Hilanat sa bata ug masuso: kanus-a mabalaka ug unsay buhaton sa balay
Katapusang giusab niadtong Oktubre 31, 2026
Base sa DOH, NHS, WHO ug uban pang kasaligan nga tinubdan nga nakalista sa ubos. Wala pa kini masusi sa nurse o doktor. Tan-awa ang mga tinubdan
Basaha kini nga giya saEnglishFilipinoIlokanoHiligaynon
Sa mubo
Ang hilanat mao ang temperatura nga 38°C o labaw pa. Sa mga bata, kasagaran tungod kini sa kasagarang impeksyon ug mamaayo sulod sa pipila ka adlaw. Ang masuso nga ubos sa 3 ka bulan nga adunay temperatura nga 38°C o labaw pa kinahanglan dad-on dayon sa doktor. Mas importante ang hitsura ug lihok sa bata kaysa sa numero sa thermometer. Sa Pilipinas, ang hilanat sa bata nga 2 ka adlaw na, ilabina sa ting-ulan, kinahanglan ipa-check alang sa dengue.
Kanus-a mangayo dayon og tabang
Tawag sa 911 o adto dayon sa pinakaduol nga emergency room kon:
- Masuso nga ubos sa 3 ka bulan nga adunay temperatura nga 38°C o labaw pa
- Kombulsyon, ilabina kon unang higayon o milungtad og labaw sa 5 ka minuto
- Katulgon kaayo, luya kaayo o lisod pukawon, naglibog, o dili motubag sa normal
- Dili makainom o makasuso, o isuka ang tanan
- Paspas o lisod nga pagginhawa, nag-agulo, o nalubog ang panit taliwala o ubos sa gusok matag ginhawa
- Luspad, buling-buling, asul o abuhon nga panit, ngabil o dila
- Pantal nga dili mawala kon diinan og klaro nga baso
- Gahi nga liog, o nagbukdo nga bugwak sa masuso
- Hinay, taas og tingog o walay hunong nga hilak nga lahi sa naandan nga hilak sa bata
- Mga timailhan sa grabe nga dehydration, sama sa hapit dili moihi sa tibuok adlaw, uga kaayo nga baba, o bugnaw nga kamot ug tiil
- Warning sign sa dengue: sakit sa tiyan, balik-balik nga pagsuka, pagdugo sa lagos o ilong, o kalit nga katulgon kaayo o dili mahimutang
Naghunahuna ka ba sa paghikog o pagpasakit sa imong kaugalingon? 1553 (Krisis sa panglawas sa hunahuna, 24/7, lakip ang mga holiday)
Niini nga panid
Unsa ang hilanat, ug unsaon kini pagsukod
Ang normal nga temperatura sa mga masuso ug bata mga 36.4°C, bisan og gamay nga magkalahi kini sa matag bata. Ang hilanat mao ang 38°C o labaw pa.
Unsaon pagsukod:
- Gamit og digital thermometer. Gidili na sa Pilipinas ang thermometer nga adunay mercury tungod kay makahilo ang mercury.
- Alang sa bata nga ubos sa 5 ka tuig, ibutang ang tumoy sa ilok. Hinay-hinay nga idikit ang bukton sa kilid ug hulata nga motingog ang thermometer o mogawas ang reading, sumala sa gidugayon nga nakasulat sa leaflet niini.
- Dili tukma ang paghikap sa agtang gamit ang kamot.
- Isulat ang temperatura, ang oras, ug bisan unsang tambal nga imong gihatag. Makatabang kini sa doktor.
Dili lang numero ang importante. Ang bata nga taas og hilanat apan nagdula ug moinom pa kasagaran dili kaayo makabalaka kaysa sa bata nga mas ubos ang hilanat apan katulgon kaayo o paspas moginhawa. Bantayi ang hitsura ug lihok sa imong anak, ug susiha usab siya sa gabii.
Importante ang edad: kinahanglan ipatan-aw dayon ang gagmay nga masuso
Ubos sa 3 ka bulan: ang temperatura nga 38°C o labaw pa kinahanglan ipatan-aw dayon sa doktor, bisan kon morag maayo ang masuso, tungod kay mahimong timailhan sa grabe nga impeksyon ang hilanat niini nga edad. Adto sa labing duol nga emergency room. Pangutana una sa doktor sa dili pa mohatag og bisan unsang tambal sa hilanat sa ingon kagamay nga masuso.
3 ngadto sa 6 ka bulan: ang temperatura nga 39°C o labaw pa kinahanglan ipatan-aw sa doktor karong adlawa.
Mas dagko nga masuso ug bata: kadaghanan sa hilanat tungod sa kasagarang viral infection ug maatiman sa balay, basta walay danger sign. Magpatan-aw sa doktor kon 2 ka adlaw o labaw pa na ang hilanat, o kon nabalaka ka.
Mga kasagarang hinungdan sa hilanat sa bata
Timailhan ang hilanat nga nakigbatok ang lawas sa impeksyon. Mga kasagarang hinungdan:
- viral infection sama sa sip-on ug trangkaso, nga labing kasagaran nga hinungdan
- impeksyon sa dalunggan, tutunlan ug dughan, apil ang pulmonya
- urinary tract infection (UTI), diin mahimong hilanat lang ang timailhan sa gamay nga bata (tan-awa ang among giya sa sintomas sa UTI)
- dengue, nga kasagaran sa Pilipinas, ilabina sa ting-ulan
- tipdas ug uban pang impeksyon nga malikayan sa bakuna
Kasagaran usab ug kasagaran dili delikado ang hinay nga hilanat human mabakunahan.
Dili hinungdan sa tinuod nga hilanat ang pagtubo sa ngipon. Mahimo niining himoong medyo init ug masuk-anon ang masuso, apan adunay laing hinungdan ang temperatura nga 38°C o labaw pa, busa ayaw kini isisi sa pagtubo sa ngipon.
Unsaon pag-atiman sa balay ang bata nga adunay hilanat
- Paimna kanunay. Pasusoa nga mas kanunay. Hatagi og tubig o laing ilimnon ang mas dagko nga bata, o oral rehydration solution (ORS) kon nagsuka o nagkalibanga usab sila.
- Sul-obi og nipis nga sinina ug himoa nga komportable ang kwarto. Ayaw sila putosa og baga nga habol aron singoton, ug ayaw usab sila huboa sa hingpit.
- Ayaw gamit og bugnaw nga tubig, yelo o pagpahid og alcohol. Mahimo kining hinungdan sa pagkurog, ug masuyop sa panit ang alcohol ug mahiloan ang bata. Dili makapaubos sa hilanat sa dugay ang pagpahid og init-init nga tubig. Kon makahupay kini sa bata, okay ra, apan hunonga kon mokurog siya.
- Papahulaya sila, ug ayaw sa sila paeskwelaha o padalha sa daycare samtang nagmasakit.
- Bantayi ang mga timailhan sa dehydration: mas gamay nga basa nga diaper o ihi kaysa sa naandan, uga nga baba, walay luha kon mohilak, nalawom nga mata, o nalawom nga bugwak sa masuso.
Ang tambal sa hilanat alang sa bata nga dili komportable o naglisod. Dili kinahanglan nga ibalik niini sa normal ang temperatura, ug dili kini makapugong sa kombulsyon tungod sa hilanat.
- Paracetamol ang kasagaran labing luwas nga kapilian sa Pilipinas, tungod kay angay likayan ang ibuprofen kon mahimong dengue ang hilanat. Ihatag ang dosis alang sa edad o timbang sa imong anak nga nakasulat sa label, ug sukda kini gamit ang dropper, syringe o tasa nga kauban sa botelya.
- Lain-lain ang kakusog o concentration sa paracetamol drops alang sa masuso ug sa syrup alang sa mas dagko nga bata. Ayaw pag-ilis og pangsukod taliwala sa mga botelya, ug ayaw paghatag og duha ka tambal nga parehong adunay paracetamol.
- Ang ibuprofen dili alang sa masuso nga ubos sa 3 ka bulan o sa bata nga dehydrated. Sa Pilipinas, likayi ang ibuprofen hangtod nga moingon ang doktor nga dili dengue ang hilanat (tan-awa sa ubos).
- Ayaw pagdungana ang paracetamol ug ibuprofen.
- Ayaw gayud paghatag og aspirin sa mga bata.
- Kon dili ka sigurado sa dosis, pangutana sa parmasyutiko o sa imong health center.
Matabangan ka sa among libre nga AI child health guide sa paghunahuna sa mga sintomas sa imong anak, bisan unsang orasa.
Hilanat panahon sa dengue
Sa Pilipinas, mahimong unang timailhan sa dengue ang hilanat, ilabina sa ting-ulan. Mas delikado ang dengue sa mga masuso.
- Dad-a ang imong anak sa doktor o health center kon 2 ka adlaw na ang hilanat. Labing epektibo ang NS1 blood test alang sa dengue sa unang 5 ka adlaw sa sakit. Pangutana sa inyong health center kon asa kini mahimo.
- Paracetamol ang gamita, dili ibuprofen, aspirin o mefenamic acid, hangtod nga moingon ang doktor nga dili kini dengue. Kini nga mga tambal makapadako sa risgo sa pagdugo sa dengue.
- Padayon nga magbantay kon mous ang hilanat. Sa dengue, kasagaran ang labing delikado mao ang usa o duha ka adlaw human mous ang hilanat. Ang sakit sa tiyan, balik-balik nga pagsuka, pagdugo sa lagos o ilong, o bata nga kalit nga katulgon kaayo o dili mahimutang kinahanglan dad-on dayon sa ospital.
Basaha ang among giya sa sintomas sa dengue ug mga warning sign alang sa dugang.
Kon makombulsyon ang imong anak tungod sa hilanat (febrile seizure)
Ang pipila ka bata nga mga 6 ka bulan ngadto sa 5 ka tuig ang edad makombulsyon kon adunay hilanat. Mahimong mogahi ug mokurog ang ilang lawas, ug mahimong dili sila motubag. Makahadlok kini tan-awon, apan kadaghanan sa febrile seizure mohunong ra sulod sa pipila ka minuto ug dili makadaot sa utok.
Kon mahitabo kini:
- Pabiling kalmado ug timan-i kon unsang orasa kini nagsugod.
- Siguroha nga anaa sa luwas nga lugar ang bata, sama sa salog, ug ipalayo ang bisan unsang gahi o hait.
- Ayaw pagbutang og bisan unsa sa iyang baba, bisan kutsara o tudlo, ug ayaw siya pugngi sa paglihok.
- Kon mohunong na ang pagkurog, ipahigda siya nga patagilid ug kuyogi.
Tawag sa 911 o adto sa labing duol nga emergency room kon kini ang unang higayon, kon molapas og 5 ka minuto, o kon maglisod og ginhawa ang bata o dili motimaan sa normal human niini. Ang matag bata nga sa unang higayon nakabaton og febrile seizure kinahanglan ipatan-aw sa doktor.
Kanus-a magpatan-aw sa doktor
Sulod sa 24 ka oras
Magpatan-aw sa doktor o adto sa health center karong adlawa kon:
- Masuso nga 3 ngadto sa 6 ka bulan nga adunay temperatura nga 39°C o labaw pa
- Duha ka adlaw o labaw pa na ang hilanat, ilabina sa ting-ulan o kon adunay dengue sa inyong lugar
- Adunay timailhan sa dehydration ang bata, sama sa mas gamay nga basa nga diaper, uga nga baba o walay luha
- Nawala ang hilanat ug mibalik, o morag nagkagrabe ang bata
- Morag masakiton gihapon, masuk-anon kaayo o dili sama sa naandan ang bata bisan og mius na ang hilanat
- Adunay dugay nga sakit o huyang nga resistensya ang bata ug adunay hilanat
Pag-iskedyul og bisita
Pagpa-appointment sa imong health center o YAKAP clinic kon:
- Nakabaton na kaniadto og febrile seizure ang imong anak ug gusto nimo og plano alang sa sunod nga hilanat
- Gusto nimo og tambag bahin sa tambal sa hilanat ug sa husto nga dosis alang sa timbang sa imong anak
- Dili kompleto ang bakuna sa imong anak
Aduna kay pangutana bahin sa imong kaugalingong kahimtang?
Si Kiko, ang among Panglawas sa bata (ubos sa 5), motubag sa imong pinulongan, libre, bisan unsang orasa. Si Kiko usa ka AI agent, dili tawo: sa emergency, tawag sa 911.
Kasagarang mga pangutana
Pila ang temperatura sa hilanat sa masuso?
Hilanat ang temperatura nga 38°C o labaw pa. Mga 36.4°C ang normal nga temperatura. Sa masuso nga ubos sa 3 ka bulan, bisan unsang temperatura nga 38°C o labaw pa kinahanglan ipatan-aw dayon sa doktor.
Hinungdan ba sa hilanat ang pagtubo sa ngipon?
Dili tinuod nga hilanat. Mahimong himoon sa pagtubo sa ngipon nga gamay nga init, laway-on ug masuk-anon ang masuso, apan adunay laing hinungdan ang temperatura nga 38°C o labaw pa. Kon adunay hilanat ang imong masuso, pangitaa ang hinungdan ug magpatan-aw sa doktor kon nabalaka ka.
Angay ba nakong pahiran og tubig ang akong anak kon adunay hilanat?
Dili kini kinahanglan aron matambalan ang hilanat ug dili kini makapaubos sa temperatura sa dugay. Ayaw gayud gamit og bugnaw nga tubig, yelo o alcohol. Kon makahupay sa imong anak ang pagpahid og init-init nga tubig, okay ra, apan hunonga kon mokurog siya.
Mahimo ba nakong ilisan-ilisan ang paracetamol ug ibuprofen?
Ayaw sila pagdungana. Gisugyot lang sa mga doktor ang pag-ilis-ilis kon padayon nga naglisod ang bata sa dili pa ang sunod nga dosis, ug sa Pilipinas angay likayan ang ibuprofen hangtod nga masiguro nga dili dengue. Pangutana sa doktor o parmasyutiko sa dili pa mag-ilis-ilis.
Unsa ka dugay ang hilanat sa bata?
Kadaghanan sa hilanat gikan sa kasagarang impeksyon mamaayo sulod sa 1 ngadto sa 4 ka adlaw. Sa Pilipinas, magpatan-aw kon 2 ka adlaw na ang hilanat aron ma-check ang dengue. Magpatan-aw og mas sayo kon morag grabe ang kahimtang sa bata.
Makadaot ba sa utok sa akong anak ang taas nga hilanat?
Dili komportable ang hilanat gikan sa impeksyon, apan kasagaran dili kini makadaot sa utok, bisan kon moabot kini og 40°C. Mas importante ang hinungdan sa hilanat, ug ang hitsura ug lihok sa imong anak. Kasagaran usab dili makadaot sa utok ang febrile seizure.
Angay ba nakong putson og habol ang akong anak aron singoton ang hilanat?
Dili. Ang pagputos og baga nga habol o dugang nga sinina mahimong makapainit ug makapalisod pa sa bata. Sul-obi siya og nipis nga sinina, himoa nga komportable ang kwarto, ug paimna kanunay.
Mga tinubdan
- NHS (UK) High temperature (fever) in children (moabli sa bag-ong tab) (gisusi niadtong Oktubre 31, 2026)
- NHS (UK) How to take your baby's temperature (moabli sa bag-ong tab) (gisusi niadtong Oktubre 31, 2026)
- NHS (UK) Febrile seizures (moabli sa bag-ong tab) (gisusi niadtong Oktubre 31, 2026)
- NHS (UK) Dehydration (moabli sa bag-ong tab) (gisusi niadtong Oktubre 31, 2026)
- National Institute for Health and Care Excellence (UK) Fever in under 5s: assessment and initial management (NG143) (moabli sa bag-ong tab) (gisusi niadtong Oktubre 31, 2026)
- World Health Organization WHO consolidated guidelines for the management of common childhood illness (IMCI danger signs) (moabli sa bag-ong tab) (gisusi niadtong Oktubre 31, 2026)
- Department of Health Philippines and World Health Organization Integrated Management of Childhood Illness, Philippine version (2015) (moabli sa bag-ong tab) (gisusi niadtong Oktubre 31, 2026)
- American Academy of Pediatrics (HealthyChildren.org) Fever and your baby (moabli sa bag-ong tab) (gisusi niadtong Oktubre 31, 2026)
- American Academy of Pediatrics (HealthyChildren.org) Symptom checker: fever (moabli sa bag-ong tab) (gisusi niadtong Oktubre 31, 2026)
- NHS (UK) Paracetamol for children (moabli sa bag-ong tab) (gisusi niadtong Oktubre 31, 2026)
- NHS (UK) Ibuprofen for children (moabli sa bag-ong tab) (gisusi niadtong Oktubre 31, 2026)
- Kingston and Richmond NHS Foundation Trust Fever (high temperature) in children: patient leaflet (moabli sa bag-ong tab) (gisusi niadtong Oktubre 31, 2026)
- American Academy of Pediatrics (HealthyChildren.org) Febrile seizures in children (moabli sa bag-ong tab) (gisusi niadtong Oktubre 31, 2026)
- MedlinePlus, US National Library of Medicine Acetaminophen (paracetamol): drug information (moabli sa bag-ong tab) (gisusi niadtong Oktubre 31, 2026)
- MedlinePlus, US National Library of Medicine When your baby or infant has a fever (moabli sa bag-ong tab) (gisusi niadtong Oktubre 31, 2026)
- World Health Organization Handbook for clinical management of dengue (2012): dengue in infants, warning signs and home care (moabli sa bag-ong tab) (gisusi niadtong Oktubre 31, 2026)
- World Health Organization Dengue and severe dengue (fact sheet) (moabli sa bag-ong tab) (gisusi niadtong Oktubre 31, 2026)
- PhilHealth PhilHealth Circular 2026-0009: Quality standards on the diagnosis and management of dengue (adult and children) (moabli sa bag-ong tab) (gisusi niadtong Oktubre 31, 2026)
- Food and Drug Administration Philippines FDA Circular No. 2022-003: banning of all mercury-added thermometers and sphygmomanometers (moabli sa bag-ong tab) (gisusi niadtong Oktubre 31, 2026)
- Philippine Pediatric Society Infobox on vaccines (moabli sa bag-ong tab) (gisusi niadtong Oktubre 31, 2026)
May kalabutan nga mga giya
Sintomas sa dengue ug mga warning sign: kanus-a moadto sa ospital
Ang dengue usa ka virus nga dala sa lamok nga Aedes. Kasagaran magsugod kini sa kalit nga taas nga hilanat, sakit sa ulo, sakit sa luyo sa mata ug sakit sa lawas. Kadaghanan mamaayo sulod sa mga usa ka semana, apan ang uban makabaton og grabe nga dengue, kasagaran usa o duha ka adlaw human mous ang hilanat. Kon adunay warning sign sama sa sakit sa tiyan, balik-balik nga pagsuka, pagdugo o grabe nga kakapoy, adto dayon sa ospital. Makatabang ang NS1 test sa unang mga adlaw.
Sintomas sa UTI: hapdos inig ihi ug kanus-a magpatan-aw sa doktor
Ang urinary tract infection (UTI) mahitabo kon mosulod ang bacteria sa pantog o sa mga agianan sa ihi. Ang kasagarang sintomas sa UTI mao ang hapdos o sakit inig ihi, kanunay nga pag-ihi, ug malubog o adunay dugo nga ihi. Ang hilanat, pangurog ug sakit sa likod o kilid mahimong timailhan nga naabot na sa kidney ang impeksyon, ug kinahanglan nga magpatan-aw dayon. Ang urine test ang mokumpirma sa UTI, ug kinahanglan og reseta sa doktor ang antibiotic.
PhilHealth YAKAP (kanhi Konsulta): unsaon pag-register ug unsay libre
Ang PhilHealth YAKAP mao ang libre nga primary care benefit nga mipuli sa Konsulta niadtong 2025. Ang matag Pilipino makarehistro sa usa ka YAKAP clinic alang sa libre nga konsultasyon, tinuig nga health check, lab test, cancer screening ug hangtod ₱20,000 matag tuig nga tambal. Pagpili og clinic pinaagi sa eGovPH app, PhilHealth Member Portal, opisina sa PhilHealth o sa mismong clinic, unya buhata didto ang imong unang bisita. Walay bayad sa publiko nga YAKAP clinic.
Sintomas sa trangkaso (flu): pag-atiman sa balay ug kanus-a mabalaka
Ang trangkaso, o flu, usa ka impeksyon sa virus sa ilong, tutunlan ug baga. Kalit motungha ang sintomas sa trangkaso: hilanat, pangurog, uga nga ubo, sakit sa tutunlan, sakit sa ulo, sakit sa lawas ug grabe nga kakapoy. Kadaghanan mamaayo sa balay sulod sa mga usa ka semana sa pahulay, ilimnon ug paracetamol sumala sa label. Walay tabang ang antibiotic. Mahimo usab nga dengue kini nga hilanat. Pagpatan-aw dayon ang gagmay nga bata, tigulang, mabdos ug may dugay na nga sakit.
Sip-on (common cold): tambal sa balay nga epektibo ug dili
Ang sip-on (common cold) usa ka dili grabe nga impeksyon sa ilong ug tutunlan tungod sa virus. Kadaghanan mamaayo sulod sa mga usa ka semana, apan ang nagtulo nga sip-on ug ubo mahimong molungtad og 2 ka semana o labaw pa. Makatabang ang pahulay, daghang ilimnon, init-init nga ilimnon, alisngaw, ug saline (tubig nga may asin) sa ilong aron mohayahay ang pamati. Dili motalab ang antibiotic sa sip-on. Patabang dayon kon lisod o paspas ang pagginhawa, o kon dili makainom ang bata.
Tambal sa ubo: pag-atiman sa balay, lagundi, ug kanus-a magpadoktor
Kasagaran gikan sa sip-on o trangkaso ang ubo ug mamaayo ra sa 3 ngadto sa 4 ka semana. Ang labing maayong tambal sa ubo sa balay mao ang pahulay, daghang ilimnon, ug init-init nga ilimnon nga may dugos (dili sa masuso nga ubos sa 1 ka tuig). Makahupay sa ubo ang lagundi, usa ka herbal nga tambal, apan dili motambal sa hinungdan. Dili makatabang ang antibiotic sa kasagarang ubo. Sa Pilipinas, ipa-TB check sa health center ang ubo nga 2 ka semana o labaw pa, ug patabang dayon kon lisod moginhawa.
Kalibanga (LBM): ORS, pagkaon ug kanus-a magpatan-aw
Ang kalibanga o LBM mao ang humok o tubigon nga tae sa tulo o labaw pa ka higayon sa usa ka adlaw. Kasagaran tungod kini sa impeksyon sa tinai gikan sa hugaw nga tubig o pagkaon, ug mamaayo sulod sa usa ka semana. Ang labing importante mao ang ORS (oresol), nga libre sa health center ug YAKAP clinic. Padayon sa pagkaon ug pagpasuso. Adto sa ospital kon may timailhan sa grabe nga dehydration, ug magpatan-aw sa doktor kon may dugo ang tae, kon masuso ang nagkalibanga, o kon dili kini mamaayo.
Iskedyul sa bakuna sa bata sa Pilipinas: libre nga bakuna
Ang iskedyul sa bakuna nagsulti kon unsang mga bakuna ang kinahanglan sa imong anak ug kanus-a. Sa Pilipinas, libre ang batakang mga bakuna sa DOH National Immunization Program sa barangay health station ug health center: BCG ug hepatitis B pagkahimugso, pentavalent, polio ug PCV sa 6, 10 ug 14 ka semana, ug bakuna batok sa tipdas sa 9 ug 12 ka bulan. Nalangan og dose? Makaapas pa ang imong anak.
Dugang mga giya: Masuso ug mga bata
Bugas-bugas (chickenpox): sintomas, atiman sa balay ug kanus-a mabalaka
Ang bugas-bugas (chickenpox) usa ka virus nga dali makatakod. Makatol nga butlig kini nga mahimong paltos, unya kugang. Kasagaran mamaayo ang bata sa balay sulod sa 1 ngadto sa 2 ka semana uban ang ilimnon, paracetamol ug bugnaw nga kaligo. Ayaw paghatag og aspirin; likayi ang ibuprofen. Pabilin sa balay hangtod nakugang ang tanang butlig. Magpadoktor sa samang adlaw ang hamtong, mabdos, bag-ong natawo ug huyang og immune system. Ang 2 ka dose sa bakuna makapugong sa kadaghanan sa kaso.