Normal na blood pressure: BP chart para sa adults, senior, bata at buntis

Kadalasan, walang sintomas ang high blood. Puwedeng maayos na maayos ang pakiramdam mo habang dahan-dahan nitong sinisira ang puso, utak, bato at mata. Ang tanging paraan para malaman ay ang magpasukat.

Karaniwan ito. Ayon sa WHO, mga isa sa bawat tatlong adult sa Pilipinas ang may high blood, mga 16.8 milyong tao, at hanggang kamakailan, mga 19% lang sa kanila ang kontrolado ang BP. Sa buong mundo, tantiya ng WHO na halos kalahati ng adults na may high blood ang hindi alam na mayroon sila nito.

Kapag alam mo ang iyong mga numero, matutulungan ka nitong:

• matuklasan nang maaga ang high blood, kung kailan pinakamabisa ang pagbabago sa pamumuhay
• maintindihan ang reading mula sa botika, barangay health station o BP monitor sa bahay
• malaman kung kailan kailangang magpatingin agad, at kung kailan ito emergency
• makita kung gumagana ang gamutan, kung umiinom ka na ng maintenance

Ipinapaliwanag ng gabay na ito ang kahulugan ng mga numero. Para sa sanhi, sintomas at gamutan, basahin ang aming gabay sa altapresyon. Para matutong kumuha ng sariling BP, tingnan ang paano kumuha ng blood pressure sa bahay.

Isinusulat ang reading bilang dalawang numero, gaya ng 118/76. Ang unit ay mmHg (millimetro ng mercury). Hanapin ang iyong reading sa ibaba. Kung magkaibang hanay ang tinatamaan ng itaas at ibabang numero, ang mas mataas na hanay ang sinusunod.

• Mababa: mas mababa sa 90/60. Kadalasang walang problema. Mahalaga ito kung nahihilo, nanghihina o nahihimatay ka (tingnan ang mababang blood pressure).
• Normal: mas mababa sa 120/80. Ito ang malusog na saklaw para sa adults.
• Mas mataas sa ideal: 120/80 hanggang 139/89. Hindi pa high blood ayon sa WHO, pero senyales na bawasan ang alat, kumilos nang mas madalas at magpasukat ulit.
• High blood (hypertension): 140/90 o higit pa, na sinukat ng health worker sa dalawang magkaibang araw.
• Mapanganib na taas: 180/120 o higit pa. Umupo nang tahimik nang ilang minuto at sumukat ulit. Tingnan ang kailan dapat humingi agad ng tulong kung ganoon pa rin kataas o masama ang pakiramdam mo.

Sa bahay, mas mababa ang hangganan ng mataas: average na 135/85 o higit pa. Ipinapaliwanag ng bahaging BP sa bahay at sa clinic kung bakit.

May makikita kang chart mula sa Estados Unidos kung saan tinatawag ang 130/80 na "stage 1 hypertension". Mas mahigpit ang kanilang mga kategorya. Sa WHO at sa gabay ng UK, 140/90 ang hangganan para masabing may high blood, pero dapat pa ring seryosohin ang reading na nasa 130s.

Ilang minuto lang ang pagkuha ng BP at hindi ito masakit.

1. Uupo ka, ipapatong ang braso sa mesa at itataas ang manggas.
2. Ibabalot ang cuff sa itaas na bahagi ng braso at pupunuin ng hangin. Pipisilin nito ang braso nang ilang segundo, saka dahan-dahang luluwag.
3. Babasahin ng makina, o ng nurse na may stethoscope, ang dalawang numero.
4. Kung mataas ang unang reading, kadalasang kukuha ang health worker ng ikalawang reading makalipas ang kaunting oras. Puwedeng may ikatlo kung malayo ang agwat ng unang dalawa.

Puwedeng magbago sandali ang reading depende sa ginagawa mo at sa nararamdaman mo. Sabihin sa nurse kung nagmamadali kang dumating o kinakabahan ka: makakatulong ito para malaman kung kailangang sumukat ulit pagkatapos mong magpahinga.

Kung hindi regular ang pulso mo, puwedeng mali ang basa ng automatic na makina, kaya puwedeng sukatin ito ng health worker nang mano-mano. Kung kailangan ng doktor ng mas maraming reading, puwedeng pasukatin ka sa bahay nang ilang araw, o pasuotin ng monitor nang 24 oras.

Ang itaas na numero (systolic) ay ang pinakamataas na presyon sa mga ugat, kapag nagbobomba ang puso. Ang ibabang numero (diastolic) ay ang pinakamababang presyon, kapag nagpapahinga ang puso sa pagitan ng mga tibok.

Parehong mahalaga ang dalawang numero. Sinasabing may high blood kapag 140 o higit pa ang itaas na numero, o 90 o higit pa ang ibaba, o pareho. Mataas ang reading na 145/78, at mataas din ang 132/92.

Mga halimbawa:

• 110/70: normal.
• 126/82: mas mataas sa ideal. Hindi diagnosis, pero dahilan para magpasukat ulit sa loob ng taon at bawasan ang alat at magehersisyo.
• 138/88: mas mababa pa rin sa 140/90, pero malapit na sa hangganan. Magpasukat ulit sa lalong madaling panahon.
• 150/95 sa clinic: mataas. Kadalasang gusto ng doktor ng reading sa ibang araw, o reading sa bahay, bago magpasya.
• 185/115: ang itaas na numero pa lang ay mapanganib na ang taas. Magpahinga at sumukat ulit.

Hindi diagnosis ang iisang reading. Nagbabago ang BP sa buong araw at depende sa ginagawa at nararamdaman mo. Tinitingnan ng doktor ang ilang reading sa magkakaibang araw. Isulat ang mga reading kasama ang petsa at oras, at dalhin ito sa iyong check-up.

Kadalasang medyo mas mababa ang reading na kinuha sa bahay nang kalmado kaysa sa reading sa clinic. Kaya magkaiba ang hangganan:

• Sa clinic o health center: 140/90 o higit pa sa dalawang araw ay mataas.
• Sa bahay: average na 135/85 o higit pa sa loob ng ilang araw ay mataas.

White-coat effect. May mga taong tumataas ang BP sa clinic lang, dahil sa kaba o matagal na paghihintay. Sa gabay ng UK, white-coat effect ito kapag mas mataas nang higit 20 puntos ang itaas na numero, o higit 10 puntos ang ibaba, sa clinic kaysa sa average sa bahay o sa 24 oras.

Masked high blood naman ang kabaligtaran: normal sa clinic pero mataas sa bahay o sa trabaho. Parehong nakikita ng pagsukat sa bahay.

Kung sumusukat ka sa bahay, gumamit ng validated na monitor (nasubok na tama ang basa), umupo nang tahimik na nakapatong ang braso, at kumuha ng dalawang reading na may pagitang hindi bababa sa isang minuto, sa umaga at sa gabi. Ipinapakita ng aming gabay sa pagkuha ng BP sa bahay ang bawat hakbang. Dalhin minsan ang monitor sa health center para maikumpara ng nurse sa kanila.

Para sa adults, iisa ang chart sa anumang edad. Normal ang BP na mas mababa sa 120/80, 25 ka man o 75. Ang nagbabago sa pagtanda ay kung gaano kadalas nagkakaroon ng high blood, at ang target na itatakda ng doktor kung nagpapagamot ka.

Adults na lampas 60. Tumitigas ang mga ugat sa pagtanda, kaya kadalasang tumataas ang BP, kahit sa mga taong malusog ang pamumuhay. Sa matatanda, madalas na mataas ang itaas na numero habang normal ang ibaba, halimbawa 150/75. Tinatawag itong isolated systolic hypertension. Ito ang pinakakaraniwang uri ng high blood sa matatanda at kailangan pa rin itong alagaan. Puwede rin itong may kasamang pagkahilo kapag biglang tumayo, at pagkatumba.

Edad 80 pataas. Kung nagpapagamot, puwedeng bahagyang mas mataas ang target ng doktor kaysa sa mas batang adults. Halimbawa, sa gabay ng UK, ang target sa clinic ay mas mababa sa 150/90 para sa edad 80 pataas, kumpara sa mas mababa sa 140/90 para sa mas bata sa 80. Target ito ng gamutan, hindi bagong "normal", at ang doktor mo ang magpapasya ng sa iyo.

Mga bata at teenager. Walang iisang numero para sa mga bata. Ikinukumpara ang reading ng bata sa reading ng malulusog na bata na kapareho ng edad, kasarian at taas, gamit ang mga chart. Payo ng American Academy of Pediatrics na kunan ng BP ang bata taon-taon simula edad 3, at mas maaga pa para sa mga sanggol na napaaga ang labas o napakaliit nang ipanganak, at sa mga batang may sakit sa puso o ibang pangmatagalang sakit. Bihirang may sintomas ang high blood sa bata. Pagdating ng pagiging teenager, karamihan dito ay may kinalaman sa sobrang timbang.

Ang reading na mas mababa sa 90/60 ay low blood (hypotension). Maraming malusog at aktibong tao ang mababa ang reading pero maayos ang pakiramdam. Hindi na ito kailangang gamutin.

Mahalaga ang low blood kapag nagdudulot ito ng sintomas, gaya ng:

• pagkahilo o parang nalulula
• pagduduwal
• paglabo ng paningin
• panghihina o pagkalito
• pagkahimatay

Ang pagkahilo pagtayo ay puwedeng senyales ng postural hypotension, ang pagbaba ng BP kapag tumayo. Masusuri ito ng health worker sa pagsukat sa iyo habang nakaupo o nakahiga, at muli matapos kang tumayo nang isang minuto. Kumpirmado ito kung bumaba nang 20 o higit pa ang itaas na numero, o 10 o higit pa ang ibaba.

Ilan sa posibleng sanhi: kulang sa inom na tubig, pagkawala ng dugo, pagbubuntis, mga sakit gaya ng diabetes, at ilang gamot, kasama ang gamot sa high blood.

Para maibsan ang banayad na sintomas:

• Tumayo nang dahan-dahan: mula pagkakahiga papunta sa pag-upo, saka tumayo.
• Uminom ng mas maraming tubig.
• Kumain ng mas maliliit na kain pero mas madalas.
• Iwasan ang matagal na pag-upo o pagtayo, ang biglang pagyuko, at ang maraming alak.

Kung umiinom ka ng gamot sa high blood at palagi kang nahihilo, huwag itong ihinto nang mag-isa. Magtanong sa doktor; baka kailangang palitan ang gamot o ang dami nito.

Sinusukat ang BP sa bawat prenatal check-up dahil puwedeng makasama sa ina at sa sanggol ang high blood habang buntis.

• 140/90 o higit pa ay high blood sa pagbubuntis.
• Higit sa 160/110 ay malala at kailangang alagaan sa ospital.
• Ang bagong high blood pagkalipas ng 20 linggo, lalo na kung may protina sa ihi, ay puwedeng senyales ng pre-eclampsia, isang malubhang kondisyon.

Natutuklasan nang maaga ang pagtaas sa regular na check-up. Pumunta agad sa ospital kung buntis ka o kapapanganak mo lang at may matinding sakit ng ulo, paglabo ng paningin o parang may kumikislap, matinding sakit sa ilalim ng tadyang, pagsusuka, o biglang pamamaga ng mukha, kamay o paa.

Kung may high blood ka na bago pa nabuntis, sabihin agad sa midwife o doktor. Tingnan ang aming gabay sa prenatal check-up para sa laman ng bawat check-up.

Kapag nagpapagamot ka sa high blood, bibigyan ka ng doktor ng target: ang numerong dapat hindi lampasan ng iyong mga reading.

Ayon sa WHO, para sa karamihan, ang layunin ay mas mababa sa 140/90, at mas mababa sa 130/80 para sa mga taong may:

• sakit sa puso o na-stroke na dati
• diabetes
• chronic kidney disease (pangmatagalang sakit sa bato)
• mataas na panganib sa sakit sa puso

Puwedeng ibang target ang itakda ng doktor depende sa edad mo, ibang sakit at pakiramdam mo habang nagpapagamot. Itanong kung ano ang numero mo at isulat ito sa iyong BP log.

Huwag kailanman baguhin, laktawan o itigil ang gamot dahil sa iisang reading, mataas man o mababa. Isulat ito at kausapin ang doktor. Kapag mukhang normal na ang reading habang umiinom ng gamot, kadalasang ibig sabihin ay gumagana ang gamot, hindi na puwede na itong itigil. Para sa gamutan at libreng maintenance, tingnan ang aming gabay sa altapresyon.

Hindi mo kailangang bumili ng monitor para malaman ang iyong mga numero.

• Barangay health station (BHS) o rural health unit (RHU): puwede kang kunan ng BP ng nurse, midwife o barangay health worker. Marami ring RHU at city health center ang YAKAP clinic din.
• PhilHealth YAKAP clinic: kasama ang BP sa mga pangunahing impormasyong itinatala ng clinic sa iyong first patient encounter (unang konsulta). Ayon sa PhilHealth noong Hulyo 2025, libre ang mga serbisyo ng YAKAP sa mga accredited na clinic. Puwedeng maningil ang pribadong YAKAP clinic ng hanggang ₱900 sa isang taon. Kung ma-diagnose kang may high blood, puwedeng magreseta ang YAKAP doctor ng gamot mula sa mga accredited na botika hanggang ₱20,000 sa isang taon. Tingnan ang aming gabay sa PhilHealth YAKAP.

Sa Western Visayas at Cagayan Valley, gumagamit ang Healthy Hearts Philippines program ng DOH, sa suporta ng WHO, ng mga validated na BP device at isang registry para masubaybayan ang mga pasyente sa pagitan ng mga konsulta.

Magandang pagkakataon ang taunang check-up para malaman ang iyong mga numero. Gamitin ang Find care para maghanap ng health center na malapit sa iyo, o tanungin ang aming BP assistant para maintindihan ang isang reading.