Tinawen a check-up: dagiti test ti nataengan segun iti tawen, ken sadino ti libre a check up

Ti annual check-up ket naplano a panagpakita iti doktor wenno nurse no saanka a masakit. Ti panggepna ket masarakan a nasapa dagiti parikut iti salun-at, bayat a nalaklaka pay ti panangagas kadagitoy, ken tulongannaka nga agtalinaed a nasalun-at.

Dadduma pay a nagan a mabalin a mangngegmo:

• Annual physical exam (APE), ti tinawen nga exam nga it-ited ti adu a kompania kadagiti empleadoda
• Routine check-up wenno general check-up
• Executive check-up, dakkel a package dagiti test nga ilaklako dagiti pribado nga ospital
• Health screening, dagiti test nga agsapul iti sakit sakbay nga addaanka iti sintomas

Adu a nakaro a sakit ti awan ti pagilasinanna iti adu a tawen.

• Ti high blood pressure ket kadawyan nga awan ti sintomasna; ti laeng wagas tapno maammuam ket rukoden daytoy. Segun iti pattapatta ti World Health Organization (WHO), 44% kadagiti nataengan nga addaan iti high blood ti saan a makaammo nga addaanda iti daytoy.
• Ti nangato a blood sugar ken nangato a cholesterol ket mabalin nga awan ti sintomasna iti rugi. Masarakan dagitoy iti simple a blood test.
• Ti type 2 diabetes ket mabalin a nalag-an laeng iti adu a tawen. Adda dagiti tao a maammuanda laeng nga addaanda iti diabetes kalpasan a dinangranna ti matada, kidney, nerves wenno pusoda.

Ti sakit ti puso ken stroke, cancer, nabayag a sakit ti bara ken diabetes ti gapuanan ti kaaduan nga ipapatay gapu kadagiti nabayag a sakit, ket adu kadagitoy nga ipapatay ti mapasamak sakbay ti edad a 70. Pangatoen ti peligro ti panagsigarilio, nalabes a panaginum iti arak, kurang nga ehersisio, saan a nasustansia a taraon ken nalabes a dagsen, ket mabalin a baliwan amin dagitoy.

Kuna ti WHO a ti nasapa a panangsarak ken panangagas kadagitoy a sakit ket mabalin a mangkissay iti pakasapulan ti nangnangina a panangagas iti masakbayan.

1. Ti salun-atmo: dagiti sintomas, dagiti napalabas a sakit (kas iti asma, TB, diabetes wenno cancer), allergy ken dagiti sakit iti pamiliam.
2. Dagiti ugalim ken riknam: panagsigarilio wenno vaping, arak, taraon, ehersisio, turog ken panagleddaang. Sumungbatka a sipupudno; agsaludsod ti staff tapno tumulong, saan a tapno mangukom.
3. Dagiti agasmo, bitamina, supplement ken herbal a produkto.
4. Dagiti rukod: blood pressure, heart rate, kangato, dagsen ken body mass index (BMI). Rukoden met ti dadduma a clinic ti siketmo ken sukimatenda ti panagkitam.
5. Physical exam, sa lab test no kasapulam.
6. Maysa a plano: ania ti nasarakan, ania ti masapul a baliwan, ken kaano ti panagsublim.

Iti YAKAP clinic, ti umuna a panagbisitam iti tawen ket ti First Patient Encounter (FPE). Irekord ti clinic ti impormasion ti salun-atmo tapno maammuan dagiti peligro kenka. Saan a maibilang a konsultasion daytoy a screening; no malpas daytoy, mabalinnakan a sukimaten ti YAKAP doctor ken mangipaaramid kadagiti test.

Awan ti maysa a listaan a maiyannatup iti amin; ti doktor-mo ti mangikeddeng. Surotenna daytoy a checklist ti MedlinePlus (US National Library of Medicine, naibatay iti balakad dagiti eksperto iti US) ken ti WHO. Adda iti ngudo ti bukod a listaan ti PhilHealth.

Amin a nataengan, iti tunggal check-up: blood pressure, dagsen ken BMI, ken saludsod maipapan iti riknam, panagsigarilio, arak, taraon ken ehersisio. Agpakita iti dentista iti maminsan wenno mamindua iti maysa a tawen.

Edad 18 agingga 39

• Blood pressure: di kumurang a maminsan iti tunggal 3 agingga 5 a tawen no normal; ad-adda a masansan no nalabes ti dagsenmo, addaanka iti diabetes wenno parikut iti kidney, wenno no addaan iti high blood ti nagannakmo wenno kabsatmo.
• Cholesterol (lipid profile): umuna a test iti edad 20, sa iti tunggal 4 agingga 6 a tawen no awan ti peligrom iti puso.
• Blood sugar: manipud iti edad 35 no nalabes ti dagsenmo, sa iti tunggal 3 a tawen. Nasapsapa no adda diabetes iti pamiliam wenno no addaanka iti high blood.
• HIV ken hepatitis C: di kumurang a maysa a test bayat a nataengan.
• Cervical cancer (babai): balakad ti WHO ti screening manipud iti edad 30 babaen ti HPV test iti tunggal 5 agingga 10 a tawen (manipud iti 25, iti tunggal 3 agingga 5 a tawen, para kadagiti babai nga addaan iti HIV). No Pap smear laeng ti usaren, kadawyan a maulit daytoy iti tunggal 3 a tawen. Nailista met iti PhilHealth ti VIA: kitaen ti health worker ti cervix kalpasan a maikabil ti nalag-an a solusion ti suka (acetic acid).

Edad 40 agingga 64

• Blood pressure: di kumurang a maminsan iti tunggal tawen.
• Breast cancer (babai): kadawyan a maibalakad ti mammogram manipud iti 40, iti tunggal 1 agingga 2 a tawen.
• Cervical cancer (babai): ituloy ti regular a screening a nangrugi iti 30.
• Colon cancer: manipud 45 agingga 75, kas iti tinawen a stool test para iti nailemmeng a dara wenno colonoscopy iti tunggal 10 a tawen. Nasapsapa no adda asideg a kabagian a nagaddaan iti colon cancer wenno polyp.
• Lung cancer: tinawen a low-dose chest CT scan no 50 agingga 80 ti tawenmo, nakasigariliokan iti di kumurang a 20 pack-year (kas pagarigan, maysa a pakete iti inaldaw iti 20 a tawen), ken agsigsigarilioka pay wenno nagsardengka iti napalabas a 15 a tawen.
• Prostate cancer (lalaki): manipud 55 agingga 69, isaritam iti doktor-mo dagiti pagimbagan ken pagkapuyan ti PSA blood test.
• Mata: eye exam iti tunggal 2 agingga 4 a tawen manipud 40 agingga 54, sa iti tunggal 1 agingga 3 a tawen.
• Tulang: manipud iti 50, agsaludsod maipapan iti bone density test no agsigsigarilioka, nalabes ti panaginummo iti arak, nakuttong unay, nabayagen nga agus-usar iti steroid, wenno natukkol ti tulangmo kalpasan ti 50.

Edad 65 nga agpangato

• Tinawen a blood pressure, ken check ti sugar ken cholesterol segun iti balakad.
• Bone density test para kadagiti amin a babai, tapno makita no numipisen ti tulang (osteoporosis).
• Eye exam iti tunggal 1 agingga 2 a tawen, ken hearing test no madlawmo a kumapsut ti panagdengngegmo.
• Agsaludsod maipapan iti panagtinnag ken kadagiti agasmo, ken no ania kadagiti cancer screening ti makatulong pay. Mabalinen nga isardeng ti kaaduan a babai ti cervical screening kalpasan ti 65 no normal dagiti kaudian a testda.

No addaanka iti diabetes, ipasukimat iti tunggal tawen ti likud ti matam.

Dagiti bakuna: maibalakad kadagiti nataengan ti flu shot iti tunggal tawen ken tetanus-diphtheria booster iti tunggal 10 a tawen. Maibalakad ti bakuna maibusor iti shingles manipud iti 50 ken ti bakuna maibusor iti pneumonia (pneumococcal) manipud iti 65; saludsodem iti doktor-mo no sadino ti pangalaan kadagitoy.

Ti listaan ti PhilHealth. Iti 2024 a listaan ti PhilHealth dagiti test segun iti paset ti biag para kadagiti primary care clinic-na, maibalakad ti fasting blood sugar, OGTT ken lipid profile manipud iti 40, Pap smear wenno VIA manipud iti 20 (mabalinmo a madi daytoy), ti stool test para iti nailemmeng a dara manipud iti 50, mammogram manipud 50 agingga 69 (no kasapulan, manipud iti 40) ken ECG manipud iti 60. Dagiti dadduma a test ket segun iti masarakan ti YAKAP doctor-mo.

Ti PhilHealth YAKAP clinic-mo ti kangrunaan a wagas tapno makaala iti libre a tinawen a check-up. Ti YAKAP, ti napalawa a PhilHealth Konsulta, ket para iti tunggal Filipino. Impadamag ti PhilHealth nga adda 4,287 a YAKAP clinic idi Mayo 2026; mairaman iti listaanna ti adu a rural health unit (RHU), municipal health office ken city health center, agraman dagiti pribado a clinic.

1. Isaganam ti PhilHealth Identification Number (PIN)-mo.
2. Pilien ti YAKAP clinic-mo iti eGovPH app, iti PhilHealth Member Portal wenno iti opisina ti PhilHealth. Mabalin met a tulongannaka ti clinic a mangaramid iti daytoy online.
3. Mapanka para iti First Patient Encounter-mo. Mangiyeg iti valid ID. Siguraduen ti clinic a sika a pudno dayta babaen ti napardas a face check.
4. Pirmaam ti tinawen a katulagan iti clinic (ti YAKAP Empanelment Slip, a maawagan met iti Mutual Care Agreement).
5. Agpakita iti YAKAP doctor. No awan ti lab ti clinic, ibaonnaka iti partner a lab, ket sakup latta.

Aramidem a tinawen nga ugali ti First Patient Encounter. No nagpilika iti clinic ngem saanmo a naaramid ti FPE-mo iti uneg ti tawen, saannaka nga itaginayon ti PhilHealth iti dayta a clinic iti sumaruno a tawen, ket masapul nga agpilika manen. Adda iti giyami maipapan iti PhilHealth YAKAP ti panagrehistro, panagbalbaliw iti clinic ken dagiti agas.

No addaanka iti trabaho, saludsodem iti HR no adda annual physical exam (APE) ti kompaniayo. Iyegmo iti YAKAP doctor-mo ti aniaman nga abnormal a resulta.

Agsapul iti health center nga asideg kenka wenno agsaludsod iti prevention assistant-mi no ania a test ti rumbeng a saludsodem.

Segun kadagiti pagannurotan ti PhilHealth YAKAP a naipablaak idi 2025 ken 2026:

• Publiko a YAKAP clinic, kas kadagiti RHU ken health center: libre dagiti sakup a check-up ken lab test.
• Pribado a YAKAP clinic: mapalubosanda nga agsingir, ngem saan a lumab-aw iti ₱900 iti tunggal pasiente iti maysa a tawen. Dagup daytoy para iti intero a tawen, saan a bayad iti tunggal panagbisita.
• Dagiti sakup a lab test, no ipaaramid ti YAKAP doctor-mo: CBC (complete blood count), lipid profile, FBS, OGTT, HbA1c, creatinine (test para iti kidney), urinalysis, fecalysis, stool test para iti nailemmeng a dara, chest X-ray, ECG, sumagmamano nga ultrasound, mammogram ken Pap smear.
• Cancer screening (mammogram, breast ultrasound, low-dose chest CT, liver ultrasound, alpha-fetoprotein test, colonoscopy): no addaanka iti referral manipud iti YAKAP doctor-mo, saannaka koma a singiren ti accredited a screening facility. Saludsodem iti YAKAP clinic-mo no ania kadagiti facility nga asideg kenka ti umawat iti referral.
• Dagiti agas, no kasapulam ti panangagas ken inreseta ti YAKAP doctor-mo: sakup agingga iti ₱20,000 iti tunggal tawen iti tunggal tao babaen ti GAMOT.

Iti ruar ti YAKAP, dagiti pribado a lab ken package ti ospital ti mangikeddeng iti bukodda a presio, isu nga umuna a dumawatka iti listaan ti tunggal test ken presiona. Dagiti test nga awan iti listaan ti YAKAP, kas iti PSA wenno HPV test, ket mabalin nga addaan iti nayon a bayad. Saan a kanayon a nasaysayaat ti ad-adu a test: dagiti test a saan a kasapulan ket mabalin a makasarak kadagiti banag a saan a makadangran ngem mangiturong iti ad-adu a test ken pakaseknan.

Agsaludsodka no masapul nga ag-fasting. Iti fasting blood sugar test, awan ti taraon wenno inumen malaksid iti danum iti di kumurang a 8 nga oras. Dagiti dadduma a test, kas iti cholesterol, ket kadawyan a kasapulanda ti 8 agingga 12 nga oras; ibaga ti clinic no kasano kabayag. Saan a kasapulan ti fasting iti HbA1c test (ti promedio a blood sugar-mo iti agarup 3 a bulan). No saannaka a binilin nga ag-fasting, dika ag-fasting.

Bayat ti fasting, mabalin ti danum. Liklikam ti kape, juice, softdrinks, chewing gum, panagsigarilio ken ehersisio. Agpa-schedule iti test iti nasapa a bigat ken mangiyeg iti makan para kalpasanna.

Dimo isardeng dagiti maintenance nga agasmo nga awan ti bilin ti doktor. Umuna nga agsaludsod iti clinic no inumem wenno usarem dagitoy iti dayta a bigat, nangnangruna no addaanka iti agas para iti diabetes. No nakapanganka a di inggagara, ibagam iti staff.

Iyegmo:

• Valid ID (ti PhilSys National ID-mo no addaanka) ken ti PhilHealth PIN-mo
• Listaan dagiti agasmo, bitamina ken herbal a produkto
• Pakasaritaan ti diabetes, high blood, sakit ti puso, stroke wenno cancer iti pamiliayo
• Dagiti daan a resulta ti lab ken dagiti reading ti blood pressure iti balay
• Dagiti saludsodmo, naisurat

Idulinmo ti kopia ti tunggal resulta iti maymaysa a folder, tapno maipada ti doktor-mo dagitoy iti panaglabas dagiti tawen.

• Normal: ituloymo dagiti nasalun-at nga ugalim ken agsublika no naibaga.
• Borderline, kas iti blood pressure a 120 agingga 129 ti ngato a numero: agsaludsod no kasano a malapdan a ngumato daytoy ken no kaano a rukoden manen.
• Nangato a reading ti blood pressure: saan nga umanay ti maysa a reading. Kuna ti WHO a ma-diagnose ti high blood pressure no 140/90 wenno ad-adu pay dagiti reading iti dua a nagduma nga aldaw. Kitaem ti giyami maipapan iti high blood.
• Abnormal a sugar, cholesterol wenno sabali a resulta: isaritam daytoy iti doktor-mo. Dika agrugi nga agagas nga awan ti bilin ti doktor wenno agbulod iti maintenance nga agas ti sabali.

"Awan met ti mariknak." Dayta ti kasayaatan a tiempo para iti check-up. Masansan nga awan ti pagilasinan dagiti parikut iti blood pressure, sugar ken cholesterol.

"Amangan no adda pay masarakanda a sakit." Maawatan dayta a buteng, ngem ti parikut a nasarakan a nasapa ket kadawyan a nalaklaka nga agasan ken nalaklaka ti magastos. Adu ti makaammo laeng a nasayaat gayam ti salun-atda.

"Nangina ti agpa-check-up." Libre dagiti sakup a check-up ken lab test kadagiti publiko a YAKAP clinic, ket agingga laeng iti ₱900 para iti intero a tawen ti mabalin a singiren dagiti pribado a YAKAP clinic.

"Dagiti bitamina ken herbal nga agasko ti mangpasalun-at kaniak." Saanda a maipakita ti blood pressure wenno blood sugar-mo. Iramanmo dagitoy iti listaan dagiti agasmo para iti doktor.