Iskedyul sa bakuna sa masuso ug bata sa Pilipinas

Ang bakuna nagtudlo sa lawas sa imong anak sa pagsukol sa pipila ka kagaw sa dili pa niya kini masugatan. Mas luwas kini kaayo kaysa makabaton og proteksyon pinaagi sa pagkatakod sa sakit.

Dili pa kini mga sakit sa kaniadto. Niadtong 2019, ang Department of Health (DOH) nagdeklara og outbreak sa tipdas sa lima ka rehiyon, ug 203 na ka tawo ang namatay tungod sa tipdas pag-abot sa ulahing bahin sa Pebrero. Mga 6 sa matag 10 ka tawo nga nagka-tipdas ang wala mabakunahi. Niana usab nga tuig, ang Lanao del Sur adunay outbreak sa tipdas ug sa polio.

Ang bakuna nanalipod usab sa mga masuso nga gagmay pa kaayo alang sa pipila ka bakuna, tungod kay mas gamay ang pagtakod kon nabakunahan ang kadaghanan sa mga bata sa barangay. Alang sa tipdas, mga 95 sa matag 100 ka bata ang kinahanglan mabakunahan aron mapugngan ang pagkaylap niini. Sumala sa dili pa kompleto nga datos sa DOH alang sa 2024 (hangtod Enero 2025), mga 61% lang sa mga masuso nga angay bakunahan ang fully immunized, wala pa iapil ang mga bakuna nga gihatag sa pribadong klinika. Niadtong 2025, gilakip gihapon sa WHO ang Pilipinas sa 10 ka nasod nga adunay labing daghang bata nga walay bakuna o kulang ang bakuna.

Ang National Immunization Program (NIP) sa DOH naghatag niining batakang mga bakuna nga libre sa publikong health center. Mao kini ang naandan nga iskedyul:

• Pagkahimugso: BCG, nga nanalipod batok sa grabe nga matang sa tuberculosis (TB), ug ang unang bakuna batok sa hepatitis B. Tambag sa WHO nga ihatag ang hepatitis B sulod sa 24 ka oras human sa pagkahimugso.
• Sa 6 ka semana: pentavalent vaccine (unang dose), oral polio vaccine (OPV) (unang dose) ug pneumococcal conjugate vaccine (PCV) (unang dose).
• Sa 10 ka semana: pentavalent, OPV ug PCV (ikaduhang dose).
• Sa 14 ka semana: pentavalent, OPV ug PCV (ikatulong dose), dugang ang indyeksyon nga inactivated polio vaccine (IPV).
• Sa 9 ka bulan: ang unang bakuna nga adunay panalipod batok sa tipdas, sama sa MMR (measles o tipdas, mumps ug rubella).
• Sa 12 ka bulan: ang ikaduhang bakuna batok sa tipdas.

Ang kahulogan sa mga ngalan:

• Ang pentavalent ("5-in-1") nanalipod batok sa diphtheria, pertussis (whooping cough), tetanus, hepatitis B ug Hib, usa ka kagaw nga hinungdan sa meningitis ug pulmonya.
• Ang PCV nanalipod batok sa pneumococcus, usa ka kasagarang hinungdan sa pulmonya, impeksyon sa dalunggan ug meningitis.
• Ang OPV gitulo sa baba. Ang IPV usa ka indyeksyon. Kon ihatag ang duha, mas lig-on ang panalipod batok sa polio. Gitambag na karon sa WHO ang ikaduhang dose sa IPV, mao nga basin mohatag pa og usa ang inyong health center sa ulahi, kasagaran dungan sa bakuna sa tipdas.

Giisip sa DOH nga fully immunized ang bata kon nakadawat na og usa ka BCG, tulo ka pentavalent, tulo ka OPV ug duha ka dose sa bakuna batok sa tipdas sa dili pa ang iyang unang adlawng natawhan.

Gilakip usab sa Philippine Pediatric Society (PPS) ang bakuna sa rotavirus sa mga libre nga bakuna sa programa. Nanalipod kini batok sa usa ka kasagarang hinungdan sa grabe nga kalibanga sa masuso. Lahi-lahi ang supply matag lugar, mao nga pangutana sa inyong health center sa pagbisita sa 6 ka semana.

Human sa pagkamasuso, ang school program sa DOH nga Bakuna Eskwela, nga gibalik niadtong 2024, naghatag og measles-rubella (MR), tetanus-diphtheria (Td) ug HPV vaccine sa pinili nga mga grado sa publikong eskwelahan. Ang HPV vaccine nanalipod batok sa mga matang sa HPV nga kasagarang may kalabotan sa cervical cancer.

Mausab ang iskedyul matag karon ug unya: sunda ang iskedyul sa inyong health center.

1. Adto sa inyong barangay health station, rural health unit (RHU) o city health center. Libre ang mga bakuna sa NIP. Daghang center ang adunay piho nga adlaw sa bakuna matag semana o bulan, busa pangutana kon unsang adlawa.
2. Dad-a ang vaccination record sa bata (baby book o health center card) matag higayon. Didto isulat sa health worker ang matag bakuna ug ang sunod nga petsa.
3. Sugdi sa pagkahimugso. Kon sa ospital o lying-in clinic natawo ang bata, kasagaran mahatag na ang BCG ug hepatitis B sa dili pa kamo mopauli.
4. Balik sa gitakdang petsa. Usa ka pagtuon sa tulo ka rehiyon ang nakakita nga daghang masuso nga Pilipino ang pipila ka semana nga nalangan sa bakuna, mao nga wala silay panalipod sa panahon nga gagmay pa kaayo sila.
5. Bantayi ang outreach. Pinaagi sa mga estratehiya sa DOH sama sa Reaching Every Purok, gidala sa mga health worker ang bakuna ngadto sa layo nga mga komunidad, ug sa pipila ka lugar, mobalay-balay sila aron pangitaon ang mga bata nga nalangan og dose.
6. Pangutana bahin sa digital record. Sukad Hulyo 2025, ang pipila ka lokal nga gobyerno naggamit na og DigiVacc. Sa VaccCheck app niini, makita sa ginikanan ang record sa ilang anak ug makadawat og pahinumdom.

Kon mahutdan og bakuna ang center, pangutana kon kanus-a mobalik.

Dili sigurado kon asa ang labing duol nga publikong health center? Gamita ang among Find care page.

PhilHealth Newborn Care Package: alang sa mga bata nga natawo sa PhilHealth-accredited nga ospital, birthing home ug lying-in clinic, kini nga package mobayad sa importanteng pag-atiman sa bag-ong natawo, lakip ang bakuna nga BCG ug hepatitis B, newborn screening ug hearing test. Sumala sa update niadtong 2019, kinahanglan magpabilin ang bag-ong natawo sa pasilidad og labing menos 24 ka oras aron ma-qualify, gawas kon gi-refer. Pangutana sa PhilHealth desk sa pasilidad kon unsa ang sakop karon.

Pribadong pediatrician ug klinika: bayran nimo ang matag bakuna ug ang konsulta. Daghang pamilya ang mogamit sa libre nga bakuna sa health center ug modugang og uban sa pribado.

Ang PPS ug ang Pediatric Infectious Disease Society of the Philippines nagrekomendar og mas daghang bakuna kaysa sakop sa libre nga programa. Ang ilang lista niadtong 2020 naglakip sa:

• booster alang sa diphtheria, pertussis ug tetanus, polio, Hib, hepatitis B ug pneumococcus
• influenza (trangkaso), kausa matag tuig human sa unang mga dose
• bugas-bugas (chickenpox o varicella) ug hepatitis A
• Japanese encephalitis, usa ka grabe nga impeksyon sa utok
• HPV, kon wala kini madawat sa imong anak sa eskwelahan

Lahi-lahi ang presyo matag klinika, busa pangutana ang bayad sa matag dose ug pila ang kinahanglan. Kon dili nimo makaya ang dugang nga bakuna, siguroha nga mahuman man lang sa imong anak sa husto nga panahon ang libre nga mga bakuna sa NIP.

Kon nalangan og bakuna ang imong anak, dili pa ulahi alang sa kadaghanan niini. Dad-a ang bata sa health center o sa doktor. Ihatag nila ang nalangan nga mga bakuna base sa karon nga edad sa imong anak. Kasagaran, dili na kinahanglan sugdan pag-usab ang tibuok serye.

• Nawala ang baby book? Kon dili na makit-an ang record, matod sa PPS, mahimong ihatag na lang pag-usab ang nalangan nga mga bakuna base sa edad ug kasaysayan sa bata. Walay kadaot ang sobra nga dose. Mas dako nga peligro ang dili pagpabakuna.
• Adunay age limit ang pipila ka bakuna. Alang lang sa gagmay nga masuso ang bakuna sa rotavirus. Tambag sa WHO nga sugdan kini dayon pag-abot sa 6 ka semana nga edad ug ayaw gayod ihatag human sa 24 ka bulan, ug ang pipila ka brand kinahanglan mahuman nga mas sayo pa, sa dili pa ang 24 ka semana (mga 6 ka bulan). Dili na kinahanglan ang Hib vaccine sa himsog nga bata nga lapas na sa 5 ka tuig ang edad. Pangutana og sayo, sa dili pa molapas sa edad ang imong anak.
• Kon adunay outbreak, ang DOH magpahigayon og catch-up campaign, sama sa Chikiting Ligtas niadtong 2023 ug usa ka measles-rubella campaign sa Mindanao sa sinugdanan sa 2026. Kining libre nga mga campaign makatabang sa mga bata nga makaapas. Sunda gihapon ang regular nga iskedyul sa baby book.

Ang kadaghanan sa side effect hinay ra ug mawala sulod sa pipila ka adlaw:

• mubo nga paghilak, unya mohilom kon gakson o pasusoon
• pagpula, paghubag o kasakit sa dapit nga gi-indyeksyonan, sulod sa 2 ngadto sa 3 ka adlaw
• pagkamasuk-anon, katulgon o dili maayo ang pamati, o gamay nga hilanat sulod sa 1 o 2 ka adlaw

Unsaon pagtabang sa imong anak:

• Pasusoa o paimna sama sa naandan, ug gakusa ang imong anak.
• Butangi og bugnaw nga kompres ang masakit o nanghubag nga dapit nga gi-indyeksyonan.
• Sul-obi og nipis nga sinina. Ayaw siya putosa og baga nga habol.
• Kon adunay hilanat ang bata ug dili siya komportable, basin makatabang ang paracetamol. Sunda ang dose nga nakasulat sa label alang sa edad o timbang sa imong anak. Pangutana una sa doktor kon ubos pa sa 3 ka bulan ang masuso. Ayaw paghatag og aspirin sa bata nga ubos sa 16 ka tuig gawas kon gireseta kini sa doktor.

BCG: motungha ang gamay nga bukol nga kasagaran mahimong paltos o gamay nga samad human sa mga 2 ka semana. Mouga kini ug mahimong kugang (scab), unya mamaayo sulod sa pipila ka semana ngadto sa pipila ka bulan, ug mobilin og gamay ug patag nga ulat. Ayaw kini tabuni, ug ayaw butangi og plaster (band-aid). Kon adunay mogawas nga tubig, tabuni og luag gamit ang uga nga gasa hangtod nga mouga.

MMR: ang pipila ka bata makabaton og pantal, hilanat ug dili maayo nga pamati mga 7 ngadto sa 11 ka adlaw human sa bakuna, o gamay nga paghubag sa aping o liog mga 2 ngadto sa 3 ka semana human niini. Mawala kini sulod sa pipila ka adlaw.

Rotavirus: bantayi ang talagsaon nga pagbara sa tinai sulod sa usa ka semana human sa bakuna (tan-awa ang mga danger sign niini nga page).

Talagsaon kaayo ang grabe nga allergic reaction. Kasagaran magsugod kini sulod sa pipila ka minuto, kadaghanan sulod sa 30 ka minuto, busa ayaw pagdali og uli human sa indyeksyon. Gibansay ang mga health worker sa pagtambal niini.

Gamay ra kaayo ang mga bata nga dili mahimong bakunahan. Ang hinay nga sakit kasagaran dili rason aron dili moadto.

• Hinay nga sip-on, ubo o nagtulo nga sip-on nga walay taas nga hilanat: kasagaran, mahimo gihapong bakunahan ang imong anak.
• Taas nga hilanat o masakiton kaayo: basin pabalikon kamo sa health worker kon maayo na ang bata.
• Grabe nga allergic reaction sa nauna nga dose o sa usa ka sangkap sa bakuna: sultihi ang health worker sa dili pa ang bisan unsang bakuna.
• Huyang nga immune system, pananglitan tungod sa HIV, pagtambal sa cancer o dugay nga pag-inom og steroid nga tambal, o kon ang inahan nag-inom og tambal nga makapahuyang sa immune system samtang mabdos: ang pipila ka live vaccine (sama sa BCG, MMR, oral polio ug rotavirus) basin dili luwas. Ang imong doktor motambag kon hain ang mahimo sa imong anak.
• Nakaagi na og pagbara sa tinai (intussusception) o adunay pipila ka talagsaon nga kondisyon sa tinai: sultihi ang health worker sa dili pa ang bakuna sa rotavirus.

Kon dili ka sigurado, adto gihapon ug pangutana. Susihon una sa health worker ang bata.

• "Mohuyang ang akong baby kon daghang indyeksyon dungan." Luwas ang paghatag og pipila ka bakuna sa usa ka pagbisita. Dili kini maka-overload sa immune system, ug mas gamay ang inyong pagbalik-balik.
• "Ang bakuna maoy hinungdan sa autism." Ang dagkong mga pagtuon walay nakitang kalabotan tali sa MMR vaccine ug autism.
• "Human sa Dengvaxia, wala na koy pagsalig sa bakuna." Mius-os ang pagsalig sa bakuna sa Pilipinas human sa isyu sa bakuna sa dengue. Lahi ang regular nga mga bakuna sa masuso, ug pipila na ka dekada kini nga gigamit. Ang bakuna sa tipdas anaa na sa programa sa Pilipinas sukad pa sa 1960s.
• "Mas maayo ang immunity kon matakdan na lang sa sakit." Ang tipdas, whooping cough ug tetanus makapatay o makapabaldado sa bata. Sa tetanus ug diphtheria, bisan ang nakalahutay sa sakit dili mapanalipdan.
• "Naa ra na sa kapalaran." Sa Bangsamoro, gipasabot sa mga lider sa relihiyon nga Muslim nga dili haram ang bakuna. Sama sa giingon sa usa ka imam, buhaton una nimo ang imong bahin pinaagi sa pagpabakuna.
• "Matakdan sa sakit ang akong anak tungod sa bakuna." Ang sulod sa bakuna mao ang kagaw nga gipahuyang o gipatay, o bahin lang niini. Ubos kaayo ang tsansa nga matakdan sa sakit ang himsog nga bata gikan sa bakuna.

Pag-amping sa mga istorya bahin sa bakuna nga gipaambit sa social media. Pangutana sa imong health worker o pediatrician, ug basaha ang among giya bahin sa kasaligan nga impormasyon sa panglawas. Mahimo ka usab mangutana sa among AI child health guide o makigsulti sa nurse.