Sintomas ng heart failure, sanhi, gamutan at araw-araw na pag-aalaga

Ang heart failure (tinatawag ding pagpalya o paghina ng puso) ay nangangahulugang hindi na kayang magbomba ng puso mo ng dugo nang kasinghusay ng nararapat. Hindi ito nangangahulugang tumigil na o malapit nang tumigil ang puso mo.

Maaaring masyadong mahina ang kalamnan ng puso para pumiga nang maayos, o masyadong matigas para mapuno ng dugo sa pagitan ng bawat tibok. Alinman dito, umuurong ang dugo at naiipon ang tubig sa baga, binti, paa at tiyan. Kaya tinatawag din itong congestive heart failure. Kadalasan, unti-unti itong nabubuo sa loob ng ilang buwan o taon, pero puwede rin itong biglang magsimula, halimbawa pagkatapos ng heart attack.

Pagkatapos ng chest X-ray, baka marinig mo ang "lumaki ang puso" (enlarged heart). Ang malaking anino ng puso ay puwedeng mangahulugang sobra na ang trabaho ng puso, pero hindi ito diagnosis nang mag-isa. May ibang test na nagpapakita kung gaano kahusay magbomba ang puso.

Karamihan ng heart failure ay hindi na tuluyang gumagaling. Pero sa tamang gamot at araw-araw na gawi, maraming tao ang nananatiling stable nang maraming taon.

Kadalasang dahan-dahang nagsisimula ang mga sintomas. Sa umpisa, baka mapansin mo lang ang mga ito kapag kumikilos ka. Sa kalaunan, puwede na itong mangyari kahit nagpapahinga ka. Ang pinakakaraniwan ay:

• Hirap huminga o madaling hingalin sa mga karaniwang gawain, gaya ng paglalakad, pag-akyat ng hagdan o gawaing-bahay
• Hirap huminga kapag nakahiga nang patag, kaya kailangan mo ng dagdag na unan o natutulog kang nakaupo
• Nagigising sa gabi dahil hinihingal
• Manas o pamamaga ng paa, bukung-bukong, binti o tiyan; sumisikip ang sapatos o ang garter ng pantalon
• Biglang pagbigat ng timbang sa loob ng ilang araw, dahil sa tubig at hindi sa taba
• Pagkapagod, panghihina, pagkahilo o pakiramdam na parang mahihimatay
• Ubo na hindi nawawala, kadalasang mas malala sa gabi, minsan may huni o sipol sa paghinga (wheezing). Delikadong senyales ang pag-ubo ng kulay-rosas at mabulang plema
• Walang ganang kumain, madalas umihi sa gabi, at mabilis o hindi regular na tibok ng puso (palpitations)

Madaling isisi ang mga senyales na ito sa katandaan, sipon o hika. Kung mayroon ka ng mga ito, lalo na kung may high blood ka, diabetes o nagka-heart attack ka na dati, magpatingin. Tingnan ang kailan dapat humingi agad ng tulong para sa mga delikadong senyales.

Kung may heart failure ka na, ang maliliit na pagbabago ay puwedeng babala na naiipon ang tubig sa katawan mo:

• Pagbigat ng timbang nang higit sa mga 1 kilo sa isang araw, o 2 kilo sa isang linggo
• Mas hinihingal kaysa karaniwan, nangangailangan ng mas maraming unan, o nagigising na hinihingal
• Mas lumalalang manas, o ubo na parang basa

Tanungin ang sarili: Kumain ba ako ng maalat, nakalimutan ko ba ang gamot ko, o mas marami ba akong nainom kaysa dati? Pagkatapos, kontakin ang doktor o health center mo sa araw ding iyon. Huwag hintaying hindi ka na makahinga. Ang mga impeksyon gaya ng trangkaso o pulmonya, bagong problema sa ritmo ng puso at ilang gamot ay puwede ring biglang magpalala ng heart failure.

Kung mapansin mo ang alinman sa mga delikadong senyales, gaya ng matinding hirap huminga o pananakit ng dibdib, tumawag agad sa 911 o magpahatid kaagad sa pinakamalapit na emergency room. Huwag magmaneho nang mag-isa.

Nangyayari ang heart failure kapag may pumipinsala o sobrang nagpapagod sa puso. Ang pinakakaraniwang sanhi ay:

• Coronary heart disease at heart attack, na nagkakait ng oxygen sa kalamnan ng puso
• High blood o altapresyon na hindi kontrolado, na nagpapakapal at nagpapatigas sa kalamnan ng puso (basahin ang aming gabay sa altapresyon)
• Sakit sa balbula ng puso, kung saan masyadong makitid o tumutulo ang mga balbula
• Cardiomyopathy, sakit mismo ng kalamnan ng puso
• Hindi regular na tibok ng puso, gaya ng atrial fibrillation

Kasama rin sa ibang sanhi ang mga problema sa puso mula pagkapanganak, impeksyon sa kalamnan ng puso, diabetes, sakit sa bato (kidney), anemia o kulang sa dugo, problema sa thyroid at ilang gamutan sa cancer.

Ang rheumatic heart disease ay nagsisimula sa strep throat o impeksyon sa balat noong bata pa na hindi nagamot nang tama. Ang reaksyon ng katawan (rheumatic fever) ay puwedeng mag-iwan ng peklat sa mga balbula ng puso habambuhay. Ayon sa WHO, ito ang pinakakaraniwang sakit sa puso na nakukuha ng mga taong wala pang 25 taong gulang, lalo na kung saan may kahirapan at siksikan ang tirahan.

Mas mataas ang panganib mo kung ikaw ay 65 taong gulang pataas, may kapamilyang may heart failure, sobra sa timbang, naninigarilyo, malakas uminom ng alak, hindi aktibo, o gumagamit ng ipinagbabawal na gamot.

Tatanungin ka ng doktor tungkol sa mga sintomas mo, pakikinggan ang puso at baga mo, at titingnan kung may manas ka. Pagkatapos, puwede kang ipa-test ng:

• Blood at urine test, kasama ang NT-proBNP o BNP. Kapag mataas ito, posibleng nahihirapan ang puso; kapag normal, mas maliit ang tsansang heart failure ito.
• ECG (electrocardiogram) para tingnan ang ritmo ng puso
• Chest X-ray para makita kung may tubig sa baga o malaki ang puso
• Echocardiogram (2D echo), isang ultrasound na nagpapakita kung gaano kahusay magbomba ang puso at kung gumagana nang maayos ang mga balbula. Kadalasan ito ang pinakamakatutulong na test.
• Mga test para sa sanhi, gaya ng blood sugar, cholesterol, at check ng kidney at thyroid

Magsimula sa barangay health station, rural health unit (RHU) o YAKAP clinic mo. Puwede kang i-refer ng doktor sa internist, espesyalista sa puso (cardiologist) o ospital para sa mga test na hindi kaya sa clinic. Gamitin ang Find care para maghanap ng malapit sa iyo.

Layunin ng gamutan na pagaanin ang sintomas, pabagalin ang sakit, ilayo ka sa ospital at tulungan kang mabuhay nang mas matagal.

Maraming tao ang nangangailangan ng ilang gamot nang sabay-sabay. Ang doktor mo ang pipili ng mga ito, sisimulan nang dahan-dahan at aayusin sa paglipas ng panahon:

• Pampaihi (diuretics), gaya ng furosemide, na tumutulong ilabas ng katawan ang sobrang tubig bilang ihi.
• ACE inhibitors (gaya ng enalapril), ARBs (gaya ng losartan) o sacubitril-valsartan, na nagpaparelaks sa mga ugat para hindi gaanong mapagod ang puso.
• Beta-blockers, gaya ng carvedilol, bisoprolol o metoprolol, na nagpapabagal sa tibok ng puso at nagpoprotekta rito sa katagalan.
• Spironolactone, na tumutulong maglabas ng asin at nagpoprotekta sa puso.
• SGLT2 inhibitors, gaya ng dapagliflozin o empagliflozin, na unang ginawa para sa diabetes pero nakatutulong din sa maraming taong may heart failure.

Kakailanganin mo ng regular na blood test para i-check ang kidney at potassium mo.

• Inumin ang mga gamot mo araw-araw, kahit maganda ang pakiramdam mo. Huwag itigil o baguhin ang mga ito nang mag-isa.
• Magtanong muna sa doktor o pharmacist bago uminom ng anumang bagong gamot, kasama ang gamot para sa problema sa pagtigas ng ari (erection). Ang mga pain reliever na tinatawag na NSAIDs (gaya ng ibuprofen, naproxen at mefenamic acid) ay nagpapaipon ng asin at tubig sa katawan.
• Huwag ipalit sa mga gamot mo ang herbal na tsaa o supplement. Sabihin sa doktor ang anumang iniinom mo.

May ilang tao na kailangan din ng procedure: pagbubukas ng baradong ugat ng puso, pag-aayos ng balbula, pacemaker, o ICD, isang device na nagbibigay ng shock para maibalik ang puso mula sa delikadong ritmo. Ang malulubhang kaso ay puwedeng mangailangan ng heart pump o heart transplant.

Inirerekomenda ang cardiac rehabilitation, isang programa ng ligtas na ehersisyo, edukasyon at suporta, para sa mga taong may heart failure. Itanong sa ospital mo kung may malapit sa iyo. Kung lumubha ang heart failure, ang palliative care ay makapagpapagaan ng sintomas at makasusuporta sa pamilya mo.

Kasinghalaga ng gamot mo ang mga ginagawa mo araw-araw.

1. Timbangin ang sarili tuwing umaga, pagkatapos gumamit ng banyo at bago kumain, sa iisang timbangan. Isulat ito. Ang mabilis na pagbigat ay nangangahulugang naiipon ang tubig.
2. Bawasan ang asin. Ang asin ay nagpapaipon ng tubig sa katawan. Para sa mga adulto sa pangkalahatan, payo ng WHO ang mas mababa sa 5 gramo ng asin sa isang araw, o kulang pa sa isang kutsarita sa kabuuan. Tantya ng WHO Philippines na higit doble nito ang kinakain ng mga Pilipinong adulto. Itanong sa doktor o dietitian kung gaano ka kahigpit dapat.
3. Mag-ingat sa nakatagong asin sa patis, toyo, bagoong, seasoning mix, tuyo at daing, instant noodles, de-lata, hotdog, longganisa at maaalat na chichirya. Sa halip, pasarapin ang pagkain gamit ang kalamansi, bawang, sibuyas, luya at paminta.
4. Iwasan ang salt substitute maliban kung pinayagan ng doktor. Marami sa mga ito ang may potassium, na puwedeng makasama kapag kasabay ng ilang gamot sa puso.
5. Sundin ang payo tungkol sa pag-inom ng tubig. Hindi lahat ay kailangang uminom nang mas kaunti. Kung bibigyan ka ng doktor ng limit, kadalasan ito ay 1.5 hanggang 2 litro sa isang araw, at kasama na rito ang sabaw. Makatutulong ang boteng may marka para masubaybayan mo.
6. Manatiling aktibo, halimbawa sa paglalakad, ayon sa payo ng doktor. Huwag mag-ehersisyo sa mga araw na biglang tumaas ang timbang mo o masama ang pakiramdam mo.
7. Tumigil sa paninigarilyo, at iwasan ang alak o uminom lang ng pinapayagan ng doktor.
8. Magpabakuna: flu shot taon-taon, bakuna laban sa pulmonya (pneumococcal) at bakuna sa COVID-19 ayon sa payo.
9. Huwag palampasin ang check-up, kahit man lang kada ilang buwan, at mas maaga pagkatapos mapalitan ang gamot.

Karaniwan ang mag-alala o malungkot, kaya sabihin ito sa doktor o nurse mo. Ang aming heart failure check-in assistant ay makatutulong sa pagsubaybay ng timbang at sintomas mo, at puwede kang magtanong sa nurse o mag-book ng tawag.

Pangmatagalan ang heart failure, kaya lumalaki ang gastos. Gamitin ang mga tulong na available:

• Pagka-admit sa ospital: Ayon sa PhilHealth Circular 2024-0037, ang pinakabagong listahan ng case rate na nahanap namin noong Nobyembre 2026, nagbabayad ang PhilHealth ng case rate na ₱30,615 para sa pagka-admit sa ospital dahil sa heart failure (para sa mga admission mula 1 Enero 2025). Ang mga miyembro sa basic o ward accommodation sa mga accredited na pampubliko at pribadong ospital ay dapat walang co-payment. Unang ibinabawas sa bill ang senior citizen at PWD discount.
• Maintenance na gamot: Puwedeng magreseta ang doktor sa YAKAP clinic mo ng ilang gamot nang libre. Noong Enero 2026, kasama sa listahan ng YAKAP clinic ang enalapril, metoprolol at losartan; ang doktor mo ang magpapasya kung ito ang tama para sa puso mo. Noong kalagitnaan ng 2026, sa PhilHealth GAMOT, ang mga miyembrong naka-register sa YAKAP clinic ay puwedeng makakuha nang libre ng mga nakalistang gamot na hanggang ₱20,000 ang halaga bawat taon, mula sa mga accredited na GAMOT pharmacy, gamit ang reseta ng kanilang YAKAP doctor. Nadadagdagan pa ang mga pharmacy, kaya itanong sa YAKAP clinic mo kung may malapit sa iyo. Hindi lahat ng gamot sa heart failure ay nasa listahan, kaya itanong kung alin sa mga gamot mo ang kasama.
• Check-up at test: Sakop ng YAKAP ang konsultasyon at ilang lab test na ipinapagawa ng YAKAP doctor mo.
• Pagkatapos ng heart attack: mula Disyembre 2024, sakop na rin ng heart attack package ng PhilHealth ang angioplasty na may stent (PCI) at cardiac rehabilitation pagkatapos ng PCI sa mga accredited na ospital.
• Natitirang bayarin: Tinutulungan ng mga Malasakit Center sa mga ospital ng gobyerno ang mga pasyenteng hindi kayang bayaran ang natitira.

Basahin ang aming gabay sa PhilHealth YAKAP at ano ang sakop ng PhilHealth. Nagbabago ang mga halaga, kaya kumpirmahin sa PhilHealth o sa billing office.

Karamihan ng heart failure ay nanggagaling sa mga kondisyong kayang iwasan o kontrolin:

• Kontrolin ang blood pressure mo. Magpa-check, inumin ang gamot mo araw-araw kung kailangan mo ito, at alamin kung paano mag-check ng blood pressure sa bahay.
• Kontrolin ang blood sugar at cholesterol. Basahin ang tungkol sa sintomas ng diabetes.
• Huwag manigarilyo, bawasan ang alak, bawasan ang asin, maging aktibo at panatilihin ang tamang timbang.
• Ipa-check ang masakit na lalamunan ng bata na may kasamang lagnat. Ang tamang paggamot sa strep throat ay nakaiiwas sa rheumatic fever. Ang sinumang nagka-rheumatic fever ay puwedeng mangailangan ng pangmatagalang antibiotic na iniiniksyon, kaya huwag palampasin ang anumang appointment.
• Magpa-check-up taon-taon, kahit maganda ang pakiramdam mo. Basahin ang aming gabay sa taunang check-up.

Pagkatapos ng heart attack, sundin nang mabuti ang gamutan at rehab plan mo para mabawasan ang tsansang magka-heart failure sa kalaunan.