Sintomas ti heart failure, gapuna, panangagas ken inaldaw a panangaywan

Ti heart failure (nakapsut a puso) kayatna a sawen a saanen a makapabomba ti pusom iti dara a kas kasayaat ti rumbeng. Saan a kayatna a sawen a nagsardengen wenno asidegen nga agsardeng ti pusom.

Mabalin a nakapsut unay ti lasag ti puso tapno agpiga a nasayaat, wenno natangken unay tapno mapunno iti baet ti tunggal pitik. Uray ania kadagitoy, agsubli ti dara ket maurnong ti danum iti bara, gurong, saka ken tian. Isu a maawagan pay daytoy iti congestive heart failure. Kaaduanna, in-inut a bumukel daytoy iti sumagmamano a bulan wenno tawen, ngem mabalin met a kellaat nga agrugi, kas pagarigan kalpasan ti heart attack.

Kalpasan ti chest X-ray, mabalin a mangngegmo ti "dimmakkel ti puso" wenno "lumaki ang puso" (enlarged heart). Ti dakkel nga anniniwan ti puso ket mabalin a kayatna a sawen a nasobra ti trabaho ti puso, ngem saan a diagnosis daytoy no isu laeng. Dagiti sabali a test ti mangipakita no kasano kasayaat ti panagbomba ti puso.

Kaaduan iti heart failure ket saanen a maagasan a naan-anay. Ngem babaen ti umno nga agas ken inaldaw nga ugali, adu a tattao ti agtalinaed a stable iti adu a tawen.

Masansan nga in-inut nga agrugi dagiti sintomas. Iti damo, mabalin a madlawmo laeng dagitoy no aggaraw-garawka. Iti kamaudiananna, mabalin a mapasamak uray aginanaka. Dagiti kaaduan ket:

• Narigat nga aganges iti inaldaw nga aramid, kas iti panagpagna, panagsang-at iti agdan wenno trabaho iti balay
• Narigat nga aganges no nakaidda a nailad, isu a kasapulam ti nayon a pungan wenno maturogka a nakatugaw
• Agriing iti rabii gapu iti narigat nga aganges
• Lumteg dagiti saka, bukong-bukong, gurong wenno tian; agbalin a nailet ti sapatos wenno ti barikes ti pantalon
• Kellaat a panagdagsen iti sumagmamano nga aldaw, gapu iti danum, saan a gapu iti taba
• Bannog, kinakapsut, panagulaw wenno kasla matalimudaw
• Uyek a saan a mapukaw, masansan a nakarkaro iti rabii, no dadduma adda agsiriwasiw ti anges (wheezing). Peligroso a pagilasinan ti panaguyek iti kolor-rosas ken nabulbula a plema
• Awan ganas a mangan, agisbo iti rabii, ken napartak wenno saan a regular a pitik ti puso (palpitations)

Nalaka nga ibasol dagitoy a pagilasinan iti kinalakay wenno kinabaket, sipon wenno angkit (asthma). No adda kenka dagitoy, nangnangruna no addaanka iti high blood, diabetes wenno naatakekan iti puso idi, agpa-check. Kitaem ti kaano a dagus nga agpatulong para kadagiti peligroso a pagilasinan.

No addaankan iti heart failure, dagiti bassit a panagbaliw ket mabalin a pakdaar a maur-urnong ti danum iti bagim:

• Panagdagsen iti nasurok iti agarup 1 kilo iti maysa nga aldaw, wenno 2 kilo iti maysa a lawas
• Ad-adda a narigat ti aganges ngem iti kadawyan, kasapulam ti ad-adu a pungan, wenno agriingka a narigatan nga aganges
• Ad-adu a lumteg, wenno uyek a kasla nabasa

Saludsodem iti bagim: Nangnanak kadi iti naapgad, nalipatak kadi ti agasko, wenno ad-adu kadi ti ininomko ngem iti kadawyan? Kalpasanna, kontakem ti doktor wenno health center-mo iti dayta met laeng nga aldaw. Dika urayen a saankan a makaanges. Dagiti impeksion kas iti trangkaso wenno pulmonia, baro a parikut iti ritmo ti puso ken dadduma nga agas ket mabalin met a kellaat a mangpakaro iti heart failure.

No madlawmo ti aniaman kadagiti peligroso a pagilasinan, kas iti nakaro a narigat nga aganges wenno sakit ti barukong, umawag dagus iti 911 wenno agpaitulod dagus iti kaasitgan nga emergency room. Dika agmaneho nga agmaymaysa.

Mapasamak ti heart failure no adda mangdadael wenno mangpabannog unay iti puso. Dagiti kaaduan a gapuna ket:

• Coronary heart disease ken heart attack, a mangikkat iti oxygen iti lasag ti puso
• High blood a saan a kontrolado, a mangpapuskol ken mangpatangken iti lasag ti puso (kitaem ti giyami maipapan iti high blood)
• Sakit iti balbula ti puso, no nailet unay wenno agtedted dagiti balbula
• Cardiomyopathy, sakit ti mismo a lasag ti puso
• Saan a regular a pitik ti puso, kas iti atrial fibrillation

Kadagiti sabali a gapuna ket dagiti parikut ti puso manipud pannakayanak, impeksion iti lasag ti puso, diabetes, sakit ti kidney, anemia (kurang ti dara), parikut iti thyroid ken dadduma a panangagas iti cancer.

Ti rheumatic heart disease ket agrugi iti strep throat wenno impeksion ti kudil idi ubing a saan a naagasan a naimbag. Ti reaksion ti bagi (rheumatic fever) ket mabalin a mangibati iti piglat kadagiti balbula ti puso iti unos ti biag. Kuna ti WHO a daytoy ti kaaduan a sakit ti puso a maala dagiti tattao nga agtawen iti baba ti 25, nangnangruna no adda kinapanglaw ken nasinged unay ti pagnaedan dagiti tattao.

Nangatngato ti peligrom no 65 ti tawenmo wenno ad-adu pay, adda kapamiliam nga addaan iti heart failure, nalukmeg unay, agsigarilio, nalaing nga uminom iti arak, saan nga aktibo, wenno agusar iti maiparit a droga.

Saludsoden ti doktor dagiti sintomasmo, denggen ti pusom ken baram, ken kitaen no addaanka iti lumteg. Kalpasanna, mabalin nga ipa-test ka iti:

• Blood ken urine test, agraman ti NT-proBNP wenno BNP. No nangato daytoy, mabalin a marigatan ti puso; no normal, basbassit ti posibilidad nga heart failure daytoy.
• ECG (electrocardiogram) tapno kitaen ti ritmo ti puso
• Chest X-ray tapno kitaen no adda danum iti bara wenno dakkel ti puso
• Echocardiogram (2D echo), maysa nga ultrasound a mangipakita no kasano kasayaat ti panagbomba ti puso ken no nasayaat ti panagandar dagiti balbula. Masansan a daytoy ti kaaduan a makatulong a test.
• Dagiti test para iti gapuna, kas iti blood sugar, cholesterol, ken check ti kidney ken thyroid

Mangrugika iti barangay health station, rural health unit (RHU) wenno YAKAP clinic-mo. Mabalinnaka nga i-refer ti doktor iti internist, espesialista iti puso (cardiologist) wenno ospital para kadagiti test a saan a maaramid iti clinic. Usarem ti Find care tapno agbiruk iti asideg kenka.

Ti panangagas ket mangpalag-an kadagiti sintomas, mangpabuntog iti sakit, mangliklik kenka iti ospital ken tumulong a bumaybayag ti biagmo.

Adu a tattao ti agkasapulan iti sumagmamano nga agas a sabay-sabay. Ti doktormo ti mangpili kadagitoy, mangrugi kadagitoy iti in-inut ken mangbaliw kadagitoy bayat ti panawen:

• Agas a pang-isbo (diuretics), kas iti furosemide, a tumulong iti bagim a mangiruar iti nasobra a danum babaen ti isbo.
• ACE inhibitors (kas iti enalapril), ARBs (kas iti losartan) wenno sacubitril-valsartan a mangpalukay kadagiti urat tapno basbassit ti trabaho ti puso.
• Beta-blockers, kas iti carvedilol, bisoprolol wenno metoprolol, a mangpabuntog iti pitik ti puso ken mangsalaknib iti daytoy iti unos ti panawen.
• Spironolactone a tumulong a mangikkat iti asin ken mangsalaknib iti puso.
• SGLT2 inhibitors, kas iti dapagliflozin wenno empagliflozin, a damo a naaramid para iti diabetes, ket tumulong met iti adu a tattao nga addaan iti heart failure.

Kasapulam ti regular a blood test tapno ma-check ti kidney ken potassium-mo.

• Inumem dagiti agasmo iti inaldaw, uray no nasayaat ti riknam. Dimo ipasardeng wenno baliwan dagitoy nga agmaymaysa.
• Agsaludsodka pay laeng iti doktor wenno pharmacist sakbay ti aniaman a baro nga agas, agraman dagiti agas para iti parikut iti panagtangken ti ari (erection). Dagiti pain reliever a maawagan iti NSAIDs (kas iti ibuprofen, naproxen ken mefenamic acid) ket mangpaurnong iti asin ken danum iti bagi.
• Dimo sukatan dagiti agasmo iti herbal a tsaa wenno supplement. Ibagam iti doktor ti aniaman nga in-inumem.

Dadduma a tattao ti agkasapulan met iti procedure: panangluk-at kadagiti nalapdan nga urat ti puso, panangtarimaan iti balbula, pacemaker, wenno ICD, maysa a device a mangted iti shock tapno mairuar ti puso iti peligroso a ritmo. Dagiti nakaro a kaso ket mabalin nga agkasapulan iti heart pump wenno heart transplant.

Mairekomenda ti cardiac rehabilitation, maysa a programa ti natalged nga ehersisio, edukasion ken suporta, para kadagiti tattao nga addaan iti heart failure. Saludsodem iti ospitalmo no adda asideg kenka. No kumaro ti heart failure, ti palliative care ket mabalin a mangpalag-an kadagiti sintomas ken mangsuporta iti pamiliam.

Kas kapateg ti agasmo dagiti aramidem iti inaldaw.

1. Agtimbangka iti tunggal bigat, kalpasan ti panagbanyo ken sakbay ti pannangan, iti isu met laeng a timbangan. Isuratmo. Ti napartak a panagdagsen ket kayatna a sawen a maur-urnong ti danum.
2. Bassitam ti asin. Ti asin ket mangpaurnong iti danum iti bagi. Para kadagiti nataengan iti kadawyan, balakad ti WHO ti nababbaba ngem 5 a gramo nga asin iti inaldaw, wenno saan pay a dumanon iti maysa a kutsarita iti amin-amin. Pattapatta ti WHO Philippines a nasurok a doble dayta ti kanen dagiti nataengan a Filipino. Saludsodem iti doktor wenno dietitian no kasano kaestrikto ti rumbeng kenka.
3. Agannadka iti nailemmeng nga asin iti patis, toyo, bagoong, seasoning mix, tuyo ken daing, instant noodles, de lata, hotdog, longganisa ken naapgad a sitsirya. Ketdi, pagimasem ti taraon babaen ti calamansi, bawang, sibuyas, laya ken paminta.
4. Liklikam ti salt substitute malaksid no ipalubos ti doktormo. Adu kadagitoy ti addaan iti potassium, a mabalin a makadangran no sabay iti dadduma nga agas ti puso.
5. Surotem ti balakad maipapan iti panaginom iti danum. Saan nga amin ti masapul a mangbassit iti inumenda. No mangted ti doktormo iti limit, masansan nga 1.5 agingga iti 2 a litro iti inaldaw daytoy, ken karaman ti digo. Makatulong ti botelia nga addaan marka tapno masuroymo.
6. Agtalinaedka nga aktibo, kas pagarigan babaen ti panagpagna, kas ibalakad ti doktormo. Dika ag-ehersisio kadagiti aldaw a kellaat a ngimmato ti timbangmo wenno saan a nasayaat ti riknam.
7. Isardengmo ti panagsigarilio, ken liklikam ti arak wenno uminomka laeng iti ipalubos ti doktormo.
8. Agpabakunaka: flu shot iti tinawen, bakuna maibusor iti pulmonia (pneumococcal) ken bakuna iti COVID-19 kas maibalakad.
9. Dimo laksiden dagiti check-up-mo, uray la iti tunggal sumagmamano a bulan, ken nasapsapa kalpasan ti panagbaliw ti agas.

Kadawyan ti madanagan wenno agladingit, isu nga ibagam iti doktor wenno nurse-mo. Ti heart failure check-in assistant mi ket makatulong kenka a mangsurot iti timbang ken sintomasmo, ken mabalinmo ti agsaludsod iti nurse wenno ag-book iti awag.

Atiddog a panawen ti heart failure, isu nga umad-adu ti gastos. Usarem dagiti tulong nga adda:

• Pannakaadmit iti ospital: Sigun iti PhilHealth Circular 2024-0037, ti kabaruan a listaan ti case rate a nasarakanmi idi Nobiembre 2026, agbayad ti PhilHealth iti case rate a ₱30,615 para iti pannakaadmit iti ospital gapu iti heart failure (para kadagiti admission manipud 1 Enero 2025). Dagiti miembro iti basic wenno ward accommodation kadagiti accredited a publiko ken pribado nga ospital ket rumbeng nga awan ti co-payment. Umuna a maibawas iti bill ti senior citizen ken PWD discount.
• Maintenance nga agas: Mabalin a mangireseta ti doktor ti YAKAP clinic-mo iti dadduma nga agas a libre. Idi Enero 2026, karaman iti listaan ti YAKAP clinic ti enalapril, metoprolol ken losartan; ti doktormo ti mangikeddeng no dagitoy ti umno para iti pusom. Iti tengnga ti 2026, babaen ti PhilHealth GAMOT, dagiti miembro a nakarehistro iti YAKAP clinic ket mabalin a makaala a libre kadagiti nailista nga agas agingga iti ₱20,000 iti tunggal tawen, manipud kadagiti accredited a GAMOT pharmacy, babaen ti reseta ti YAKAP doctor-da. Manayonan pay dagiti pharmacy, isu a saludsodem iti YAKAP clinic-mo no adda asideg kenka. Saan nga amin nga agas iti heart failure ti adda iti listaan, isu a saludsodem no ania kadagiti agasmo ti karaman.
• Check-up ken test: Sakup ti YAKAP ti konsultasion ken dadduma a lab test nga ipaaramid ti YAKAP doctor-mo.
• Kalpasan ti heart attack: manipud Disiembre 2024, sakup metten dagiti heart attack package ti PhilHealth ti angioplasty nga addaan stent (PCI) ken cardiac rehabilitation kalpasan ti PCI kadagiti accredited nga ospital.
• Dagiti nabati a bayadan: Tumulong dagiti Malasakit Center kadagiti ospital ti gobierno kadagiti pasiente a saan a makabayad iti nabati.

Kitaem ti giyami iti PhilHealth YAKAP ken ania ti sakup ti PhilHealth. Agbaliw dagiti gatad, isu a kumpirmaem iti PhilHealth wenno iti billing office.

Kaaduan iti heart failure ket naggapu kadagiti kondision a mabalin a liklikan wenno kontrolen:

• Kontrolem ti blood pressure-mo. Agpa-check, inumem ti agasmo iti inaldaw no kasapulam, ken adalem no kasano ti agrukod iti blood pressure iti balay.
• Kontrolem ti blood sugar ken cholesterol. Basaem ti maipapan iti sintomas ti diabetes.
• Dika agsigarilio, bassitam ti arak, bassitam ti asin, agbalinka nga aktibo ken taginayonem ti nasalun-at a timbang.
• Ipa-check ti sakit ti karabukob ti ubing nga addaan gurigor. Ti umno a panangagas iti strep throat ket mangliklik iti rheumatic fever. Siasinoman a naaddaan iti rheumatic fever ket mabalin nga agkasapulan iti atiddog a panawen nga antibiotic nga iniksion, isu a dimo laksiden ti aniaman nga appointment.
• Agpa-check-up iti tinawen, uray no nasayaat ti riknam. Kitaem ti giyami iti tinawen a check-up.

Kalpasan ti heart attack, surotem a naimbag ti panangagas ken rehab plan-mo tapno bumassit ti posibilidad nga addaanka iti heart failure iti masakbayan.