Gamot sa ubo sa bahay: ano ang nakatutulong, ano ang iiwasan, at kailan magpatingin

Walang inilalabas ang tuyong ubo at kadalasang parang may kumikiliti sa lalamunan. Naglalabas naman ng malapot na likido (mucus) ang ubo na may plema.

Karamihan ng ubo ay panandalian: nagsisimula ito sa sipon o trangkaso at gumagaling sa loob ng 3 hanggang 4 na linggo. Tinatawag na chronic (pangmatagalan) ang ubo na tumatagal nang higit sa 8 linggo, at kailangan itong ipa-check-up. Sa Pilipinas, huwag nang maghintay nang ganoon katagal: dahilan na para magpa-check para sa TB ang ubo na 2 linggo na o higit pa (tingnan ang Bakit kailangang ipa-TB check ang matagal na ubo).

Karamihan ng ubo ay dulot ng sipon o trangkaso. Mga impeksiyon ito na dulot ng virus, kaya hindi nakatutulong ang antibiotic. Iba pang mga sanhi:

• impeksiyon sa dibdib, gaya ng acute bronchitis o pulmonya (pneumonia)
• hika (asthma) o COPD
• allergy, at sipon na tumutulo mula sa likod ng ilong papunta sa lalamunan
• acid reflux (heartburn o pangangasim ng sikmura)
• paninigarilyo, pag-vape, o usok ng sigarilyo ng ibang tao
• ilang gamot sa altapresyon, heart failure o sakit sa bato, na tinatawag na ACE inhibitors (at, mas bihira, ARBs), na puwedeng magdulot ng tuyong ubo (tingnan ang aming gabay sa altapresyon)
• tuberculosis (TB), na karaniwan sa Pilipinas at nagdudulot ng ubo na tumatagal nang ilang linggo
• whooping cough o ubong-dalahit (mahahabang atake ng ubo) at croup (ubong parang tahol sa maliliit na bata)

Bihirang senyales ng kanser sa baga ang ubo, pero kailangang ipa-check ang ubo na ayaw mawala.

Nakatutulong ang mga ito habang gumagaling ang ubo:

• Magpahinga, at manatili sa bahay kung may lagnat ka o masyadong masama ang pakiramdam mo para sa karaniwang gawain.
• Uminom ng maraming tubig at iba pang inumin. Pinalalabnaw ng tubig, sabaw, at maligamgam na inumin gaya ng salabat o calamansi juice ang plema para mas madali itong mailabas sa pag-ubo.
• Subukan ang honey sa maligamgam na tubig na may lemon o calamansi. May kaunting ebidensiya na nakapagpapaginhawa ng ubo ang honey. Huwag kailanman bigyan ng honey ang baby na wala pang 1 taon, at huwag bigyan ng mainit na inumin ang maliliit na bata.
• Sumipsip ng lozenge (cough drop) o matigas na kendi para sa tuyo at makating ubo, pero hindi para sa batang wala pang 3 taon, dahil puwede silang mabulunan.
• Lumanghap ng mamasa-masang hangin. Nakagiginhawa sa tuyong lalamunan ang maligamgam na shower. Kung magtutuob ka (singaw mula sa isang mangkok), mag-ingat sa mainit na tubig, at huwag kailanman patuubin ang mga bata, dahil puwede silang mapaso.
• Itaas ang ulo gamit ang dagdag na unan sa gabi kung naaabala ka ng plema.
• Iwasan ang usok: tumigil sa paninigarilyo at pag-vape, at panatilihing walang usok ang bahay.
• Paracetamol o ibuprofen: pampababa ang mga ito ng lagnat at kirot, hindi ng ubo mismo. Huwag kailanman magbigay ng aspirin sa sinumang wala pang 16 taong gulang.

Kung may hika ka, ituloy ang mga gamot na ibinigay ng doktor mo. Hindi sigurado kung kailangan nang ipatingin ang ubo mo? Makatutulong ang aming libreng AI symptoms guide na pag-isipan ito, anumang oras.

Ang lagundi (Vitex negundo) ay herbal na gamot ng Pilipinas na ginagamit sa ubo. Isa ito sa iilang herbal na gamot sa Philippine National Formulary ng DOH, ang listahan nito ng mga essential medicine, na naglilista ng lagundi tablet at syrup bilang produktong mula sa halamang gamot na rehistrado sa Food and Drug Administration (FDA). Nagmula ito sa pananaliksik ng gobyerno sa mga lokal na halaman para sa ubo at hika.

• Pumili ng produktong rehistrado sa FDA, at sundin ang label nito kung gaano karami ang iinumin at para sa anong edad.
• Pampaginhawa ito ng sintomas, hindi gamot sa sanhi. Hindi gagamutin ng lagundi ang TB, pulmonya o whooping cough. Kailangan pa ring ipa-check-up ang ubo na matagal o lumalala.
• Magtanong muna kung buntis ka o nagpapasuso, dahil hindi ligtas sa lahat ang ilang herbal na gamot. Para sa mga batang wala pang 5 taon, hindi ipinapayo ng gabay ng DOH sa sakit ng bata ang cough syrup, kaya magtanong muna sa health center bago bigyan ng lagundi syrup ang maliit na bata.

Mag-ingat sa anumang produktong nagsasabing nagpapagaling ito ng TB o hika. Kailangan ng TB ang mga gamot para sa TB (tingnan ang Bakit kailangang ipa-TB check ang matagal na ubo).

Hindi napapatigil ng mga gamot sa ubo ang ubo, pero ang ilan ay puwedeng magpabawas ng pag-ubo. Limitado ang ebidensiya.

• Expectorant (gaya ng guaifenesin): pinaluluwag nito ang plema. Cough suppressant (gaya ng dextromethorphan): puwede nitong pakalmahin ang tuyong ubo. Ayon sa gabay sa UK, puwedeng subukan ang alinman simula edad 12. Huwag gumamit ng suppressant kung marami kang inilalabas na plema.
• Mucolytic (gaya ng carbocisteine): hindi ito inirerekomenda ng gabay sa UK para sa panandaliang ubo.
• Decongestant at antihistamine sa mga halo-halong gamot sa ubo at sipon: mukhang hindi nakatutulong ang mga ito sa ubo. Magtanong muna bago uminom ng decongestant kung may altapresyon ka.
• Codeine: regulated na dangerous drug ito sa Pilipinas na kailangan ng espesyal na reseta ng doktor, at mukhang hindi nakatutulong sa karaniwang ubo ang mga gamot sa ubo na may codeine.

Basahin ang label: puwedeng magkapareho ang sangkap ng dalawang gamot, kaya ang pag-inom ng pareho ay puwedeng mauwi sa sobra. Sabihin sa pharmacist ang iba pang gamot na iniinom mo. Kung hindi nakatulong ang gamot sa ubo sa loob ng isang linggo, magpatingin sa doktor.

Antibiotic (gaya ng amoxicillin): inumin lang kapag inireseta ng doktor. Hindi nito pinapatay ang virus. Sa acute bronchitis, mga kalahating araw lang ang ibinabawas nito sa tagal ng ubo, at puwede itong magdulot ng pagtatae at pagduduwal. Magrereseta ang doktor kapag kailangan, halimbawa para sa pulmonyang dulot ng bacteria.

Ligtas na lunas. Para sa mga batang wala pang 5 taon, inirerekomenda ng gabay ng DOH sa sakit ng bata (IMCI) ang mas madalas na pagpapasuso, mas maraming inumin, at calamansi juice. Sinasabi nitong huwag magbigay ng cough syrup, mucolytic o decongestant (gaya ng phenylpropanolamine). Ang mga gamot sa ubo na nabibili nang walang reseta ay puwedeng hindi umepekto sa maliliit na bata at puwedeng magdulot ng malubhang side effect. Huwag ibigay ang mga ito sa batang wala pang 4 na taon, at magtanong muna sa doktor hanggang edad 6. Magtanong sa health center bago magbigay ng anumang syrup, kasama ang herbal.

Bilangin ang paghinga. Kapag kalmado ang bata, bilangin ang hininga niya sa loob ng isang buong minuto. Puwedeng senyales ng pulmonya ang mabilis na paghinga:

• wala pang 2 buwan: 60 hininga kada minuto o higit pa (pumunta agad sa ospital)
• edad 2 hanggang 12 buwan: 50 hininga kada minuto o higit pa
• edad 1 hanggang 5 taon: 40 hininga kada minuto o higit pa

Kailangang magpatingin sa doktor ngayong araw ang mas malalaking baby at bata na mabilis huminga. Kung lumulubog ang balat sa ilalim ng tadyang sa bawat hinga, o umuungol ang bata, pumunta agad sa ospital.

Kailangang ipatingin sa doktor ngayong araw ang ubong parang tahol (croup) na may paos na boses at magaspang na tunog kapag humihinga papasok. Paupuin nang tuwid ang bata, panatilihin siyang kalmado, at painumin. Huwag gumamit ng singaw (steam).

Pinakamapanganib sa baby na wala pang 6 na buwan ang sunod-sunod na atake ng ubo (whooping cough), na minsan may tunog na "whoop" o pagsusuka. Puwedeng hindi mag-"whoop" ang maliliit na baby, pero puwede silang mahirapang huminga o mangasul o mangitim pagkatapos ng atake. Magpatingin sa doktor sa araw ding iyon.

Para sa lagnat na may kasamang ubo, tingnan ang aming gabay sa lagnat ng baby at bata.

Kumakalat ang TB kapag umubo, bumahing o dumura ang taong may TB sa baga at nalanghap ng iba ang mikrobyo. Isa ang Pilipinas sa may pinakamataas na bilang ng TB sa mundo: noong 2024, mga 625 sa bawat 100,000 Pilipino ang nagka-TB, at tinatayang 98 Pilipino ang namamatay dito araw-araw.

Puwedeng manatiling banayad ang TB nang ilang buwan. Mga karaniwang senyales:

• ubo na tumatagal nang ilang linggo, minsan may kasamang dugo
• lagnat at pagpapawis sa gabi
• pagbaba ng timbang kahit hindi nagda-diet, at pagkapagod
• pananakit ng dibdib

Kung 15 taong gulang ka na o higit pa at 2 linggo na o higit pa ang ubo mo, magpa-check para sa TB, kahit medyo maayos ang pakiramdam mo o akala mo ay ubo lang ito ng naninigarilyo. Ito ang patakarang ginagamit ng TB program ng DOH. Para sa mga bata, sinasabi ng gabay ng DOH sa sakit ng bata sa mga health worker na i-check para sa TB o hika ang batang may ubo na higit sa 14 na araw na.

Mas mataas ang panganib mo kung may kasama ka sa bahay na may TB, may HIV o diabetes ka, kulang ka sa timbang, naninigarilyo ka o malakas uminom ng alak. Kung ganito, o kung nakatatanda ka na, ipa-check ang anumang ubo na hindi alam ang dahilan, gaano man katagal. Puwede ring magtanong ang mga kasama sa bahay tungkol sa gamot na pumipigil sa TB.

Nagagamot ang TB. Ang gamutan ay pag-inom ng gamot araw-araw sa loob ng 4 hanggang 6 na buwan. Huwag kailanman tumigil nang maaga, kahit gumaan na ang pakiramdam mo, dahil puwedeng hindi na tablan ng gamot ang mikrobyo (resistant). Tingnan ang aming gabay sa sintomas ng TB.

• Barangay health station, rural health unit (RHU) o city health center. Dito magsimula para sa ubo na ayaw mawala. Karamihan ng RHU at health center ay TB-DOTS facility na may laboratoryo para sa sputum test (test ng plema), at puwede kang i-refer ng barangay health worker. Maghanap ng malapit sa iyo.
• Libre sa mga pasilidad ng gobyerno. Libre ang sputum test at mga gamot sa TB sa mga pampublikong DOTS facility. Kung kailangan mo rin ng chest X-ray, itanong kung libre ito roon. Nagsi-screen din ang DOH sa mga komunidad gamit ang portable na chest X-ray na may tulong ng AI.
• PhilHealth TB-DOTS package. Sa datos noong Oktubre 2026, nagbabayad ang PhilHealth sa mga accredited na TB-DOTS center ng ₱7,800 para sa outpatient na gamutan sa TB ng bawat pasyente. Sakop ng package ang mga test, check-up, gamot sa TB, health education at counseling, para sa bata at matanda.
• Mga gamot sa TB sa pamamagitan ng GAMOT, simula Nobyembre 1, 2026. Puwede ring kumuha ng gamot sa TB ang mga miyembrong kumpirmadong may TB mula sa mga accredited na GAMOT pharmacy gamit ang reseta ng YAKAP doctor, nang hindi nababawasan ang ₱20,000 na taunang limit ng GAMOT.
• PhilHealth YAKAP. Sa datos noong kalagitnaan ng 2025, may libreng check-up at mga lab test na irerekomenda ng doktor ang mga miyembrong rehistrado sa isang YAKAP clinic, at mga gamot mula sa mga accredited na botika hanggang ₱20,000 bawat taon. Puwedeng maningil ang pribadong YAKAP clinic ng hanggang ₱900 bawat taon. Tingnan ang aming gabay sa PhilHealth YAKAP.

Puwede ka ring mag-book ng tawag sa nurse para pag-usapan ang mga opsiyon mo.

• Takpan ang bibig kapag umuubo gamit ang tissue o siko, itapon ang nagamit na tissue, at maghugas ng kamay nang madalas.
• Kung matagal na ang ubo mo o may TB ka, magsuot ng mask kapag may kasama kang iba, at idura ang plema sa tissue na itatapon mo, hindi sa lupa.
• Magpabakuna. Libre sa health center ang mga pangunahing bakuna ng baby sa unang taon, kasama ang BCG (laban sa TB), DPT (laban sa whooping cough), pneumococcal, Hib at tigdas (measles). Kailangan ng mga bata ng booster pagkatapos. Kung buntis ka, magtanong tungkol sa bakuna laban sa whooping cough.
• Magtanong tungkol sa flu at pneumococcal vaccine kung lampas 65 ka na o may pangmatagalang sakit.
• Gatas ng ina lang sa unang 6 na buwan. Nakatutulong itong protektahan ang baby laban sa pulmonya.
• Ilayo ang usok sa mga bata, kasama ang usok mula sa pagluluto gamit ang kahoy o uling, at buksan ang mga bintana para pumasok ang sariwang hangin.