Iskedyul ti bakuna dagiti maladaga ken ubbing iti Filipinas

Isuro ti bakuna iti bagi ti anakmo ti panangsango kadagiti dadduma a mikrobio sakbay pay a masabetna dagitoy. Ad-adda a natalged daytoy ngem ti panagbalin a nasalakniban babaen ti pannakaakar iti sakit.

Saan pay a naglabas dagitoy a sakit. Idi 2019, nangideklara ti Department of Health (DOH) iti outbreak ti tukmol iti lima a rehion, ket 203 a tattao ti natayen gapu iti tukmol agingga iti maudi a paset ti Pebrero. Agarup 6 iti tunggal 10 a tattao nga addaan iti tukmol ti saan a nabakunaan. Iti dayta met laeng a tawen, adda outbreak ti tukmol ken ti polio idiay Lanao del Sur.

Salakniban met ti bakuna dagiti maladaga a babassit pay unay para iti dadduma a bakuna, gapu ta basbassit ti panagakar ti sakit no nabakunaan ti kaaduan nga ubbing iti barangay. Para iti tukmol, agarup 95 iti tunggal 100 nga ubbing ti masapul a mabakunaan tapno mapasardeng ti panagwarasna. Sigun iti saan pay a kompleto a datos ti DOH para iti 2024 (agingga iti Enero 2025), agarup 61% laeng kadagiti maladaga a rumbeng a mabakunaan ti fully immunized, saan pay a nairaman dagiti bakuna a naited kadagiti pribado a klinika. Idi 2025, inraman pay laeng ti WHO ti Filipinas kadagiti 10 a pagilian nga addaan iti kaaduan nga ubbing nga awan bakunana wenno kurang ti bakunana.

Ited ti National Immunization Program (NIP) ti DOH dagitoy a kangrunaan a bakuna a libre kadagiti publiko a health center. Daytoy ti kadawyan nga iskedyul:

• Iti pannakayanak: BCG, a mangsalaknib maibusor kadagiti nakaro a kita ti tuberculosis (TB), ken ti umuna a bakuna maibusor iti hepatitis B. Balakad ti WHO nga ited ti hepatitis B iti uneg ti 24 nga oras kalpasan ti pannakayanak.
• Iti 6 a lawas: pentavalent vaccine (umuna a dose), oral polio vaccine (OPV) (umuna a dose) ken pneumococcal conjugate vaccine (PCV) (umuna a dose).
• Iti 10 a lawas: pentavalent, OPV ken PCV (maikadua a dose).
• Iti 14 a lawas: pentavalent, OPV ken PCV (maikatlo a dose), agraman ti iniksion nga inactivated polio vaccine (IPV).
• Iti 9 a bulan: ti umuna a bakuna a maibusor iti tukmol, kas iti MMR (measles wenno tukmol, mumps ken rubella).
• Iti 12 a bulan: ti maikadua a bakuna maibusor iti tukmol.

Ti kaipapanan dagiti nagan:

• Ti pentavalent ("5-in-1") ket maibusor iti diphtheria, pertussis (whooping cough), tetanus, hepatitis B ken Hib, maysa a mikrobio a mangpataud iti meningitis ken pulmonia.
• Ti PCV ket maibusor iti pneumococcus, maysa a kadawyan a gapuanan ti pulmonia, impeksion iti lapayag ken meningitis.
• Ti OPV ket maipatedted iti ngiwat. Ti IPV ket iniksion. No agpada a maited, ad-adda a napigsa ti salaknib maibusor iti polio. Balakad itan ti WHO ti maikadua a dose ti IPV, isu a mabalin a mangted pay ti health center-yo iti maysa iti sumaruno, masansan a kadua ti bakuna iti tukmol.

Ibilang ti DOH a fully immunized ti ubing no nakaawaten iti maysa a BCG, tallo a pentavalent, tallo nga OPV ken dua a dose ti bakuna maibusor iti tukmol sakbay ti umuna a kasangayna.

Iraman met ti Philippine Pediatric Society (PPS) ti bakuna iti rotavirus kadagiti libre a bakuna ti programa. Salakniban daytoy ti maladaga maibusor iti maysa a kadawyan a gapuanan ti nakaro a buris. Agduduma ti suplay iti tunggal lugar, isu nga agdamagka iti health center-yo iti panagbisita iti 6 a lawas.

Kalpasan ti kinamaladaga, ti school program ti DOH a Bakuna Eskwela, a naisubli idi 2024, mangted iti measles-rubella (MR), tetanus-diphtheria (Td) ken HPV vaccine kadagiti napili a grado kadagiti publiko nga eskuelaan. Salakniban ti HPV vaccine maibusor kadagiti kita ti HPV a kaaduan a nainaig iti cervical cancer.

Agbalbaliw ti iskedyul no dadduma: suroten ti iskedyul ti health center-yo.

1. Mapan iti barangay health station, rural health unit (RHU) wenno city health center-yo. Libre dagiti bakuna ti NIP. Adu a center ti addaan iti naituding nga aldaw ti bakuna iti tunggal lawas wenno bulan, isu nga agdamagka no ania nga aldaw.
2. Itugot ti vaccination record ti ubing (baby book wenno health center card) iti tunggal panagbisita. Sadiay nga isurat ti health worker ti tunggal bakuna ken ti sumaruno a petsa.
3. Mangrugi iti pannakayanak. No iti ospital wenno lying-in clinic a nayanak ti maladaga, masansan a naitedden ti BCG ken hepatitis B sakbay nga agawidkayo.
4. Agsubli iti naituding a petsa. Nasarakan ti maysa a panagadal iti tallo a rehion nga adu a maladaga a Filipino ti naladaw iti sumagmamano a lawas iti bakunada, isu nga awan salaknibda idi kababassitda pay.
5. Siputan dagiti outreach. Babaen kadagiti estratehia ti DOH kas iti Reaching Every Purok, iyeg dagiti health worker ti bakuna kadagiti adayo a komunidad, ket iti dadduma a lugar, agbalay-balayda tapno birokenda dagiti ubbing a nalaktawan ti dose.
6. Agdamag maipapan iti digital a record. Manipud idi Hulio 2025, agus-usar ti dadduma a lokal a gobierno iti DigiVacc. Babaen ti VaccCheck app daytoy, makita dagiti nagannak ti record ti anakda ken makaawatda iti pammalagip.

No naibusan iti bakuna ti center, agdamagka no kaano ti panagsubli.

Saanka a sigurado no sadino ti kaasidegan a publiko a health center? Usarem ti Find care a page mi.

PhilHealth Newborn Care Package: para kadagiti maladaga a nayanak kadagiti PhilHealth-accredited nga ospital, birthing home ken lying-in clinic, bayadan daytoy a package ti napateg a panangaywan iti kayyanak, agraman ti bakuna a BCG ken hepatitis B, newborn screening ken hearing test. Sigun iti update idi 2019, masapul nga agtalinaed ti kayyanak iti pasilidad iti saan a basbassit ngem 24 nga oras tapno ma-qualify, malaksid no na-refer. Agdamagka iti PhilHealth desk ti pasilidad no ania ti sakupenna ita.

Pribado a pediatrician ken klinika: bayadam ti tunggal bakuna ken ti konsulta. Adu a pamilia ti agus-usar kadagiti libre a bakuna ti health center ket agnayon iti dadduma iti pribado.

Ad-adu a bakuna ti irekomenda ti PPS ken ti Pediatric Infectious Disease Society of the Philippines ngem ti sakupen ti libre a programa. Nairaman iti listaanda idi 2020 ti:

• booster para iti diphtheria, pertussis ken tetanus, polio, Hib, hepatitis B ken pneumococcus
• influenza (trangkaso), maminsan iti tunggal tawen kalpasan dagiti umuna a dose
• burtong (chickenpox wenno varicella) ken hepatitis A
• Japanese encephalitis, maysa a nakaro nga impeksion iti utek
• HPV, no saan a naawat ti anakmo iti eskuelaan

Agduduma ti presio iti tunggal klinika, isu nga agdamagka iti gatad ti tunggal dose ken no mano ti kasapulan. No saanmo a kaya dagiti nayon a bakuna, siguraduem a malpas man laeng ti anakmo iti husto a tiempo dagiti libre a bakuna ti NIP.

No adda nalaktawan a bakuna ti anakmo, saan pay a naladaw para iti kaaduan kadagitoy. Ipanmo ti ubing iti health center wenno iti doktor. Itedda dagiti nalaktawan a bakuna a maibatay iti agdama nga edad ti anakmo. Masansan, saanen a masapul a rugian manen ti intero a serye.

• Napukaw ti baby book? No saanen a masarakan ti record, kuna ti PPS a mabalin nga ited manen dagiti nalaktawan a bakuna a maibatay iti edad ken pakasaritaan ti ubing. Awan ti dakes nga ited ti sobra a dose. Ad-adda a dakkel a peggad ti saan a pannakabakuna.
• Adda age limit ti dadduma a bakuna. Para laeng kadagiti babassit a maladaga ti bakuna iti rotavirus. Balakad ti WHO a rugian daytoy a dagus kalpasan ti 6 a lawas nga edad ken saan pulos nga ited kalpasan ti 24 a bulan, ket ti dadduma a brand ket masapul a malpas a nasapsapa pay, sakbay ti 24 a lawas (agarup 6 a bulan). Saanen a kasapulan ti Hib vaccine dagiti nasalun-at nga ubbing a nasurok a 5 ti tawenna. Agdamagka a nasapa, sakbay a lumabes ti anakmo iti edad para kadagitoy.
• No adda outbreak, mangisayangkat ti DOH iti catch-up campaign, kas iti Chikiting Ligtas idi 2023 ken maysa a measles-rubella campaign idiay Mindanao idi rugrugi ti 2026. Tulongan dagitoy a libre a campaign dagiti ubbing a makakamat. Suroten latta ti regular nga iskedyul iti baby book.

Kaaduan kadagiti side effect ket nalag-an ken mapukaw iti uneg ti sumagmamano nga aldaw:

• apagbiit a panagsangit, sa agtalna no arakupen wenno pasusuen
• panaglabaga, panagbaneg wenno sakit iti nakainiksionan, iti 2 agingga iti 3 nga aldaw
• saan a makatalna, matmaturog wenno saan a nasayaat ti riknana, wenno nalag-an a gurigor iti 1 wenno 2 nga aldaw

Kasano ti panangtulongmo iti anakmo:

• Pasusuem wenno painumem a kas iti kadawyan, ken arakupem ti anakmo.
• Usarem ti nalamiis a kompres iti nasakit wenno nabaneg a nakainiksionan.
• Kawesam iti naingpis. Saanmo nga ibalkot iti napuskol nga ules.
• No adda gurigor ti ubing ken saan a nanam-ay ti riknana, mabalin a makatulong ti paracetamol. Suroten ti dose a naisurat iti label para iti edad wenno dagsen ti anakmo. Agdamag nga umuna iti doktor no awan pay 3 a bulan ti maladaga. Saan a mangted iti aspirin iti ubing nga awan pay 16 ti tawenna malaksid no inreseta ti doktor.

BCG: agparang ti bassit a bukol a masansan nga agbalin a paltos wenno bassit a sugat kalpasan ti agarup 2 a lawas. Agmaga daytoy ken agbalin a scab, sa umimbag iti uneg ti sumagmamano a lawas agingga iti sumagmamano a bulan, ket mangibati iti bassit ken patag a piglat. Saanmo nga abbongan, ken saanmo a kabilan iti plaster (band-aid). No adda rumuar a danum, abbongan a nalukay iti namaga a gasa agingga nga agmaga.

MMR: dadduma nga ubbing ti agaddaan iti gamigam, gurigor ken saan a nasayaat a rikna agarup 7 agingga iti 11 nga aldaw kalpasan ti bakuna, wenno nalag-an a panagbaneg ti pingping wenno tengnged agarup 2 agingga iti 3 a lawas kalpasanna. Mapukaw dagitoy iti uneg ti sumagmamano nga aldaw.

Rotavirus: siputan ti manmano a pannakabara ti bagis iti uneg ti maysa a lawas kalpasan ti bakuna (kitaen dagiti danger sign iti daytoy a page).

Manmano unay ti nakaro nga allergic reaction. Masansan a mangrugi daytoy iti uneg ti sumagmamano a minuto, kaaduan iti uneg ti 30 a minuto, isu a saan nga agdardaras nga agawid kalpasan ti iniksion. Nasanay dagiti health worker a mangagas iti daytoy.

Bassit unay dagiti ubbing a saan a mabalin a mabakunaan. Ti nalag-an a sakit ket masansan a saan a rason tapno saan a mapan.

• Nalag-an a panateng, uyek wenno agtedted nga agong nga awan ti nangato a gurigor: masansan, mabalin latta a mabakunaan ti anakmo.
• Nangato a gurigor wenno nakaro ti saan a nasayaat a riknana: mabalin nga ibaga ti health worker nga agsublikayo inton nasayaaten ti ubing.
• Nakaro nga allergic reaction iti napalabas a dose wenno iti maysa a sangkap ti bakuna: ibagam iti health worker sakbay ti aniaman a bakuna.
• Nakapsut nga immune system, kas pagarigan gapu iti HIV, panangagas iti cancer wenno nabayag a panaginom iti steroid nga agas, wenno no immin-inom ti ina iti agas a mangpakapsut iti immune system bayat ti panagsikogna: mabalin a saan a natalged ti dadduma a live vaccine (kas iti BCG, MMR, oral polio ken rotavirus). Ibaga ti doktormo no ania kadagitoy ti mabalin iti anakmo.
• Nagkaaddaan idi iti pannakabara ti bagis (intussusception) wenno dadduma a manmano a kondision iti bagis: ibagam iti health worker sakbay ti bakuna iti rotavirus.

No saanka a sigurado, mapanka latta ken agdamag. Kitaen nga umuna ti health worker ti ubing.

• "Kumapsut ti maladagak no adu nga iniksion nga agsasabay." Natalged ti panangted iti sumagmamano a bakuna iti maysa a panagbisita. Saanna a ma-overload ti immune system, ken basbassit ti panagsublisublikayo.
• "Mangpataud ti bakuna iti autism." Awan ti nasarakan dagiti dadakkel a panagadal a pannakainaig ti MMR vaccine ken autism.
• "Kalpasan ti Dengvaxia, saanakon nga agtalek iti bakuna." Bimmaba ti panagtalek iti bakuna iti Filipinas kalpasan ti isyu iti bakuna iti dengue. Naiduma dagiti regular a bakuna ti maladaga, ken adu a dekadan nga us-usaren dagitoy. Adda ti bakuna iti tukmol iti programa ti Filipinas manipud pay idi 1960s.
• "Nasaysayaat ti immunity no maakaran laengen iti sakit." Ti tukmol, whooping cough ken tetanus ket mabalin a mangpatay wenno mangbaldado iti ubing. Iti tetanus ken diphtheria, uray ti nakalasat iti sakit ket saan a nasalakniban.
• "Gasat laengen dayta." Idiay Bangsamoro, inlawlawag dagiti Muslim a lider ti relihion a saan a haram ti bakuna. Kas kinuna ti maysa nga imam, aramidem nga umuna ti pasetmo babaen ti panagpabakuna.
• "Maakaran ti anakko iti sakit gapu iti bakuna." Ti linaon ti bakuna ket mikrobio a napakapsut wenno napatay, wenno paset laeng dagitoy. Nababa unay ti tsansa a maakaran ti nasalun-at nga ubing iti sakit manipud iti bakuna.

Agannadka kadagiti estoria maipapan iti bakuna a mairanranud iti social media. Agdamagka iti health worker wenno pediatrician-mo, ken basaem ti giya mi maipapan iti mapagtalkan nga impormasion iti salun-at. Mabalinmo met ti agdamag iti AI child health guide mi wenno makisarita iti nurse.