Mga giya sa panglawas gikan sa kasaligan nga tinubdan
Klarong tubag bahin sa kasagarang problema sa panglawas sa Pilipinas: unsay buhaton sa balay, ang mga timailhan nga kinahanglan dayon og tabang, ug asa makakuha og libre o barato nga tabang.
Ang matag giya gisulat gikan sa kasaligan nga tinubdan sama sa PhilHealth, WHO ug DOH, nga nakalista sa katapusan sa matag panid. Kon nasusi na sa nurse o doktor ang usa ka giya, isulti sa panid kon kinsa ug kanus-a.
Impeksiyon ug hilanat
Bakuna batok sa rabies: iskedyul, presyo ug libre nga animal bite center
Ang bakuna batok sa rabies manalipod kanimo human mapaakan, makalot o madilaan sa hayop nga mahimong adunay rabies. Hapit kanunay makamatay ang rabies kon naay sintomas na, apan epektibo kaayo ang bakuna kon sayo ug kompleto ang tanang pagbalik. Hugasi ang samad gamit ang sabon ug tubig sulod sa 15 ka minuto, unya adto sa animal bite treatment center sa samang adlaw. Libre kini sa mga center sa gobyerno kon adunay stock, ug motabang ang PhilHealth animal bite package sa grabe nga mga paak.
Bugas-bugas (chickenpox): sintomas, atiman sa balay ug kanus-a mabalaka
Ang bugas-bugas (chickenpox) usa ka virus nga dali makatakod. Makatol nga butlig kini nga mahimong paltos, unya kugang. Kasagaran mamaayo ang bata sa balay sulod sa 1 ngadto sa 2 ka semana uban ang ilimnon, paracetamol ug bugnaw nga kaligo. Ayaw paghatag og aspirin; likayi ang ibuprofen. Pabilin sa balay hangtod nakugang ang tanang butlig. Magpadoktor sa samang adlaw ang hamtong, mabdos, bag-ong natawo ug huyang og immune system. Ang 2 ka dose sa bakuna makapugong sa kadaghanan sa kaso.
Hilanat sa hamtong: tambal sa hilanat, pag-atiman sa balay ug warning sign
Ang hilanat mao ang temperatura sa lawas nga 38°C o labaw pa. Mga 37°C ang normal nga temperatura ug mausab kini sulod sa adlaw. Kasagaran gikan ang hilanat sa impeksyon sama sa sip-on o trangkaso ug mamaayo sulod sa pipila ka adlaw pinaagi sa pahulay, daghang ilimnon ug paracetamol sumala sa label. Sa Pilipinas, ipa-check alang sa dengue, leptospirosis o typhoid ang hilanat nga 2 ka adlaw o labaw pa, o human milusong sa baha. Kon naglibog, lisod moginhawa o nagdugo, adto dayon sa ospital.
Sintomas sa dengue ug mga warning sign: kanus-a moadto sa ospital
Ang dengue usa ka virus nga dala sa lamok nga Aedes. Kasagaran magsugod kini sa kalit nga taas nga hilanat, sakit sa ulo, sakit sa luyo sa mata ug sakit sa lawas. Kadaghanan mamaayo sulod sa mga usa ka semana, apan ang uban makabaton og grabe nga dengue, kasagaran usa o duha ka adlaw human mous ang hilanat. Kon adunay warning sign sama sa sakit sa tiyan, balik-balik nga pagsuka, pagdugo o grabe nga kakapoy, adto dayon sa ospital. Makatabang ang NS1 test sa unang mga adlaw.
Sintomas sa HIV ug libre ug kompidensyal nga HIV test sa Pilipinas
Sayon nga dili mamatikdan ang sintomas sa HIV. Ang uban magsakit nga sama sa trangkaso 2 ngadto sa 6 ka semana human matakdi, apan daghan ang maayo ang pamati sa daghang tuig, busa test lang ang makasulti. Kompidensyal ang HIV test, kasagaran libre sa gobyerno, ug pwede gikan sa edad 15 bisan walay pagtugot sa ginikanan. Exposure sulod sa miaging 72 ka oras? Pangayo dayon og PEP. Sa adlaw-adlaw nga ART, dugay ug himsog nga mabuhi ang adunay HIV, ug motabang ang OHAT sa PhilHealth sa gasto.
Sintomas sa leptospirosis human molusong sa baha
Ang leptospirosis, o lepto, usa ka impeksiyon nga makuha kon ang baha o lapok nga adunay ihi sa ilaga o ubang hayop moigo sa samad, mata, ilong o baba. Kasagaran motungha ang sintomas 5 ngadto sa 14 ka adlaw human niini: hilanat, sakit sa kaunoran (sa luyo sa bitiis) ug pula nga mata. Kon milusong ka sa baha, pagpatan-aw sa health worker sulod sa 24 ngadto sa 72 ka oras alang sa tambal pangpugong. Kon nagdalag ang mata, gamay ra ang ihi, nag-ubo og dugo o lisod moginhawa, adto dayon sa ospital.
Sintomas sa TB: dugay nga ubo, libre nga TB test ug pagtambal
Ang tuberculosis (TB) usa ka impeksyon tungod sa kagaw nga kasagaran moatake sa baga ug mokaylap pinaagi sa hangin. Ang kasagarang sintomas sa TB mao ang ubo nga molungtad og 2 ka semana o labaw pa, hilanat, pagsingot sa gabii, pagniwang ug kakapoy. Sa Pilipinas, libre ang TB test ug tambal sa mga health center sa gobyerno ug sa mga TB-DOTS center. Matambalan ang TB pinaagi sa tambal nga imnon adlaw-adlaw sulod sa pipila ka bulan, basta tapuson ang tibuok pagtambal.
Sintomas sa trangkaso (flu): pag-atiman sa balay ug kanus-a mabalaka
Ang trangkaso, o flu, usa ka impeksyon sa virus sa ilong, tutunlan ug baga. Kalit motungha ang sintomas sa trangkaso: hilanat, pangurog, uga nga ubo, sakit sa tutunlan, sakit sa ulo, sakit sa lawas ug grabe nga kakapoy. Kadaghanan mamaayo sa balay sulod sa mga usa ka semana sa pahulay, ilimnon ug paracetamol sumala sa label. Walay tabang ang antibiotic. Mahimo usab nga dengue kini nga hilanat. Pagpatan-aw dayon ang gagmay nga bata, tigulang, mabdos ug may dugay na nga sakit.
Sintomas sa UTI: hapdos inig ihi ug kanus-a magpatan-aw sa doktor
Ang urinary tract infection (UTI) mahitabo kon mosulod ang bacteria sa pantog o sa mga agianan sa ihi. Ang kasagarang sintomas sa UTI mao ang hapdos o sakit inig ihi, kanunay nga pag-ihi, ug malubog o adunay dugo nga ihi. Ang hilanat, pangurog ug sakit sa likod o kilid mahimong timailhan nga naabot na sa kidney ang impeksyon, ug kinahanglan nga magpatan-aw dayon. Ang urine test ang mokumpirma sa UTI, ug kinahanglan og reseta sa doktor ang antibiotic.
Sip-on (common cold): tambal sa balay nga epektibo ug dili
Ang sip-on (common cold) usa ka dili grabe nga impeksyon sa ilong ug tutunlan tungod sa virus. Kadaghanan mamaayo sulod sa mga usa ka semana, apan ang nagtulo nga sip-on ug ubo mahimong molungtad og 2 ka semana o labaw pa. Makatabang ang pahulay, daghang ilimnon, init-init nga ilimnon, alisngaw, ug saline (tubig nga may asin) sa ilong aron mohayahay ang pamati. Dili motalab ang antibiotic sa sip-on. Patabang dayon kon lisod o paspas ang pagginhawa, o kon dili makainom ang bata.
Sore eyes (conjunctivitis): tambal sa balay ug kanus-a magpadoktor
Ang sore eyes (conjunctivitis o pink eye) mao ang pagkapula ug paghubag sa nipis nga lamad sa puti sa mata. Kasagaran tungod kini sa virus, ug kadaghanan mamaayo sa 1 ngadto sa 2 ka semana. Makahupay ang bugnaw nga compress ug artificial tears. Kon gikan sa kagaw, dali kining makatakod pinaagi sa kamot ug hulaman nga tualya. Ayaw gamit og steroid eye drops nga walay doktor. Patabang dayon kon sakit ang mata, nausab ang panan-aw, nasudlan og kemikal, o pula ug pilit ang mata sa bag-ong natawo.
Kasingkasing ug presyon sa dugo
High blood (taas nga presyon sa dugo): sintomas, numero ug unsay buhaton
Ang high blood, o taas nga presyon sa dugo (hypertension), naa sa mga 1 sa matag 3 ka hamtong sa Pilipinas. Kasagaran walay sintomas niini, busa daghan ang wala mahibalo hangtod ma-stroke o ma-atake sa kasingkasing. Ang reading nga 140/90 o labaw pa sa labaw sa usa ka adlaw nagpasabot nga high blood ka. Mapaubos kini sa gamay nga asin, regular nga ehersisyo ug adlaw-adlaw nga maintenance nga tambal, ug adunay libre nga check ug tambal sa mga health center ug sa PhilHealth YAKAP.
Normal nga presyon sa dugo: BP chart ug kahulogan sa mga numero
Ang normal nga presyon sa dugo sa hamtong ubos sa 120/80. Sumala sa WHO, ang 140/90 o labaw pa sa duha ka lain-laing adlaw giisip nga high blood, ug ang 180/120 o labaw pa delikado nga taas. Ubos ang BP kon ubos sa 90/60. Sa balay, mas ubos ang utlanan sa taas: 135/85. Usa ra ang chart para sa hamtong sa bisan unsang edad. Ang bata ikompara sa ubang bata nga parehas og edad, sekso ug gitas-on. Makapasukod ka og BP sa barangay health station o YAKAP clinic.
Sintomas sa heart failure: manas, lisod moginhawa ug kanus-a mangayog tabang
Ang heart failure nagpasabot nga dili na makabomba og dugo ang kasingkasing sama sa angay, apan wala kini mohunong. Ang nag-unang sintomas sa heart failure mao ang lisod moginhawa, manas sa tiil, buolbuol, bitiis o tiyan, kakapoy ug kalit nga pagbug-at tungod sa tubig. Ang tambal matag adlaw, gamay nga asin ug pagtimbang matag buntag makatabang nga stable kini sa daghang tuig. Motabang ang PhilHealth sa bayronon sa ospital ug sa pipila ka maintenance nga tambal sa YAKAP clinic.
Unsaon paggamit sa BP monitor sa balay ug pagsukod sa BP nga mano-mano
Aron sakto ang reading, pahulay sulod sa 5 ka minuto, lingkod nga nakasandig ug patag ang tiil, ug ibutang ang cuff nga sakto ang gidak-on sa ibabaw nga bukton nga walay manggas, patas sa kasingkasing. Pagkuha og duha ka reading nga 1 ka minuto ang gilay-on ug isulat kini. Tun-i dinhi kon unsaon pagsukod sa blood pressure sa balay, gamit ang monitor o mano-mano, paghimo og log, ug kanus-a magpatan-aw sa doktor. Walay monitor? Pa-check sa barangay health station, RHU o PhilHealth YAKAP clinic.
Diabetes
Mga klase sa diabetes: type 1, type 2, gestational ug prediabetes
Ang diabetes nagpasabot nga taas kaayo ang asukar (glucose) sa dugo, kay ang lawas dili makahimo og igong insulin o dili kini magamit og maayo. Ang mga nag-unang klase sa diabetes mao ang type 1, type 2 ug gestational diabetes, nga magsugod sa pagmabdos. Ang type 2 ang labing kasagaran, ug ang prediabetes mao ang pasidaan nga yugto sa dili pa kini. Lahi-lahi ang hinungdan ug pagtambal sa matag klase. Sa Pilipinas, sakop sa PhilHealth YAKAP ang blood sugar test kon ipa-test sa imong YAKAP doctor.
Sintomas sa diabetes: unang mga timailhan ug unsaon pagpa-test
Ang labing kasagarang sintomas sa diabetes mao ang kanunay nga pag-ihi, grabe nga kauhaw, grabe nga kakapoy ug pagniwang bisan wala nimo tuyoa. Ang type 2 diabetes kasagaran hinay o walay sintomas, busa ang mga edad 40 pataas, ug ang mas batan-on nga adunay risk factor, angay magpa-blood sugar test bisan maayo ang pamati. Sa Pilipinas, ang PhilHealth YAKAP clinic, sama sa daghang RHU ug city health center, mohatag og libre nga check-up ug, kon ipa-test sa doktor, FBS o HbA1c test.
Unsaon paglikay sa diabetes: gagmay nga kausaban nga epektibo
Unsaon paglikay sa diabetes: ang type 2 diabetes, ang labing kasagaran nga matang, kasagaran malikayan o malangan. Pakunhora og gamay ang imong timbang kon sobra ka sa timbang, paglihok labing menos 150 ka minuto matag semana, kunhori ang kan-on ug dugangi ang utanon, tubig imbes tam-is nga ilimnon, ug ayaw panigarilyo. Ang mga hamtong nga lapas 40, o mas batan-on nga adunay risk factor, angay magpa-blood sugar test, nga libre sa mga publikong PhilHealth YAKAP clinic.
Baga ug pagginhawa
Sintomas sa pulmonya (pneumonia) sa mga hamtong ug tigulang
Ang pulmonya, o pneumonia, usa ka impeksyon nga mopuno og likido sa gagmayng bulsa sa hangin sulod sa baga. Kasagarang sintomas sa pulmonya ang ubo nga may plema, hilanat ug pagkurog, kapos sa ginhawa, ug sakit sa dughan inig ginhawa. Sa mga tigulang, basin pagkalibog o dili na mokaon ra ang makita. Ang pulmonya tungod sa bacteria nagkinahanglan og antibiotic gikan sa doktor. Ang labaw sa 65 ug adunay dugay nga sakit kinahanglan magpatan-aw dayon. Motabang ang PhilHealth sa gasto sa ospital.
Tambal sa ubo: pag-atiman sa balay, lagundi, ug kanus-a magpadoktor
Kasagaran gikan sa sip-on o trangkaso ang ubo ug mamaayo ra sa 3 ngadto sa 4 ka semana. Ang labing maayong tambal sa ubo sa balay mao ang pahulay, daghang ilimnon, ug init-init nga ilimnon nga may dugos (dili sa masuso nga ubos sa 1 ka tuig). Makahupay sa ubo ang lagundi, usa ka herbal nga tambal, apan dili motambal sa hinungdan. Dili makatabang ang antibiotic sa kasagarang ubo. Sa Pilipinas, ipa-TB check sa health center ang ubo nga 2 ka semana o labaw pa, ug patabang dayon kon lisod moginhawa.
Tiyan ug pagtunaw
Kabag: hinungdan, tambal sa kabag ug delikado nga timailhan
Ang kabag (bloating) mao ang tiyan nga puno, hugot o nagbutod tungod sa hangin. Komon kaayo kini ug kasagaran dili delikado. Ang hangin gikan sa imong matulon ug sa bacteria sa tinai nga motunaw sa monggo, repolyo, gatas ug softdrinks. Makatabang ang hinay ug gagmay nga kaon, paglakaw human mokaon ug simethicone sa botika. Magpadoktor kon halos adlaw-adlaw kini o may pagniwang, dugo sa tae o pagsuka. Ang sakit sa dughan nga morag kabag mahimong atake sa kasingkasing: tawag sa 911.
Kalibanga (LBM): ORS, pagkaon ug kanus-a magpatan-aw
Ang kalibanga o LBM mao ang humok o tubigon nga tae sa tulo o labaw pa ka higayon sa usa ka adlaw. Kasagaran tungod kini sa impeksyon sa tinai gikan sa hugaw nga tubig o pagkaon, ug mamaayo sulod sa usa ka semana. Ang labing importante mao ang ORS (oresol), nga libre sa health center ug YAKAP clinic. Padayon sa pagkaon ug pagpasuso. Adto sa ospital kon may timailhan sa grabe nga dehydration, ug magpatan-aw sa doktor kon may dugo ang tae, kon masuso ang nagkalibanga, o kon dili kini mamaayo.
Sakit sa tiyan: kasagarang hinungdan ug delikado nga timailhan
Halos tanan makasinati og sakit sa tiyan. Kasagaran, gikan kini sa kabag, indigestion, lisod mangalibang o impeksyon sa tiyan, ug mamaayo kini sulod sa usa o duha ka adlaw. Apan ang ubang sakit sa tiyan kinahanglan ipatan-aw dayon sa doktor, sama sa appendicitis, ulcer nga nagdugo o pagmabdos sa gawas sa matris. Ang dapit ug pamati sa sakit ug ang mga kauban nga sintomas maghatag og timailhan kon unsa kini ka dinalian, apan ang health worker lang nga mosusi kanimo ang makahibalo sa hinungdan.
Pagmabdos ug panglawas sa kababayen-an
Prenatal check-up sa mabdos: iskedyul, mga test ug libreng serbisyo
Ang prenatal care kay regular nga check-up sa midwife, nurse o doktor samtang mabdos ka. Sugdi sulod sa unang 12 ka semana ug pagpa-check-up labing menos 8 ka higayon una manganak. Makit-an niini og sayo ang taas nga blood pressure, anemia, diabetes ug impeksyon, kasagaran sa dili pa nimo mabati. Karon (Nobyembre 2026), libre sa PhilHealth ang check-up, basic nga test, duha ka ultrasound ug supplement sa accredited nga health center, RHU, lying-in ug YAKAP clinic, apil ang barangay midwife.
Sintomas sa mabdos: unang mga timailhan ug kanus-a mag-PT
Ang unang mga sintomas sa mabdos kasagaran magsugod sa mga 4 ngadto sa 6 ka semana: wala moabot ang regla, gamay nga spotting, kasukaon, kakapoy, sakit nga dughan ug kanunay nga pag-ihi. Mahimong lain ang hinungdan, busa pregnancy test (PT) ang paagi aron masayran. Kadaghanan sa PT molihok sukad sa unang adlaw nga wala moabot ang regla. Kon positibo, pagpa-prenatal check-up sulod sa unang 12 ka semana. Sakop sa PhilHealth ang 8 ka prenatal check-up ug basic nga test sa accredited nga pasilidad.
Masuso ug mga bata
Hilanat sa bata ug masuso: kanus-a mabalaka ug unsay buhaton
Ang hilanat mao ang temperatura nga 38°C o labaw pa. Sa mga bata, kasagaran tungod kini sa kasagarang impeksyon ug mamaayo sulod sa pipila ka adlaw. Ang masuso nga ubos sa 3 ka bulan nga adunay temperatura nga 38°C o labaw pa kinahanglan dad-on dayon sa doktor. Mas importante ang hitsura ug lihok sa bata kaysa sa numero sa thermometer. Sa Pilipinas, ang hilanat sa bata nga 2 ka adlaw na, ilabina sa ting-ulan, kinahanglan ipa-check alang sa dengue.
Iskedyul sa bakuna sa bata sa Pilipinas: libre nga bakuna
Ang iskedyul sa bakuna nagsulti kon unsang mga bakuna ang kinahanglan sa imong anak ug kanus-a. Sa Pilipinas, libre ang batakang mga bakuna sa DOH National Immunization Program sa barangay health station ug health center: BCG ug hepatitis B pagkahimugso, pentavalent, polio ug PCV sa 6, 10 ug 14 ka semana, ug bakuna batok sa tipdas sa 9 ug 12 ka bulan. Nalangan og dose? Makaapas pa ang imong anak.
Panit
Anan (tinea versicolor): puti nga patsa, tambal ug paglikay
Ang anan (an-an o tinea versicolor) usa ka kasagarang kondisyon sa panit nga hinungdan sa yeast nga normal nga nagpuyo sa panit sa tanan. Mohatag kini og patag nga patsa, kasagaran mas puti kaysa sa panit sa palibot, sa dughan, likod, liog ug bukton. Dili kini makatakod ug dili timailhan nga hugaw ka. Kasagaran mawala kini sa antifungal nga shampoo o cream gikan sa botika, apan mahimong moabot og pipila ka bulan sa dili pa mobalik ang kolor, ug kanunay mobalik ang anan kon init ang panahon.
Buni (ringworm): hinungdan ug tambal sa buni
Ang buni (ringworm) usa ka kasagarang impeksyon sa panit nga hinungdan sa fungus, dili sa wati. Kasagaran kini morag makatol ug nangaliskis nga lingin, nga mas normal ang panit sa tunga. Kadaghanan sa buni sa lawas mamaayo sa antifungal cream nga gamiton sulod sa pipila ka semana, bisan pa og nawala na ang rashes. Likayi ang steroid o all-in-one nga cream kay mahimo kining mograbe. Kinahanglan og doktor ang buni sa panit sa ulo, ug ang buni nga dili mouswag sulod sa 2 ka semana.
Tambal sa hubag (pigsa): atiman sa balay ug kanus-a magpadoktor
Ang hubag (pigsa) usa ka sakit nga bukol nga adunay nana, tungod sa bacteria nga nakasulod sa gamot sa buhok (hair follicle). Kadaghanan sa hubag mobuto, mogawas ang nana ug mamaayo sulod sa mga 2 ka semana kon butangan og init nga compress. Ayaw gyud pislita o tusoka ang hubag. Magpatan-aw sa doktor kon naa kini sa nawong, aduna kay hilanat, mokaylap ang pagkapula, aduna kay diabetes, o kanunay kining mobalik, aron masusi kon aduna bay diabetes o laing hinungdan.
PhilHealth ug libre nga serbisyo
Health insurance sa Pilipinas: PhilHealth, HMO ug health card
Ubos sa Universal Health Care Act, ang tanang Pilipino awtomatikong apil sa PhilHealth, ang nasudnong health insurance. Ang HMO (ang kompanya luyo sa "health card") o pribado nga health insurance kay dugang nga proteksyon. Kon ma-admit ka, ibawas una sa bill ang PhilHealth ug ang mga diskwento nga gimando sa balaod sa dili pa mobayad ang HMO o insurer, hangtod sa limit niini. Gipasabot dinhi ang matag matang sa coverage, unsaon pag-sign up ug unsay pangutan-on sa dili pa mopalit og plan.
Malasakit Center: unsaon pagkuha og tabang sa bayronon sa ospital
Ang Malasakit Center usa ka one-stop nga help desk sulod sa daghang government hospital. Magtapad diri ang staff sa PhilHealth, DSWD, PCSO ug mga programa sa DOH. Gitabangan nila ang mga pasyente nga kabus, o dili lang gyud makabayad karon sa dako nga bill, sa gasto sa ospital, tambal, test ug pipila ka dili medikal nga panginahanglan. Pagdala og valid ID, clinical abstract ug sa imong bill, ug adto dayon sa social worker samtang naa pa sa ospital. Libre ang pagpangayo og tabang.
PhilHealth YAKAP (kanhi Konsulta): unsaon pag-register ug unsay libre
Ang PhilHealth YAKAP mao ang libre nga primary care benefit nga mipuli sa Konsulta niadtong 2025. Ang matag Pilipino makarehistro sa usa ka YAKAP clinic alang sa libre nga konsultasyon, tinuig nga health check, lab test, cancer screening ug hangtod ₱20,000 matag tuig nga tambal. Pagpili og clinic pinaagi sa eGovPH app, PhilHealth Member Portal, opisina sa PhilHealth o sa mismong clinic, unya buhata didto ang imong unang bisita. Walay bayad sa publiko nga YAKAP clinic.
Serbisyo sa panglawas sa Pilipinas: asa moadto ug kinsa ang mobayad
Ang sistema sa panglawas sa Pilipinas sama sa hagdan. Ang adlaw-adlaw nga mga problema anaa sa pinakaubos nga ang-ang: ang barangay health station, ang rural health unit (RHU) o ang imong YAKAP clinic, kansang staff mopadala kanimo sa ospital kon kinahanglan nimo. Ang matag Pilipino sakop sa PhilHealth ubos sa Universal Health Care Act. Kon dili gihapon nimo kaya bayran ang bill sa government hospital, pangitaa ang Malasakit Center niini. Kon emergency, diretso sa labing duol nga emergency room.
Unsa ang PhilHealth? Mga benepisyo ug unsay sakop niini
Ang PhilHealth mao ang nasudnong health insurance, ug ang matag Pilipino sakop ubos sa Universal Health Care law. Gibayran niini ang pagka-admit sa ospital, ER, pagmabdos ug pagpanganak, dialysis, pipila ka outpatient nga pagtambal, primary care pinaagi sa YAKAP, ug mahal nga mga sakit sa Z Benefits. Sumala sa lagda sa PhilHealth, dili na unta ka mobayad og dugang alang sa sakop nga serbisyo sa ward sa accredited nga ospital. Ania ang sakop niini karong Oktubre 2026 ug unsaon kini paggamit.
Check-up, bakuna ug paglikay sa sakit
Libre nga check up: mga test nga kinahanglan sa hamtong ug asa kini makuha
Ang annual check up o tinuig nga check-up mao ang pagpatan-aw sa doktor o nurse bisan maayo ang imong pamati. Makita niini og sayo ang mga problema sama sa high blood, diabetes ug taas nga cholesterol, sa dili pa kini makadaot. Ang mga test nga kinahanglan nimo depende sa imong edad, sekso, panglawas ug sakit sa pamilya. Sa Pilipinas, adunay libre nga check up matag tuig ug daghang libre nga lab test sa publiko nga PhilHealth YAKAP clinic, sama sa imong rural health unit o city health center.
Adlaw-adlaw nga panglawas
Kasaligan nga impormasyon sa panglawas: giya para sa mga Pilipino
Ang husto nga tinubdan sa impormasyon sa panglawas mao ang DOH, PhilHealth, FDA Philippines, WHO, imong health center, ug mga lisensyado nga doktor, nurse, midwife ug pharmacist. Sa dili pa motuo o mo-share og health post, susiha kon kinsa ang naghimo, ngano, asa gikan ang datos ug unsa na kini kadugay. Pagbantay sa milagro nga tambal ug testimonial, susiha sa FDA ang mga produkto, ug sa philhealth.gov.ph ug sa opisyal nga mga page lang niini kuhaa ang balita bahin sa PhilHealth.
Pagpangandam sa operasyon: preoperative checklist, lakang sa lakang
Ang preoperative checklist motabang nimo nga makaandam og luwas sa operasyon. Pipila ka semana sa dili pa, magpa-pre-op test, ilista ang tanang tambal ug supplement nimo, ug pangutana kon hain ang padayonon. Hunong sa panigarilyo ug kontrola ang diabetes ug blood pressure. Sunda gyud ang oras sa pagpuasa (NPO) sa ospital, ug dad-a ang ID, papeles sa PhilHealth, resulta ug tambal nimo. Andama ang hamtong nga mohatod nimo pauli. Sultihi ang surgeon kon magsakit ka sa dili pa ang operasyon.
Sakit sa kidney (CKD): sintomas, test ug dialysis
Ang chronic kidney disease (CKD) o dugay nga sakit sa kidney mao ang hinay-hinay nga kadaot sa mga kidney, mao nga dili na nila malimpyohan og maayo ang dugo. Ang sayo nga sakit sa kidney kasagaran walay sintomas, busa ang blood test para sa creatinine (eGFR) ug urine test ra ang paagi aron mahibal-an kini. Diabetes ug high blood ang labing kasagarang hinungdan. Mapahinay kini sa pagtambal. Kon mopakyas ang kidney, kinahanglan ang dialysis o transplant, ug motabang ang PhilHealth sa bayad.
Sakit sa ulo: mga klase, tambal ug kanus-a delikado
Kadaghanan sa sakit sa ulo (labad sa ulo) kay tension headache o migraine. Mahimong sakit kaayo kini apan kasagaran dili grabe, ug mohupay sa pahulay, tubig, pagkaon ug simple nga painkiller. Ang kanunay nga pag-inom og painkiller makahatag usab og sakit sa ulo adlaw-adlaw. Dili mahibaw-an sa sakit sa ulo ang blood pressure: sukda kini. Pangayo dayon og tabang sa kalit ug grabe kaayo nga sakit sa ulo, o kon adunay kaluya, kalibog, kombulsyon, hilanat nga gahi ang liog, o naangol ang ulo.
Tambal sa gout: sintomas, kahupayan sa atake, ug kanus-a magpadoktor
Ang gout usa ka klase sa arthritis tungod sa sobra nga uric acid sa lawas. Hinungdan kini sa kalit nga atake sa grabe nga sakit, hubag ug kapula, sagad sa kumagko sa tiil. Kasagaran mohupay ang atake sa 1 ngadto sa 2 ka semana, mas dali kon sayo matambalan. Papahulaya, ipataas ug pabugnawa ang lutahan, ug magpadoktor. Patabang dayon kon init ug hubag ang lutahan ug may hilanat. Makalikay sa atake ang adlaw-adlaw nga tambal sa uric acid, gamay nga beer ug tam-is nga ilimnon, ug husto nga timbang.