Normal nga presyon sa dugo: BP chart para sa hamtong, senior, bata ug mabdos

Kasagaran, walay sintomas ang high blood. Mahimong maayo kaayo ang imong pamati samtang hinay-hinay kining makadaot sa kasingkasing, utok, kidney ug mata. Ang bugtong paagi aron mahibaloan mao ang pagpasukod.

Kaylap kini. Sumala sa WHO, mga usa sa matag tulo ka hamtong sa Pilipinas ang adunay high blood, mga 16.8 milyon ka tawo, ug hangtod bag-o lang, mga 19% ra kanila ang kontrolado ang BP. Sa tibuok kalibotan, banabana sa WHO nga hapit katunga sa mga hamtong nga adunay high blood ang wala mahibalo nga aduna sila niini.

Kon kahibalo ka sa imong mga numero, makatabang kini kanimo nga:

• mamatikdan dayon ang high blood, sa panahon nga labing epektibo ang pag-usab sa pagkinabuhi
• masabtan ang reading gikan sa botika, barangay health station o BP monitor sa balay
• mahibalo kanus-a kinahanglan nga magpatan-aw dayon, ug kanus-a kini emergency
• makita kon nagepekto ba ang pagtambal, kon nag-inom ka na og maintenance

Kini nga giya nagpatin-aw sa kahulogan sa mga numero. Para sa hinungdan, sintomas ug pagtambal, basaha ang among giya bahin sa high blood. Aron makakat-on sa pagsukod sa kaugalingong BP, tan-awa ang unsaon pagsukod sa blood pressure sa balay.

Ang reading gisulat isip duha ka numero, sama sa 118/76. Ang unit mao ang mmHg (milimetro sa mercury). Pangitaa ang imong reading sa ubos. Kon lain-lain nga laray ang naigo sa ibabaw ug ubos nga numero, ang mas taas nga laray ang sundon.

• Ubos: ubos sa 90/60. Kasagaran walay problema. Importante kini kon malipong, maluya o makuyapan ka (tan-awa ang ubos nga presyon sa dugo).
• Normal: ubos sa 120/80. Mao kini ang himsog nga sakup para sa mga hamtong.
• Mas taas sa sakto: 120/80 hangtod 139/89. Dili pa high blood sumala sa WHO, apan timailhan nga kunhoran ang asin, maglihok-lihok pa ug magpasukod pag-usab.
• High blood (hypertension): 140/90 o labaw pa, nga gisukod sa health worker sa duha ka lain-laing adlaw.
• Delikado nga taas: 180/120 o labaw pa. Lingkod nga hilom sulod sa pipila ka minuto ug sukda pag-usab. Tan-awa ang kanus-a mangayo dayon og tabang kon ingon gihapon kataas o dili maayo ang imong pamati.

Sa balay, mas ubos ang utlanan sa taas: average nga 135/85 o labaw pa. Ang bahin bahin sa BP sa balay ug sa clinic nagpatin-aw ngano.

Basin makakita ka og chart gikan sa Estados Unidos diin ang 130/80 ginganlan og "stage 1 hypertension". Mas estrikto ang ilang mga kategoriya. Sa WHO ug sa giya sa UK, ang 140/90 mao ang utlanan aron maingon nga adunay high blood, apan angay gihapong seryosohon ang reading nga anaa sa 130s.

Pipila ra ka minuto ang pagsukod sa BP ug dili kini sakit.

1. Molingkod ka, ipatong ang bukton sa lamesa ug ilukot ang manggas.
2. Iputos ang cuff sa ibabaw nga bahin sa bukton ug pun-on og hangin. Mopiit kini sulod sa pipila ka segundo, unya hinay-hinay nga moluag.
3. Basahon sa makina, o sa nurse nga adunay stethoscope, ang duha ka numero.
4. Kon taas ang unang reading, kasagaran mokuha ang health worker og ikaduhang reading human sa gamay nga panahon. Mahimong adunay ikatulo kon layo ang kalainan sa unang duha.

Ang imong gibuhat ug gibati makausab sa reading sulod sa makadiyot. Suginli ang nurse kon nagdali-dali ka pag-abot o gikulbaan ka: makatabang kini aron mahibaloan kon kinahanglan bang sukdon pag-usab human ka makapahulay.

Kon dili regular ang imong pulso, basin sayop ang basa sa automatic nga makina, busa mahimong sukdon kini sa health worker nga mano-mano. Kon kinahanglan sa doktor og daghang reading, basin pasukdon ka sa balay sulod sa pipila ka adlaw, o pasul-obon og monitor sulod sa 24 ka oras.

Ang ibabaw nga numero (systolic) mao ang labing taas nga presyon sa mga ugat, kon mobomba ang kasingkasing. Ang ubos nga numero (diastolic) mao ang labing ubos nga presyon, kon mopahulay ang kasingkasing taliwala sa mga pitik.

Parehong importante ang duha ka numero. Maingon nga adunay high blood kon 140 o labaw pa ang ibabaw nga numero, o 90 o labaw pa ang ubos, o pareho. Taas ang reading nga 145/78, ug taas usab ang 132/92.

Mga pananglitan:

• 110/70: normal.
• 126/82: mas taas sa sakto. Dili diagnosis, apan rason aron magpasukod pag-usab sulod sa tuig ug kunhoran ang asin ug mag-ehersisyo.
• 138/88: ubos pa gihapon sa 140/90, apan duol na sa utlanan. Pagpasukod pag-usab sa dili madugay.
• 150/95 sa clinic: taas. Kasagaran gusto sa doktor og reading sa laing adlaw, o reading sa balay, sa dili pa modesisyon.
• 185/115: ang ibabaw nga numero pa lang delikado na kataas. Pahulay ug sukda pag-usab.

Dili diagnosis ang usa lang ka reading. Nausab ang BP sa tibuok adlaw ug depende sa imong gibuhat ug gibati. Ang tan-awon sa doktor mao ang pipila ka reading sa lain-laing adlaw. Isulat ang mga reading uban ang petsa ug oras, ug dad-a kini sa imong check-up.

Kasagaran gamay nga mas ubos ang reading nga gikuha sa balay nga kalmado kaysa sa reading sa clinic. Mao nga lahi ang utlanan:

• Sa clinic o health center: 140/90 o labaw pa sa duha ka adlaw giisip nga taas.
• Sa balay: average nga 135/85 o labaw pa sulod sa pipila ka adlaw giisip nga taas.

White-coat effect. Adunay mga tawo nga mosaka ang BP sa clinic lang, tungod sa kulba o dugay nga paghulat. Sa giya sa UK, white-coat effect kini kon mas taas og kapin sa 20 ka puntos ang ibabaw nga numero, o kapin sa 10 ka puntos ang ubos, sa clinic kaysa sa average sa balay o sa 24 ka oras.

Masked high blood ang kaatbang: normal sa clinic apan taas sa balay o sa trabaho. Ang pagsukod sa balay makakita sa duha.

Kon nagsukod ka sa balay, gamita ang validated nga monitor (nasulayan nga sakto ang basa), lingkod nga hilom nga nakapatong ang bukton, ug pagkuha og duha ka reading nga dili moubos sa usa ka minuto ang gilay-on, sa buntag ug sa gabii. Ang among giya sa pagsukod sa BP sa balay nagpakita sa matag lakang. Dad-a usahay ang imong monitor sa health center aron ikompara sa nurse sa ilang makina.

Para sa mga hamtong, usa ra ang chart sa bisan unsang edad. Normal ang BP nga ubos sa 120/80, 25 ka man o 75. Ang nausab sa pagkatigulang mao kon unsa kasagaran ang high blood, ug ang target nga ihatag sa doktor kon nagpatambal ka.

Mga hamtong nga lapas 60. Mogahi ang mga ugat sa pagkatigulang, busa kasagaran mosaka ang BP, bisan sa mga tawo nga himsog ang pagkinabuhi. Sa mga tigulang, kasagaran taas ang ibabaw nga numero samtang normal ang ubos, pananglitan 150/75. Gitawag kini nga isolated systolic hypertension. Mao kini ang labing kasagaran nga matang sa high blood sa mga tigulang ug kinahanglan gihapon kining atimanon. Mahimo usab kining inubanan og kalipong kon kalit nga motindog, ug pagkatumba.

Edad 80 pataas. Kon nagpatambal, mahimong gamay nga mas taas ang target sa doktor kaysa sa mas batan-ong hamtong. Pananglitan, sa giya sa UK, ang target sa clinic ubos sa 150/90 para sa edad 80 pataas, itandi sa ubos sa 140/90 para sa ubos sa 80. Target kini sa pagtambal, dili bag-ong "normal", ug ang imong doktor ang modesisyon sa imoha.

Mga bata ug tin-edyer. Walay usa ka numero para sa mga bata. Ang reading sa bata ikompara sa reading sa himsog nga mga bata nga parehas og edad, sekso ug gitas-on, gamit ang mga chart. Tambag sa American Academy of Pediatrics nga sukdon ang BP sa bata matag tuig sugod sa edad 3, ug mas sayo pa para sa mga bata nga sayo natawo o gamay kaayo pagkatawo, ug sa mga bata nga adunay sakit sa kasingkasing o laing dugay nga sakit. Talagsa ra nga adunay sintomas ang high blood sa bata. Sa pag-abot sa pagkatin-edyer, kadaghanan niini may kalabotan sa sobra nga timbang.

Ang reading nga ubos sa 90/60 mao ang low blood (hypotension). Daghang himsog ug aktibo nga tawo ang ubos ang reading apan maayo ang pamati. Dili na kini kinahanglan tambalan.

Importante ang low blood kon kini makahatag og sintomas, sama sa:

• kalipong o daw malipong
• kasukaon
• paglabo sa panan-aw
• kaluya o kalibog
• pagkuyap

Ang kalipong sa pagtindog mahimong timailhan sa postural hypotension, ang pagkunhod sa BP kon motindog. Masusi kini sa health worker pinaagi sa pagsukod kanimo samtang naglingkod o naghigda, ug pag-usab human ka motindog sulod sa usa ka minuto. Kumpirmado kini kon mius-os og 20 o labaw pa ang ibabaw nga numero, o 10 o labaw pa ang ubos.

Pipila sa posibleng hinungdan: kulang sa inom nga tubig, pagkawala sa dugo, pagmabdos, mga sakit sama sa diabetes, ug pipila ka tambal, lakip ang tambal sa high blood.

Aron mahupay ang gamay nga sintomas:

• Tindog nga hinay-hinay: gikan sa paghigda ngadto sa paglingkod, unya motindog.
• Pag-inom og mas daghang tubig.
• Pagkaon og gagmay nga kan-anan apan mas kanunay.
• Likayi ang dugay nga paglingkod o pagtindog, ang kalit nga pagduko, ug ang daghang alak.

Kon nag-inom ka og tambal sa high blood ug kanunay kang malipong, ayaw kini hunonga sa imong kaugalingon. Pangutana sa doktor; basin kinahanglan ilisan ang tambal o ang gidaghanon niini.

Gisukod ang BP sa matag prenatal check-up kay ang high blood samtang mabdos makadaot sa inahan ug sa bata.

• 140/90 o labaw pa giisip nga high blood sa pagmabdos.
• Labaw sa 160/110 grabe ug kinahanglan atimanon sa ospital.
• Ang bag-ong high blood human sa 20 ka semana, ilabina kon adunay protina sa ihi, mahimong timailhan sa pre-eclampsia, usa ka seryoso nga kondisyon.

Ang regular nga check-up makamatikod dayon sa pagsaka. Adto dayon sa ospital kon mabdos ka o bag-o lang nanganak ug adunay grabe nga sakit sa ulo, paglabo sa panan-aw o daw adunay mokidlap, grabe nga sakit ilalom sa gusok, pagsuka, o kalit nga paghubag sa nawong, kamot o tiil.

Kon aduna na kay high blood sa wala pa mamabdos, suginli dayon ang midwife o doktor. Tan-awa ang among giya sa prenatal check-up para sa sulod sa matag check-up.

Kon nagpatambal ka sa high blood, hatagan ka sa doktor og target: ang numero nga dili angay lapason sa imong mga reading.

Sumala sa WHO, para sa kadaghanan, ang tumong mao ang ubos sa 140/90, ug ubos sa 130/80 para sa mga tawo nga adunay:

• sakit sa kasingkasing o na-stroke na kaniadto
• diabetes
• chronic kidney disease (dugay nga sakit sa kidney)
• taas nga peligro sa sakit sa kasingkasing

Mahimong lahi nga target ang ihatag sa doktor depende sa imong edad, ubang sakit ug pamati samtang nagpatambal. Pangutan-a kon unsa ang imong numero ug isulat kini sa imong BP log.

Ayaw gayud ilisi, laktawi o hunonga ang tambal tungod sa usa lang ka reading, taas man o ubos. Isulat kini ug pakigsulti sa doktor. Kon morag normal na ang reading samtang nag-inom og tambal, kasagaran nagpasabot kini nga nagepekto ang tambal, dili nga mahimo na kining hunongon. Para sa pagtambal ug libre nga maintenance, tan-awa ang among giya bahin sa high blood.

Dili nimo kinahanglan mopalit og monitor aron mahibalo sa imong mga numero.

• Barangay health station (BHS) o rural health unit (RHU): ang nurse, midwife o barangay health worker makasukod sa imong BP. Daghang RHU ug city health center ang YAKAP clinic usab.
• PhilHealth YAKAP clinic: ang BP usa sa mga batakang impormasyon nga irekord sa clinic sa imong first patient encounter (unang konsulta). Sumala sa PhilHealth niadtong Hulyo 2025, libre ang mga serbisyo sa YAKAP sa mga accredited nga clinic. Ang pribado nga YAKAP clinic mahimong maningil hangtod ₱900 sa usa ka tuig. Kon ma-diagnose ka nga adunay high blood, ang YAKAP doctor makareseta og tambal gikan sa mga accredited nga botika hangtod ₱20,000 sa usa ka tuig. Tan-awa ang among giya sa PhilHealth YAKAP.

Sa Western Visayas ug Cagayan Valley, ang Healthy Hearts Philippines program sa DOH, uban ang suporta sa WHO, naggamit og validated nga mga BP device ug usa ka registry aron masubay ang mga pasyente taliwala sa mga konsulta.

Maayong higayon ang tinuig nga check-up aron mahibaloan ang imong mga numero. Gamita ang Find care aron mangita og health center nga duol kanimo, o pangutan-a ang among BP assistant aron masabtan ang usa ka reading.