Sintomas ng trangkaso (flu): alaga sa bahay at kailan dapat magpatingin sa doktor

Ang trangkaso, o influenza, ay impeksiyon sa ilong, lalamunan at baga na dulot ng virus. Sa English, tinatawag itong flu. Karaniwang nagsisimula ang sintomas mga 2 araw matapos mahawa sa virus, pero puwedeng 1 hanggang 4 na araw.

Dumarating ang sintomas ng trangkaso nang biglaan, kadalasan sa loob lang ng ilang oras:

• lagnat, kadalasan may kasamang panginginig
• tuyong ubo
• masakit na lalamunan
• sakit ng ulo
• pananakit ng kalamnan at kasukasuan
• sobrang pagod, panghihina o pagkahapo
• tumutulong sipon o baradong ilong
• walang ganang kumain at hirap matulog

Ang mga bata ay puwede ring magsuka, magtae o sumakit ang tainga, o parang matamlay lang kaysa dati. Hindi lahat ng may trangkaso ay nilalagnat.

Puwedeng malakas ang ubo at tumagal nang 2 linggo o higit pa, kahit wala na ang lagnat. Puwede ring palalain ng trangkaso ang pangmatagalang sakit gaya ng hika.

Test lang ang makapagsasabi nang sigurado, pero nakatutulong ang mga palatandaang ito:

• Trangkaso vs sipon. Ang sipon ay unti-unting lumalala sa loob ng isa o dalawang araw, karamihan ay nasa ilong at lalamunan lang, at bihirang makapigil sa gawain mo. Ang trangkaso ay tumatama sa loob ng ilang oras, may lagnat at pananakit ng katawan, at madalas ay sobrang hapo ka para makapagtrabaho. Basahin ang aming gabay sa sipon.
• Trangkaso vs COVID-19. Marami silang parehong sintomas. Ang swab test sa ilong o lalamunan ang makapagsasabi kung alin.
• Trangkaso vs dengue. Sa Pilipinas, ang lagnat na may matinding sakit ng ulo, pananakit sa likod ng mata, pananakit ng kalamnan at kasukasuan, pagsusuka o pantal ay puwedeng dengue at hindi trangkaso. May sariling check-up at sariling warning sign ang dengue. Basahin ang sintomas ng dengue at mga warning sign.
• Hindi trangkaso ang "stomach flu". Ang pagsusuka at pagtatae na walang ubo o pananakit ng katawan ay kadalasang gastroenteritis, isang impeksiyon sa bituka.

Hindi sigurado kung ano ang sakit mo? Magtanong sa aming libreng AI symptoms guide.

Gumagaling ang karamihan sa malulusog na tao sa loob ng mga isang linggo. Karaniwang tumatagal ang lagnat nang 3 hanggang 4 na araw, minsan hanggang 8. Puwedeng tumagal nang ilang linggo ang ubo at pagod.

Napakadaling makahawa ang trangkaso, lalo na sa unang 5 araw matapos kang mahawa, at ilang araw pa matapos gumaan ang pakiramdam mo. Kumakalat ito sa mga patak (droplets) kapag umuubo, bumabahing o nagsasalita ang may sakit. Ang mikrobyo mula sa ubo at bahing ay puwede ring mabuhay sa kamay at mga gamit nang hanggang isang araw.

Pagbalik sa trabaho o eskuwela. Maghintay hanggang isang buong araw ka nang walang lagnat nang hindi umiinom ng gamot sa lagnat, at isang araw nang gumagaan ang mga sintomas mo. Sa sumunod na 5 araw, mag-mask kapag may kasamang ibang tao at umiwas sa matataong lugar. Kapag bumalik ang lagnat, manatili ulit sa bahay.

Ang trangkaso ay dulot ng influenza virus. Dalawang uri nito ang nagdudulot ng mga outbreak taon-taon:

• Influenza A. Ang mga uri nitong kumakalat ngayon sa tao ay H1N1 at H3N2. Influenza A lang ang kilalang nagdudulot ng pandemya, gaya ng H1N1 pandemic noong 2009.
• Influenza B. Ganoon din ang sakit na dulot nito, at pareho rin ang pag-aalaga.

Patuloy na nagbabago ang mga flu virus, kaya ina-update ang bakuna taon-taon.

Trangkaso sa Pilipinas. Sa mga tropikal na bansa, puwedeng magkatrangkaso kahit anong buwan. Ayon sa pag-aaral ng datos ng national surveillance mula 2006 hanggang 2012 ng Research Institute for Tropical Medicine (RITM), ang national influenza center ng DOH, dumarami ang kaso ng trangkaso mula Hunyo hanggang Nobyembre. Noong mga taong iyon, iyon ang tag-ulan at ang simula ng pasukan.

May mga taong mas malamang magkaroon ng komplikasyon gaya ng pulmonya (pneumonia):

• mga batang wala pang 5 taon, lalo na ang wala pang 2
• mga edad 65 pataas
• mga buntis, at mga babaeng nanganak sa nakaraang 2 linggo
• mga may hika o ibang sakit sa baga, diabetes, sakit sa puso, bato o atay, o ibang pangmatagalang sakit
• mga may mahinang resistensya (immune system), halimbawa dahil sa HIV, chemotherapy o steroid na gamot
• mga may matinding obesity

Mas bihira, puwedeng humantong ang trangkaso sa pamamaga ng puso o utak, kombulsyon (seizure) o sepsis (matinding reaksiyon ng buong katawan sa impeksiyon). Puwedeng lumubha nang napakabilis ang buntis, kahit banayad ang unang mga sintomas.

Kung ikaw o ang anak mo ay kabilang sa mga grupong ito, magpatingin sa doktor sa sandaling magsimula ang sintomas ng trangkaso. Pinakamabisa ang antiviral na gamot kapag nasimulan sa loob ng 2 araw.

Gumagaling sa bahay ang karamihan ng may trangkaso. Nakatutulong ang mga ito:

• Magpahinga. Manatili sa bahay at matulog hangga't kailangan habang may lagnat ka o masyadong masama ang pakiramdam mo para sa karaniwang gawain.
• Uminom nang marami, gaya ng tubig, sabaw o mainit na salabat. Dapat mapusyaw na dilaw o malinaw ang ihi mo. Kapag madilim ang kulay, uminom pa.
• Pagaanin ang lagnat at pananakit gamit ang paracetamol, ayon sa label. Hindi kailangang bumaba nang tuluyan ang lagnat para gumaan ang pakiramdam mo.
• Paginhawahin ang masakit na lalamunan sa maiinit na inumin, at para sa mga adult, lozenges (cough drops) o throat spray. Iwasan ang sigarilyo at alak.
• Protektahan ang mga kasama sa bahay. Manatili sa isang kuwarto kung kaya, huwag makihati sa baso, kutsara o tuwalya, mag-mask kapag may malapit na tao, at buksan ang mga bintana. Umubo o bumahing sa tissue o sa siko, at maghugas ng kamay nang madalas.

Kapag hindi mo mapanatili sa tiyan ang iniinom o mas kaunti nang husto ang pag-ihi mo kaysa dati, magpatingin sa doktor ngayong araw. Patuloy na bantayan ang mga warning sign. Para sa payo mula sa totoong tao, magtanong sa nurse o mag-book ng tawag.

Ang paracetamol ang karaniwang unang pinipili para sa lagnat at pananakit. Sundin ang label, at para sa bata, gumamit ng produktong para sa edad niya.

• Isipin muna ang dengue. Sa Pilipinas, ang lagnat sa unang mga araw ay puwedeng dengue. Pinatataas ng ibuprofen at aspirin ang panganib ng pagdurugo sa dengue, kaya iwasan ang mga ito hangga't hindi pa natitiyak ng doktor na hindi dengue. Pagkatapos niyon, puwede ring pagaanin ng ibuprofen ang lagnat at pananakit sa mga adult.
• Iwasan ang aspirin sa trangkaso. Puwede itong magdulot ng pagdurugo sa sikmura. Huwag kailanman bigyan ng aspirin ang mga bata o teenager: puwede itong magdulot ng Reye syndrome, isang bihira pero malubhang sakit.
• Maraming flu tablet ang may paracetamol na. Huwag itong isabay sa plain na paracetamol, dahil madaling mapasobra.
• Bawal ang ibuprofen sa sanggol na wala pang 6 na buwan maliban kung sinabi ng doktor.
• Buntis? Kadalasang ligtas ang paracetamol sa pagbubuntis, pero magtanong muna sa doktor o midwife bago uminom ng kahit anong gamot sa sipon o trangkaso.

Ang antiviral na gamot, gaya ng oseltamivir, ay kumikilos mismo laban sa flu virus. Kailangan nito ng reseta ng doktor at pangunahing para sa mga malubha ang sakit o mas mataas ang panganib, kasama ang mga buntis. Pinakamabisa ito kapag nasimulan sa loob ng 2 araw mula sa unang sintomas, pero puwede pa rin itong ibigay ng doktor kahit mas huli. Puwede nitong paikliin ang sakit nang mga isang araw at bawasan ang panganib ng komplikasyon. Hindi nito napapalitan ang taunang bakuna.

Walang epekto ang antibiotic sa trangkaso, dahil virus ang sanhi nito. Magrereseta lang ng antibiotic ang doktor kung may sumunod na bacterial infection pagkatapos ng trangkaso, gaya ng ilang uri ng pulmonya.

Madaling mahawa at makahawa ng trangkaso ang mga bata, at puwedeng lumubha ang mga batang wala pang 5 taon.

• Bigyan lang ng gamot sa lagnat kung balisa o hindi komportable ang anak mo.
• Huwag bigyan ng over-the-counter na gamot sa ubo at sipon ang mga batang wala pang 4 na taon. Para sa edad 4 hanggang 6, magtanong muna sa doktor.
• Huwag munang papasukin sa eskuwela ang anak mo hanggang gumaling siya.
• Bantayan kung nalilito siya o kakaiba ang kilos, na puwedeng mangyari sa trangkaso sa mga bata at teenager. Humingi agad ng tulong kapag nakita mo ito.

Tingnan ang mga emergency sign sa kailan dapat humingi agad ng tulong, at ang aming mga gabay sa lagnat ng bata at gamot sa ubo.

• "Nabasa ng ulan kaya natrangkaso." Hindi nagdudulot ng trangkaso ang ulan mismo. Ang sanhi ay virus na naipapasa mula sa tao papunta sa tao. Dumarami nga ang kaso mula Hunyo hanggang Nobyembre, sa panahon ng tag-ulan, pero virus pa rin ang sanhi.
• Binat. Tama ang magpahinga hanggang gumaling. Pero kung mas lumala ang pakiramdam mo o kinakapos ka ng hininga matapos kang magsimulang gumaling, magpatingin, dahil puwedeng humantong sa pulmonya ang trangkaso.
• Salabat at calamansi. Pinagiginhawa ng maiinit na inumin ang lalamunan at nakatutulong para makainom ka nang sapat. Hindi nito napapalitan ang check-up kapag may lumabas na warning sign.
• "Nagkakatrangkaso ka sa flu shot." Hindi puwede, dahil patay na virus ang laman ng bakuna. Puwedeng sumakit ang braso, ulo o kalamnan, o magkaroon ng banayad na lagnat sa loob ng isa o dalawang araw.

• Barangay health station o rural health unit (RHU). Matitingnan ka sa health center at maire-refer sa ospital kung kailangan.
• PhilHealth YAKAP. Noong Oktubre 2025, hinikayat ng PhilHealth ang mga miyembro na pumunta sa kanilang YAKAP clinic sa sandaling magsimula ang mga sintomas na parang trangkaso. Noong kalagitnaan ng 2025, sakop ng YAKAP ang check-up, ang mga lab test na ipinagagawa ng YAKAP doctor mo, at ang mga gamot na inireseta ng YAKAP doctor mo mula sa GAMOT list ng PhilHealth, hanggang ₱20,000 bawat taon. Libre ang mga sakop na serbisyo sa mga accredited na YAKAP clinic, pero ang pribadong YAKAP clinic ay puwedeng maningil ng hanggang ₱900 bawat tao para sa buong taon. Kailangan munang naka-register ka sa isang YAKAP clinic, halimbawa sa eGovPH app o sa opisina ng PhilHealth. Basahin ang aming gabay sa PhilHealth YAKAP.
• Emergency room. Noong huling bahagi ng 2025, sakop ng Outpatient Emergency Care Benefit ng PhilHealth ang mga pasyenteng isinugod sa emergency room na ang kondisyon ay itinuring na emergent o critical.
• Pagka-confine sa ospital. Noong huling bahagi ng 2025, nagbabayad ang PhilHealth ng case rate na ₱12,870 para sa trangkasong kailangang i-confine. May sariling package ang mga komplikasyon gaya ng pulmonya: sa 2024 na listahan ng case rate ng PhilHealth, ₱29,250 ang moderate-risk pneumonia.
• Ang mga Malasakit Center sa loob ng mga ospital ay one-stop desk kung saan puwedeng humingi ng tulong sa PhilHealth, PCSO at DSWD ang mga pasyenteng hindi kayang bayaran ang kanilang bill.

Maghanap ng health center, YAKAP clinic o ospital gamit ang aming care finder.

Ang flu vaccine taon-taon ang pinakamabisang paraan para makaiwas sa trangkaso. Mahigit 60 taon nang ligtas na ginagamit ang flu vaccine. Kailangan mo ng bago bawat taon, dahil humihina ang proteksiyon at nagbabago ang mga virus. Kahit mahawa ka pa rin, puwedeng gawing mas banayad ng bakuna ang sakit. Mga 2 linggo bago mabuo ang proteksiyon.

Lalong inirerekomenda ng WHO ang taunang flu vaccine para sa mga buntis, batang 6 na buwan hanggang 5 taong gulang, mga lampas 65 taong gulang, mga may pangmatagalang sakit at mga health worker. Puwedeng magpabakuna ang sinumang 6 na buwan pataas, at inirerekomenda ang flu shot sa pagbubuntis. Ang maliliit na batang unang beses pa lang mababakunahan laban sa trangkaso ay puwedeng mangailangan ng ikalawang turok makalipas ang ilang linggo. Sasabihin ito ng health worker.

Tamang panahon sa Pilipinas. Dahil dumarami ang kaso mula Hunyo, inirerekomenda ng mga mananaliksik ng RITM na magpabakuna ng Southern Hemisphere vaccine sa Abril hanggang Mayo. Nakatutulong pa rin ang mas huling bakuna. Magtanong sa health center, RHU o doktor mo kung may flu vaccine sila at kung sino ang puwedeng mabakunahan nang libre.

Araw-araw na gawi: maghugas ng kamay gamit ang sabon, ilayo ang kamay sa mata, ilong at bibig, umiwas sa malapitang pakikisalamuha sa may sakit, at manatili sa bahay kapag may sakit ka.