad nagpoprotekta sa iyo habang hindi pa umeepekto ang bakuna. Itinuturok ito sa mismong sugat.

Maaari ka ring bigyan ng bite center ng bakuna kontra tetanus o anti-tetanus serum. Parehong kasama ang mga ito sa bite package ng PhilHealth.

Ang rabies ay virus na umaatake sa utak at mga ugat (nerves). Kumakalat ito sa laway ng hayop na may impeksiyon, kadalasan sa kagat at kalmot. Aso ang pinagmumulan ng mga 99% ng kaso ng rabies sa tao, pero maaari rin itong dalhin ng pusa at ng iba pang mammal (hayop na nagpapasuso).

Kapag lumabas na ang sintomas, halos laging nakamamatay ang rabies. Pero kapag maaga at kumpleto ang bakuna, napipigilan nito ang virus bago umabot sa utak.

Totoong panganib pa rin ang rabies sa Pilipinas:

• Nakapagtala ang DOH ng 426 na kaso ng rabies sa tao noong 2024, at namatay silang lahat.
• Halos kalahati (45%) ang nakagat ng alagang hayop, at sa mahigit kalahati ng mga alagang iyon, walang nakaaalam kung bakunado ang mga ito.
• Sa isang pag-aaral noong 2017 sa anim na bite center sa Pilipinas, halos kalahati (45%) ng mga pasyente ay batang wala pang 15 taong gulang.

Kadalasang lumalabas ang sintomas 2 hanggang 3 buwan pagkatapos ng kagat, pero maaaring mula isang linggo hanggang isang taon. Nagsisimula ito sa lagnat at pangingilig o pananakit sa kinagatan, saka takot sa tubig o sa umiihip na hangin (gaya ng bentilador), pagkalito at pagkaparalisa. Sa puntong iyon, hindi na makatutulong ang bakuna. Sa isang pag-aaral sa Pilipinas, 92% ng mga namatay sa rabies ang hindi nagpabakuna pagkatapos makagat.

1. Hugasan agad ang sugat ng sabon at umaagos na tubig nang hindi bababa sa 15 minuto.
2. Pumunta sa animal bite treatment center sa araw ding iyon, kahit mukhang maliit ang sugat. Huwag nang hintaying magkasakit ang hayop.
3. Ikuwento sa staff ang nangyari: anong hayop, alaga ba o gala, may bakuna ba ito kontra rabies, at saan at kailan ka nasugatan. Sila ang magpapasya kung anong exposure category ka (tingnan ang tatlong category).
4. Kunin ang unang turok. Ang pagbisitang ito ang day 0. Maaari ka ring bigyan ng RIG at ng bakuna kontra tetanus.
5. Itago ang vaccination card mo at dalhin ito sa bawat balik. Nakasulat dito ang mga turok mo at ang mga petsa ng balik.
6. Bantayan ang hayop nang 14 na araw kung aso o pusa ito na ligtas mong mababantayan. Sabihan agad ang center kapag nagkasakit, namatay o nawala ito. Kapag namatay ang hayop, huwag hawakan ang katawan nito nang walang proteksiyon sa kamay; masasabi ng center kung puwede itong ipasuri.

Magdala ng valid ID at ng PhilHealth PIN mo. Kapag malalim ang sugat o malakas ang pagdurugo, pumunta sa emergency room ng ospital.

Inilalagay ng mga bite center ang bawat exposure sa isa sa tatlong category (DOH at WHO):

• Category I: paghawak o pagpapakain sa hayop, o pagdila nito sa balat na walang sugat. Hindi kailangan ng bakuna. Hugasan ang balat.
• Category II: mahinang kagat (nibble) sa balat na walang takip, o maliit na kalmot o gasgas na hindi nagdugo. Kailangan mo ng bakuna agad.
• Category III: kagat o kalmot na sumugat sa balat, pagdila sa balat na may sugat, laway na napunta sa mata o bibig, o anumang contact sa paniki. Kailangan mo ng bakuna at RIG.

Sa Pilipinas, itinuturing ding Category III sa chart ng DOH ang:

• anumang exposure sa ulo o leeg, kahit maliit na kalmot
• paghawak sa katawan ng hayop na may impeksiyon, o pagkain ng hilaw nitong karne

Kapag walang nakatitiyak sa nangyari, halimbawa kapag hindi maipaliwanag ng maliit na bata, itinuturing na Category II ang paghawak o pagdila. Hindi kilalang nagkakalat ng rabies ang kagat ng daga at kuneho, pero hugasan pa rin ang mga ito at ipatingin ang anumang kagat.

Tanging health worker na may training ang dapat magpasya ng category mo.

Hindi iisang turok lang ang bakuna sa rabies. Serye ito ng mga balik na binibilang mula sa una mong pagbisita (day 0). Kadalasang itinuturok ito ng mga bite center ng gobyerno sa Pilipinas sa loob ng balat (intradermal), hindi sa kalamnan. Karaniwang iskedyul ang day 0, day 3 at day 7, at may ilang bumabalik din sa day 28. Ang bite center mo ang magtatakda ng eksaktong mga petsa mo at isusulat ang mga ito sa card mo.

• Bumalik sa eksaktong petsa. Kapag may nalaktawan ka, bumalik sa lalong madaling panahon.
• Puwedeng magbago ang plano depende sa kalagayan ng hayop. Kapag malusog pa rin ang aso o pusa pagkalipas ng 14 na araw, maaaring paikliin ng center ang serye mo.
• Kung nakumpleto mo na ang bakuna dati, kailangan mo pa ring magpatingin kapag nakagat ulit. Kadalasang maikling booster na serye lang ang kailangan, at hindi na kailangan ng RIG.

Sa pag-aaral noong 2017 sa mga bite center sa Pilipinas, mga 1 sa bawat 5 pasyente ang hindi nakatapos, kadalasan dahil wala silang oras bumalik. Mag-set ng reminder sa cellphone mo.

Ang animal bite treatment center (ABTC) ay klinika ng gobyerno na sertipikado ng DOH para gamutin ang kagat ng hayop. Ang mga pribadong klinika na ganito rin ang serbisyo ay madalas tawaging animal bite center.

May ABTC sa mga ospital ng gobyerno, rural health unit (RHU) at provincial o city health office. Noong 2018, mahigit 500 na ang ABTC sa buong bansa, at noong 2025 sinabi ng PhilHealth na mahigit 700 pasilidad na ang accredited para sa animal bite package nito.

Itanong muna ang araw at oras ng klinika bago pumunta, dahil magkakaiba ito sa bawat lugar. Alam ng barangay health worker ninyo kung saan ang pinakamalapit.

Maghanap ng health center na malapit sa iyo, maghanap ng ospital, o magtanong sa aming libreng care navigator.

Sa mga bite center ng gobyerno, dapat libre ang bakuna: mula 2016, layunin ng gobyerno na magbigay ng buong serye nang libre sa lahat ng nangangailangan. Maaaring maningil ang center para sa supplies gaya ng syringe, at para sa RIG o bakuna kapag naubos na ang libreng stock. Sa pag-aaral noong 2017 sa anim na center, ang karaniwang gastos ay mula mga ₱260 hanggang ₱1,780 bawat pasyente, depende sa center at kung may libreng bakuna at RIG. Karamihan nito ay napunta sa pamasahe, pagkain at nawalang kita.

Animal Bite Treatment (ABT) package ng PhilHealth. Noong Marso 2025, ₱5,850 na bawat kaso ang ibinabayad ng PhilHealth, mula sa dating ₱3,000, sa mga accredited na bite center para sa mga miyembro at dependent nito. Sakop nito ang:

• bakuna sa rabies at RIG
• pag-aalaga ng sugat, bakuna kontra tetanus at anti-tetanus serum
• antibiotic at supplies gaya ng syringe, alcohol at antiseptic

Ayon sa orihinal na patakaran noong 2012, para ang package sa malulubhang exposure (Category III, kasama ang lahat ng exposure sa ulo at leeg) at hindi nito sakop ang bakuna bago ma-expose. Itanong sa center kung sakop ang kaso mo, at dalhin ang PhilHealth PIN mo.

Ang mga pribadong animal bite center ang nagtatakda ng sarili nilang presyo. Bago ang unang turok, itanong ang presyo ng buong serye at kung tumatanggap sila ng PhilHealth ABT package.

Kapag masyadong malaki ang bill sa ospital, tingnan ang aming gabay sa Malasakit Center o kung ano ang sakop ng PhilHealth.

Banayad at mabilis mawala ang karamihan ng side effect: sakit o pamamaga sa tinurukan, sakit ng ulo, lagnat, pagsusuka o makating pantal (hives). Napakabihira ng malubhang allergic reaction.

Maraming bite center sa Pilipinas ang gumagamit ng RIG na gawa mula sa kabayo (equine RIG). Maaaring gumawa muna ang staff ng maliit na skin test.

Halos lahat ay puwedeng magpabakuna kontra rabies, kasama ang mga sanggol, bata, buntis at nagpapasusong ina, at mga taong mahina ang resistensya (immune system). Sabihin sa staff kung nagkaroon ka na ng malubhang reaksiyon sa bakuna, o matinding allergy sa itlog o sa antibiotic.

Walang nakaaalam kung gumagana ang pekeng bakuna o kung ano ang laman nito, kaya maaari itong ikamatay kapag totoong exposure ang nangyari. Noong 2026, nagbabala ang FDA Philippines sa publiko tungkol sa ilang peke o hindi rehistradong produkto para sa rabies, kabilang ang:

• pekeng Vaxirab N na bakuna sa rabies (Oktubre 2026). May ibinebenta ring totoong Vaxirab N, kaya maaaring hindi sapat ang kahon para malaman kung alin.
• pekeng Equirab na anti-rabies serum, isang uri ng equine RIG (Oktubre 2026).
• bakuna sa rabies na hindi rehistrado at ibinebenta nang walang approval ng FDA (Hulyo 2026).

Magpaturok lang sa bite center na sertipikado ng DOH, sa ospital o sa lisensiyadong klinika. Huwag bumili ng bakuna sa rabies o RIG online o sa mga nagbebenta sa social media. Kapag pinabili ka ng center ng bakuna o RIG, bumili lang sa botikang lisensiyado ng FDA, huwag itong bubuksan, at itanong sa center kung paano ito dadalhin at iimbakin hanggang sa pagbisita mo. Hilinging nakasulat sa card mo ang pangalan ng bakuna at ang batch (lot) number nito.

Maraming paraan ang mga pamilya sa pag-aalaga ng kagat, pero bakuna lang ang makapipigil sa rabies.

• Pagpunta sa tandok o albularyo. Sa pag-aaral noong 2017, mga ikatlo ng mga nakagat na hindi pumunta sa bite center ang pumunta sa tandok. Hindi napatunayang nakapipigil sa rabies ang mga halamang gamot, gaya ng "rabies tree" na ginagamit sa ilang bahagi ng Palawan. Kung magpapatingin ka sa manggagamot, pumunta ka rin sa bite center sa araw ding iyon.
• Pagpapadugo sa sugat o paglalagay ng dahon o halamang gamot dito. Walang patunay na nakatutulong ito. Ang first aid na inirerekomenda ng WHO ay paghuhugas gamit ang sabon at umaagos na tubig nang hindi bababa sa 15 minuto.
• "Bantayan muna natin ang aso." Nakatutulong ang pagbabantay sa hayop nang 14 na araw, pero simulan ang bakuna habang nagbabantay.
• "Tuta lang naman iyan." Maaari ring magdala ng rabies ang tuta. Magpatingin pa rin.

Ang pre-exposure prophylaxis (PrEP) ay bakunang ibinibigay bago pa makagat. Inirerekomenda ito ng WHO sa mga taong napapalapit sa virus o sa mga hayop na maaaring may rabies dahil sa trabaho nila, gaya ng staff sa laboratoryo at sa animal control, at sa mga nakatira sa liblib at high-risk na lugar na malayo sa bite center.

Hindi pinapalitan ng PrEP ang pagpapagamot pagkatapos makagat. Kapag nakagat ka, hugasan pa rin ang sugat at pumunta sa bite center sa araw ding iyon. Mas kaunti ang balik na kakailanganin mo, at kadalasang hindi na kailangan ng RIG. Hindi binabayaran ng PhilHealth bite package ang PrEP, kaya itanong ito sa health office ninyo o sa pribadong klinika.

Ang pinakamabuting paraan para protektahan ang mga tao ay pigilan ang rabies sa mga aso.

• Pabakunahan ang mga aso at pusa mo, kasama ang mga tuta, at itago ang record nila. Ayon sa WHO, ang malawakang pagbabakuna ng mga aso ang pinaka-cost-effective na paraan para protektahan ang mga tao. Itanong sa barangay ninyo kung may pabakuna para sa mga alaga.
• Panatilihin sa bahay o nakatali ang mga alaga, para hindi sila gumala o makipag-away sa mga hayop na gala.
• Lumayo sa mga gala at ligaw na hayop, kahit mukha silang malusog. Ang hayop na may rabies ay maaaring agresibo, o kaya pagod at mahina.
• Turuan ang mga bata na huwag asarin ang aso, at magsabi sa nakatatanda tungkol sa anumang kagat, kalmot o dila.

Hindi nakokontrol ang rabies sa pagpatay sa mga asong gala. Nakokontrol ito sa pagbabakuna sa kanila.

Hindi sigurado sa isang kagat? Magtanong sa nurse o mag-book ng tawag. Para sa iba pang bakuna ng pamilya, tingnan ang aming gabay sa iskedyul ng bakuna.