Iskedyul sang bakuna sang lapsag kag bata sa Pilipinas

Ginatudluan sang bakuna ang lawas sang imo bata nga batuon ang pila ka mikrobyo antes pa niya ini masugata. Mas luwas gid ini sangsa makakuha sang proteksyon paagi sa pagkalalatnan sang balatian.

Indi pa ini mga balatian sang nagligad. Sang 2019, nagdeklara ang Department of Health (DOH) sang outbreak sang tipdas sa lima ka rehiyon, kag 203 na ka tawo ang napatay tungod sa tipdas sang katapusan nga bahin sang Pebrero. Mga 6 sa kada 10 ka tawo nga nagtipdas ang wala nabakunahan. Sa amo man nga tuig, may outbreak sang tipdas kag sang polio sa Lanao del Sur.

Ginaprotektahan man sang bakuna ang mga lapsag nga diutay pa gid para sa pila ka bakuna, kay mas diutay ang paglalat sang balatian kon bakunado ang kalabanan sang kabataan sa barangay. Para sa tipdas, mga 95 sa kada 100 ka bata ang kinahanglan mabakunahan agod mapunggan ang paglapta sini. Suno sa indi pa kompleto nga datos sang DOH para sa 2024 (tubtob Enero 2025), mga 61% lang sang mga lapsag nga dapat bakunahan ang fully immunized, wala pa labot ang mga bakuna nga ginhatag sa pribado nga klinika. Sang 2025, ginlakip gihapon sang WHO ang Pilipinas sa 10 ka pungsod nga may pinakamadamo nga kabataan nga wala sang bakuna ukon kulang ang bakuna.

Ginahatag sang National Immunization Program (NIP) sang DOH ining sadsaran nga mga bakuna nga libre sa publiko nga health center. Amo ini ang sagad nga iskedyul:

• Pagkatawo: BCG, nga nagaprotekta kontra sa grabe nga klase sang tuberculosis (TB), kag ang una nga bakuna kontra hepatitis B. Laygay sang WHO nga ihatag ang hepatitis B sa sulod sang 24 ka oras pagkatawo.
• Sa 6 ka semana: pentavalent vaccine (una nga dose), oral polio vaccine (OPV) (una nga dose) kag pneumococcal conjugate vaccine (PCV) (una nga dose).
• Sa 10 ka semana: pentavalent, OPV kag PCV (ikaduha nga dose).
• Sa 14 ka semana: pentavalent, OPV kag PCV (ikatlo nga dose), upod ang indyeksyon nga inactivated polio vaccine (IPV).
• Sa 9 ka bulan: ang una nga bakuna nga may proteksyon kontra tipdas, pareho sang MMR (measles ukon tipdas, mumps kag rubella).
• Sa 12 ka bulan: ang ikaduha nga bakuna kontra tipdas.

Ang kahulugan sang mga ngalan:

• Ang pentavalent ("5-in-1") nagaprotekta kontra diphtheria, pertussis (whooping cough), tetanus, hepatitis B kag Hib, isa ka mikrobyo nga nagadala sang meningitis kag pulmonya.
• Ang PCV nagaprotekta kontra pneumococcus, isa ka sagad nga kabangdanan sang pulmonya, impeksyon sa dalunggan kag meningitis.
• Ang OPV ginatulo sa baba. Ang IPV isa ka indyeksyon. Kon ihatag ang duha, mas mabakod ang proteksyon kontra polio. Ginalaygay na subong sang WHO ang ikaduha nga dose sang IPV, gani mahimo maghatag pa sang isa ang inyo health center sa ulihi, masami dungan sa bakuna kontra tipdas.

Ginakabig sang DOH nga fully immunized ang bata kon nakabaton na sang isa ka BCG, tatlo ka pentavalent, tatlo ka OPV kag duha ka dose sang bakuna kontra tipdas antes sang iya una nga birthday.

Ginlakip man sang Philippine Pediatric Society (PPS) ang bakuna kontra rotavirus sa mga libre nga bakuna sang programa. Nagaprotekta ini kontra sa isa ka sagad nga kabangdanan sang grabe nga pagkalibanga sang lapsag. Lain-lain ang suplay sa kada lugar, gani mamangkot sa inyo health center sa pagbisita sa 6 ka semana.

Pagkatapos sang pagkalapsag, ang school program sang DOH nga Bakuna Eskwela, nga ginbalik sang 2024, nagahatag sang measles-rubella (MR), tetanus-diphtheria (Td) kag HPV vaccine sa pinili nga mga grado sa publiko nga eskwelahan. Ang HPV vaccine nagaprotekta kontra sa mga klase sang HPV nga masami nga may kaangtanan sa cervical cancer.

Nagabag-o ang iskedyul kon kaisa: sunda ang iskedyul sang inyo health center.

1. Magkadto sa inyo barangay health station, rural health unit (RHU) ukon city health center. Libre ang mga bakuna sang NIP. Madamo nga center ang may tinalana nga adlaw sang bakuna kada semana ukon bulan, gani pamangkuta kon ano nga adlaw.
2. Dalha ang vaccination record sang bata (baby book ukon health center card) sa tagsa ka pagkadto. Didto ginasulat sang health worker ang kada bakuna kag ang masunod nga petsa.
3. Magsugod sa pagkatawo. Kon sa ospital ukon lying-in clinic natawo ang lapsag, masami nahatag na ang BCG kag hepatitis B antes kamo mag-uli.
4. Magbalik sa tinalana nga petsa. Nakita sang isa ka pagtuon sa tatlo ka rehiyon nga madamo nga lapsag nga Pilipino ang pila ka semana nga naulihi sa bakuna, gani wala sila sang proteksyon sang diutay pa gid sila.
5. Bantayi ang outreach. Paagi sa mga estratehiya sang DOH pareho sang Reaching Every Purok, ginadala sang mga health worker ang bakuna sa malayo nga mga komunidad, kag sa pila ka lugar, nagabalay-balay sila agod pangitaon ang mga kabataan nga may nalaktawan nga dose.
6. Mamangkot parte sa digital nga record. Halin sang Hulyo 2025, ang pila ka lokal nga gobyerno nagagamit na sang DigiVacc. Sa VaccCheck app sini, makita sang mga ginikanan ang record sang ila bata kag makabaton sila sang pahanumdum.

Kon naubusan sang bakuna ang center, pamangkuta kon san-o magbalik.

Indi sigurado kon diin ang pinakamalapit nga publiko nga health center? Gamita ang amon Find care nga page.

PhilHealth Newborn Care Package: para sa mga lapsag nga natawo sa PhilHealth-accredited nga ospital, birthing home kag lying-in clinic, ginabayaran sang ini nga package ang importante nga pag-atipan sa bag-o natawo, lakip ang bakuna nga BCG kag hepatitis B, newborn screening kag hearing test. Suno sa update sang 2019, kinahanglan magpabilin ang bag-o natawo sa pasilidad sing indi magnubo sa 24 ka oras agod ma-qualify, luwas lang kon gin-refer. Pamangkuta ang PhilHealth desk sang pasilidad kon ano ang sakop subong.

Pribado nga pediatrician kag klinika: bayaran mo ang kada bakuna kag ang konsulta. Madamo nga pamilya ang nagagamit sang libre nga bakuna sa health center kag nagadugang sang iban sa pribado.

Ang PPS kag ang Pediatric Infectious Disease Society of the Philippines nagarekomendar sang mas madamo nga bakuna sangsa sakop sang libre nga programa. Ang ila listahan sang 2020 nagalakip sang:

• booster para sa diphtheria, pertussis kag tetanus, polio, Hib, hepatitis B kag pneumococcus
• influenza (trangkaso), makaisa kada tuig pagkatapos sang una nga mga dose
• chickenpox (varicella) kag hepatitis A
• Japanese encephalitis, isa ka grabe nga impeksyon sa utok
• HPV, kon wala ini nabaton sang imo bata sa eskwelahan

Lain-lain ang presyo sa kada klinika, gani pamangkuta ang bayad sang kada dose kag pila ang kinahanglan. Kon indi mo masarangan ang dugang nga bakuna, siguraduha nga matapos man lang sang imo bata sa husto nga tion ang libre nga mga bakuna sang NIP.

Kon may nalaktawan nga bakuna ang imo bata, indi pa ulihi para sa kalabanan sini. Dalha ang bata sa health center ukon sa doktor. Ihatag nila ang nalaktawan nga mga bakuna base sa subong nga edad sang imo bata. Masami, indi na kinahanglan sugdan liwat ang bug-os nga serye.

• Nadula ang baby book? Kon indi na makita ang record, suno sa PPS, mahimo ihatag liwat ang nalaktawan nga mga bakuna base sa edad kag kasaysayan sang bata. Wala sang halit ang sobra nga dose. Mas daku nga peligro ang indi pagpabakuna.
• May age limit ang pila ka bakuna. Para lang sa magagmay nga lapsag ang bakuna kontra rotavirus. Laygay sang WHO nga sugdan ini dayon pag-abot sang 6 ka semana nga edad kag indi gid ihatag pagkatapos sang 24 ka bulan, kag ang pila ka brand kinahanglan matapos nga mas temprano pa, antes sang 24 ka semana (mga 6 ka bulan). Indi na kinahanglan ang Hib vaccine sang mapagros nga bata nga sobra na sa 5 ka tuig ang edad. Mamangkot sing temprano, antes maglapaw ang imo bata sa edad para sini.
• Kon may outbreak, nagapahigayon ang DOH sang catch-up campaign, pareho sang Chikiting Ligtas sang 2023 kag isa ka measles-rubella campaign sa Mindanao sang umpisa sang 2026. Nagabulig ining libre nga mga campaign agod makaabot ang kabataan. Sunda gihapon ang regular nga iskedyul sa baby book.

Ang kalabanan sang side effect mahinay lang kag nagadula sa sulod sang pila ka adlaw:

• malip-ot nga paghibi, dayon maghipos kon gakuson ukon pasusuhon
• pagpula, paghubag ukon sakit sa ginturukan, sa sulod sang 2 tubtob 3 ka adlaw
• nagaungot, katulugon ukon indi maayo ang pamatyag, ukon mahinay nga hilanat sa sulod sang 1 ukon 2 ka adlaw

Paano buligan ang imo bata:

• Pasusuha ukon paimna pareho sang sagad, kag gakusa ang imo bata.
• Butangi sang matugnaw nga kompres ang masakit ukon nagahubag nga ginturukan.
• Bayui sang manipis nga bayo. Indi siya pagputosa sang madamol nga habol.
• Kon may hilanat ang bata kag indi siya komportable, mahimo makabulig ang paracetamol. Sunda ang dose nga nakasulat sa label para sa edad ukon kabug-aton sang imo bata. Mamangkot anay sa doktor kon wala pa 3 ka bulan ang lapsag. Indi paghatagi sang aspirin ang bata nga wala pa 16 ka tuig luwas lang kon ginreseta sang doktor.

BCG: may magguwa nga diutay nga bukol nga masami nagabalhin nga paltos ukon diutay nga pilas pagkatapos sang mga 2 ka semana. Nagauga ini kag nagabalhin nga scab, dayon nagaayo sa sulod sang pila ka semana tubtob pila ka bulan, kag nagabilin sang diutay kag patag nga ulat. Pabay-i ini nga wala sang tabon, kag indi pagbutangi sang plaster (band-aid). Kon may nagaguwa nga tubig, tabuni sing luag sang uga nga gasa tubtob nga mag-uga.

MMR: ang pila ka kabataan may pula-pula, hilanat kag indi maayo nga pamatyag mga 7 tubtob 11 ka adlaw pagkatapos sang bakuna, ukon mahinay nga paghubag sang pisngi ukon liog mga 2 tubtob 3 ka semana pagkatapos. Nagadula ini sa sulod sang pila ka adlaw.

Rotavirus: bantayi ang talagsa nga pagbara sang tinai sa sulod sang isa ka semana pagkatapos sang bakuna (tan-awa ang mga danger sign sa sini nga page).

Talagsa gid ang grabe nga allergic reaction. Masami nagasugod ini sa sulod sang pila ka minuto, kalabanan sa sulod sang 30 ka minuto, gani indi magdali-dali pauli pagkatapos sang turok. Nahanas ang mga health worker sa pagbulong sini.

Diutay gid lang ang kabataan nga indi mahimo bakunahan. Ang mahinay nga balatian masami indi rason para indi magkadto.

• Mahinay nga sip-on, ubo ukon nagatulo nga sip-on nga wala sang mataas nga hilanat: masami, mahimo gihapon bakunahan ang imo bata.
• Mataas nga hilanat ukon masakiton gid: mahimo pabalikon kamo sang health worker kon maayo na ang bata.
• Grabe nga allergic reaction sa nauna nga dose ukon sa isa ka sangkap sang bakuna: silingi ang health worker antes sang bisan ano nga bakuna.
• Maluya nga immune system, halimbawa tungod sa HIV, pagbulong sa cancer ukon malawig nga pag-inom sang steroid nga bulong, ukon kon nag-inom ang iloy sang bulong nga nagapaluya sang immune system samtang nagabusong: ang pila ka live vaccine (pareho sang BCG, MMR, oral polio kag rotavirus) mahimo nga indi luwas. Ang imo doktor magalaygay kon diin sa sini ang mahimo sa imo bata.
• Nakaagi na sang pagbara sang tinai (intussusception) ukon may pila ka talagsa nga kondisyon sa tinai: silingi ang health worker antes sang bakuna kontra rotavirus.

Kon indi ka sigurado, magkadto gihapon kag mamangkot. Usisaon anay sang health worker ang bata.

• "Magaluya ang akon lapsag kon madamo nga turok dungan." Luwas ang paghatag sang pila ka bakuna sa isa ka pagbisita. Indi ini maka-overload sang immune system, kag mas diutay ang inyo pagbalik-balik.
• "Nagadala sang autism ang bakuna." Ang dalagko nga mga pagtuon wala sang nakita nga kaangtanan sang MMR vaccine kag autism.
• "Pagkatapos sang Dengvaxia, indi na ako magsalig sa bakuna." Nagnubo ang pagsalig sa bakuna sa Pilipinas pagkatapos sang isyu sa bakuna kontra dengue. Lain ang regular nga mga bakuna sang lapsag, kag pila na ka dekada nga ginagamit ini. Ara na ang bakuna kontra tipdas sa programa sang Pilipinas halin pa sang 1960s.
• "Mas maayo ang immunity kon malalatnan na lang sang balatian." Ang tipdas, whooping cough kag tetanus mahimo makapatay ukon makapabaldado sang bata. Sa tetanus kag diphtheria, bisan ang nakalampuwas sa balatian indi naprotektahan.
• "Ara na lang sa kapalaran." Sa Bangsamoro, ginpaathag sang mga Muslim nga lider sang relihiyon nga indi haram ang bakuna. Pareho sang ginsiling sang isa ka imam, himua anay ang imo bahin paagi sa pagpabakuna.
• "Malalatnan sang balatian ang akon bata tungod sa bakuna." Ang sulod sang bakuna amo ang mikrobyo nga ginpaluya ukon ginpatay, ukon bahin lang sini. Nubo gid ang tsansa nga malalatnan sang balatian ang mapagros nga bata halin sa bakuna.

Mag-andam sa mga istorya parte sa bakuna nga ginapaambit sa social media. Mamangkot sa imo health worker ukon pediatrician, kag basaha ang amon giya parte sa masaligan nga impormasyon sa panglawas. Mahimo ka man mamangkot sa amon AI child health guide ukon makighambal sa nurse.