Sintomas ti trangkaso (flu): panangaywan iti balay ken kaano ti agpakita iti doktor

Ti trangkaso, wenno influenza, ket impeksion iti agong, karabukob ken bara a gapuanan ti virus. Iti English, maawagan daytoy iti flu. Kadawyan a mangrugi dagiti sintomas iti agarup 2 nga aldaw kalpasan a maakarankan iti virus, ngem mabalin nga 1 agingga iti 4 nga aldaw.

Kellaat a dumteng dagiti sintomas ti trangkaso, masansan iti uneg laeng ti sumagmamano nga oras:

• gurigor, masansan a kaduana ti panagpigerger
• namaga nga uyek
• nasakit a karabukob
• sakit ti ulo
• sakit ti lasag ken dagiti kasukasuan
• nabannog unay, nakapsut wenno awan pigsana
• agtedted a sipon wenno barado nga agong
• awan ti gana a mangan ken narigat a maturog

Dagiti ubbing ket mabalin met nga agsarua, agburis wenno agsakit ti lapayagda, wenno kasla saanda laeng a kas kaaktibo iti kadawyan. Saan nga amin nga addaan iti trangkaso ket aggurigor.

Mabalin a napigsa ti uyek ken agpaut iti 2 a lawas wenno ad-adu pay, uray awanen ti gurigor. Mabalin met a pakaruen ti trangkaso dagiti nabayag a sakit kas iti angkit.

Test laeng ti makaibaga a sigurado, ngem makatulong dagitoy a pagilasinan:

• Trangkaso vs panateng. Ti panateng ket in-inut a pumigsa iti uneg ti maysa wenno dua nga aldaw, kaaduanna nga adda laeng iti agong ken karabukob, ken manmano a mangpasardeng iti aramidmo. Ti trangkaso ket dumteng iti uneg ti sumagmamano nga oras, addaan iti gurigor ken sakit ti bagi, ken masansan a nabannogka unay tapno makatrabaho. Basaen ti giyami maipapan iti panateng.
• Trangkaso vs COVID-19. Adu ti agpada a sintomasda. Ti swab test iti agong wenno karabukob ti makaibaga no ania kadagitoy.
• Trangkaso vs dengue. Ditoy Filipinas, ti gurigor nga addaan iti nakaro a sakit ti ulo, sakit iti likud dagiti mata, sakit ti lasag ken kasukasuan, panagsarua wenno gamigam ket mabalin a dengue ken saan a trangkaso. Addaan ti dengue iti bukodna a check-up ken bukodna a warning sign. Basaen ti sintomas ti dengue ken dagiti warning sign.
• Saan a trangkaso ti "stomach flu". Ti panagsarua ken panagburis nga awan ti uyek wenno sakit ti bagi ket masansan a gastroenteritis, maysa nga impeksion iti bagis.

Saanka a sigurado no ania ti sakitmo? Agsaludsod iti libre nga AI symptoms guide-mi.

Umimbag ti kaaduan a nasalun-at a tao iti agarup maysa a lawas. Kadawyan nga agpaut ti gurigor iti 3 agingga iti 4 nga aldaw, no dadduma agingga iti 8. Mabalin nga agpaut ti uyek ken bannog iti sumagmamano a lawas.

Nakaro a makaakar ti trangkaso, nangnangruna iti umuna a 5 nga aldaw kalpasan a naakarankan, ken sumagmamano pay nga aldaw kalpasan a nasaysayaat ti riknam. Agwaras daytoy babaen kadagiti babassit a tedted (droplets) no aguyek, agbaeng wenno agsao ti masakit. Mabalin met nga agbiag ti mikrobio manipud iti uyek ken baeng kadagiti ima ken banag iti agingga iti maysa nga aldaw.

Panagsubli iti trabaho wenno eskuela. Aguray agingga nga awanen ti gurigormo iti naan-anay a maysa nga aldaw, uray saanka nga uminom iti agas iti gurigor, ken maysa nga aldaw a sumaysayaaten dagiti sintomasmo. Iti sumaruno a 5 nga aldaw, agmask no adda dagiti sabali iti asidegmo ken liklikan dagiti lugar nga adu ti tao. No agsubli ti gurigor, agtalinaed manen iti balay.

Ti trangkaso ket gapuanan dagiti influenza virus. Dua a kita daytoy ti mangpataud kadagiti outbreak iti tunggal tawen:

• Influenza A. Dagiti kita daytoy nga agwarwaras ita kadagiti tao ket H1N1 ken H3N2. Influenza A laeng ti ammo a nangpataud iti pandemia, kas iti H1N1 pandemic idi 2009.
• Influenza B. Isu met laeng a sakit ti pataudenna, ken isu met laeng ti panangaywan.

Kanayon nga agbalbaliw dagiti flu virus, isu a mapabaro ti bakuna iti tunggal tawen.

Trangkaso ditoy Filipinas. Kadagiti tropiko, mabalin ti trangkaso iti aniaman a bulan. Maysa a panagadal iti datos ti national surveillance manipud 2006 agingga iti 2012 ti Research Institute for Tropical Medicine (RITM), ti national influenza center ti DOH, ti nakasarak nga umad-adu dagiti kaso ti trangkaso manipud Hunio agingga iti Nobiembre. Kadagidi a tawen, dayta ti panawen ti tudo ken ti panangrugi ti klase.

Dadduma a tao ti ad-adda a mabalin a maaddaan iti komplikasion kas iti pulmonia (pneumonia):

• ubbing nga awan pay 5 a tawenda, nangnangruna dagiti awan pay 2
• nataengan nga agtawen iti 65 wenno nasursurok
• dagiti masikog, ken dagiti babai a nagpasngay iti napalabas a 2 a lawas
• addaan iti angkit wenno sabali a sakit ti bara, diabetes, sakit ti puso, kidney wenno dalem, wenno sabali a nabayag a sakit
• addaan iti nakapsut a resistensia (immune system), kas pagarigan gapu iti HIV, chemotherapy wenno agas a steroid
• addaan iti nakaro nga obesity

Manmano, mabalin nga agturong ti trangkaso iti panagbumtog ti puso wenno utek, kombulsion (seizure) wenno sepsis (nakaro a reaksion ti intero a bagi iti impeksion). Mabalin a kellaat ken napardas unay a kumaro ti sakit ti masikog, uray nalag-an dagiti umuna a sintomas.

No sika wenno ti anakmo ket kameng kadagitoy a grupo, agpakita iti doktor apaman a mangrugi dagiti sintomas ti trangkaso. Kasayaatan ti epekto ti antiviral nga agas no marugian iti uneg ti 2 nga aldaw.

Umimbag iti balay ti kaaduan nga addaan iti trangkaso. Makatulong dagitoy:

• Aginana. Agtalinaed iti balay ken maturog iti kasapulam bayat nga aggurgurigorka wenno nakaro unay ti sakitmo para iti kadawyan nga aramidmo.
• Uminom iti adu a mainom, kas iti danum, digo (sabaw) wenno nabara a salabat. Rumbeng a nalusiaw a duyaw wenno nalitnaw ti isbom. No nangisit-ngisit ti marisna, uminom pay iti ad-adu.
• Pabassiten ti gurigor ken sakit babaen ti paracetamol, a maibatay iti label. Saan a masapul a bumaba a naan-anay ti gurigor tapno sumayaat ti riknam.
• Pabang-aren ti nasakit a karabukob babaen dagiti nabara a mainom, ken para kadagiti nataengan, lozenges (cough drops) wenno throat spray. Liklikan ti sigarilio ken arak.
• Saluadan dagiti kaduam iti balay. Agtalinaed iti maysa a kuarto no kabaelan, dika makibingay iti baso, kutsara wenno tualia, agmask no adda tao iti asidegmo, ken lukatan dagiti tawa. Aguyek wenno agbaeng iti tissue wenno iti sikom, ken agbuggo iti imam a masansan.

No maisarua amin nga inominmo wenno basbassit unay ti panagisbom ngem iti kadawyan, agpakita iti doktor ita nga aldaw. Itultuloy ti agbantay kadagiti warning sign. Para iti balakad manipud iti pudno a tao, agsaludsod iti nurse wenno agbook iti awag.

Ti paracetamol ti kadawyan nga umuna a pilien para iti gurigor ken sakit ti bagi. Suroten ti label, ken para iti ubing, usaren ti produkto a para iti edadna.

• Panunoten nga umuna ti dengue. Ditoy Filipinas, ti gurigor kadagiti umuna nga aldaw ket mabalin a dengue. Pangatoen ti ibuprofen ken aspirin ti peggad ti panagdara iti dengue, isu a liklikan dagitoy agingga a masigurado ti doktor a saan a dengue. Kalpasan dayta, mabalin met a pabassiten ti ibuprofen ti gurigor ken sakit kadagiti nataengan.
• Liklikan ti aspirin iti trangkaso. Mabalin a mangpataud daytoy iti panagdara iti tian. Saan a pulos nga ikkan iti aspirin dagiti ubbing wenno agtutubo: mabalin a mangpataud daytoy iti Reye syndrome, maysa a manmano ngem nakaro a sakit.
• Adu a flu tablet ti addaanen iti paracetamol. Saanmo nga isabay dagitoy iti plain a paracetamol, ta nalaka a sumobra.
• Awan ti ibuprofen para kadagiti maladaga nga awan pay 6 a bulanda malaksid no ibaga ti doktor.
• Masikogka? Kadawyan a natalged ti paracetamol iti panagsikog, ngem agsaludsod nga umuna iti doktor wenno midwife sakbay nga uminom iti aniaman nga agas iti panateng wenno trangkaso.

Dagiti antiviral nga agas, kas iti oseltamivir, ket mismo a mangranget iti flu virus. Masapulda ti reseta ti doktor ken nangnangruna a para kadagiti nakaro ti sakitna wenno nangatngato ti peggadna, agraman dagiti masikog. Kasayaatan ti epektoda no marugian iti uneg ti 2 nga aldaw manipud iti umuna a sintomas, ngem mabalin latta nga itedda ti doktor uray naladaw. Mabalin a paababaenda ti kabayag ti sakit iti agarup maysa nga aldaw ken pababaen ti peggad ti komplikasion. Saanda a sukat ti tinawen a bakuna.

Saan nga epektibo ti antibiotic iti trangkaso, ta virus ti makagapu iti daytoy. Mangireseta laeng ti doktor iti antibiotic no adda bacterial infection a sumaruno kalpasan ti trangkaso, kas iti dadduma a kita ti pulmonia.

Nalaka a maakaran ken mangakar iti trangkaso dagiti ubbing, ken mabalin a kumaro ti sakit dagiti ubbing nga awan pay 5 a tawenda.

• Ikkan laeng iti agas iti gurigor no agtuok wenno saan a komportable ti anakmo.
• Saan nga ikkan iti over-the-counter nga agas iti uyek ken panateng dagiti ubbing nga awan pay 4 a tawenda. Para kadagiti agtawen iti 4 agingga iti 6, agsaludsod nga umuna iti doktor.
• Saan pay nga ipan ti anakmo iti eskuela agingga a nasayaaten.
• Bantayan no mariro wenno naiduma ti tignayna, a mabalin a mapasamak iti trangkaso kadagiti ubbing ken agtutubo. Agpatulong a dagus no makitam daytoy.

Kitaen dagiti emergency sign iti kaano ti agpatulong a dagus, ken dagiti giyami maipapan iti gurigor ti ubing ken agas ti uyek.

• "Nabasa ti tudo isu a natrangkaso." Saan a mangpataud iti trangkaso ti tudo a mismo. Virus a maiyakar manipud iti maysa a tao iti sabali ti makagapu. Umad-adu met dagiti kaso manipud Hunio agingga iti Nobiembre, iti panawen ti tudo, ngem ti virus latta ti makagapu.
• Binat. Nasayaat ti aginana agingga a nasayaatka. Ngem no nakarkaro ti riknam wenno kapos ti angesmo kalpasan a nangrugi ti panagimbagmo, agpasukimat, ta mabalin nga agturong ti trangkaso iti pulmonia.
• Salabat ken calamansi. Pabang-aren dagiti nabara a mainom ti karabukob ken tulongandaka nga uminom iti umdas. Saanda a sukat ti check-up no adda rummuar a warning sign.
• "Pagtrangkasuennaka ti flu shot." Saan a mabalin, ta natay a virus ti linaon ti bakuna. Mabalin nga agsakit ti takiag, ulo wenno lasag, wenno maaddaanka iti nalag-an a gurigor iti maysa wenno dua nga aldaw.

• Barangay health station wenno rural health unit (RHU). Mabalinnaka a kitaen ti health center-mo ken irefer iti ospital no kasapulan.
• PhilHealth YAKAP. Idi Oktubre 2025, inallukoy ti PhilHealth dagiti miembro a mapanda iti YAKAP clinic-da apaman a mangrugi dagiti sintomas a kasla trangkaso. Iti tengnga ti 2025, sakupen ti YAKAP ti check-up, dagiti lab test nga ipaaramid ti YAKAP doctor-mo, ken dagiti agas nga ireseta ti YAKAP doctor-mo manipud iti GAMOT list ti PhilHealth, agingga iti ₱20,000 iti tunggal tawen. Libre dagiti sakupen a serbisio kadagiti accredited a YAKAP clinic, ngem mabalin nga agsingir dagiti pribado a YAKAP clinic iti agingga iti ₱900 iti tunggal tao para iti intero a tawen. Masapul a nakarehistroka nga umuna iti maysa a YAKAP clinic, kas pagarigan babaen ti eGovPH app wenno iti opisina ti PhilHealth. Basaen ti giyami iti PhilHealth YAKAP.
• Emergency room. Iti ngudo ti 2025, sakupen ti Outpatient Emergency Care Benefit ti PhilHealth dagiti pasiente a dagus a naipan iti emergency room a ti kasasaadda ket naiklasipika nga emergent wenno critical.
• Pannaka-confine iti ospital. Iti ngudo ti 2025, agbayad ti PhilHealth iti case rate a ₱12,870 para iti trangkaso a masapul ti pannaka-confine. Addaan dagiti komplikasion kas iti pulmonia iti bukodda a package: iti 2024 a listaan ti case rate ti PhilHealth, ₱29,250 ti moderate-risk pneumonia.
• Dagiti Malasakit Center iti uneg dagiti ospital ket one-stop desk a pakaidawatan dagiti pasiente a saan a makabael a mangbayad iti bayadanda iti tulong manipud iti PhilHealth, PCSO ken DSWD.

Agbiruk iti health center, YAKAP clinic wenno ospital babaen ti care finder-mi.

Ti flu vaccine iti tunggal tawen ti kasayaatan a wagas tapno maliklikan ti trangkaso. Nasurok a 60 a tawen a natalged a naus-usar dagiti flu vaccine. Masapulmo ti baro iti tunggal tawen, ta kumapsut ti salaknib ken agbalbaliw dagiti virus. Uray no maakarankanto latta, mabalin a nalaglag-an ti sakit gapu iti bakuna. Agarup 2 a lawas sakbay a mabukel ti salaknib.

Nangnangruna nga irekomenda ti WHO ti tinawen a flu vaccine para kadagiti masikog, ubbing nga agtawen iti 6 a bulan agingga iti 5 a tawen, nataengan a nasurok a 65, addaan iti nabayag a sakit ken dagiti health worker. Mabalin a mabakunaan ti siasinoman nga agtawen iti 6 a bulan wenno nasursurok, ken mairekomenda ti flu shot iti panagsikog. Dagiti babassit nga ubbing nga umuna a gundaway a mabakunaan iti trangkaso ket mabalin a masapulda ti maikadua nga ines kalpasan ti sumagmamano a lawas. Ibaga daytoy ti health worker.

Husto a tiempo ditoy Filipinas. Gapu ta umad-adu dagiti kaso manipud Hunio, irekomenda dagiti managsukisok ti RITM ti panagpabakuna iti Southern Hemisphere vaccine iti Abril agingga iti Mayo. Makatulong latta ti naladladaw a bakuna. Agsaludsod iti health center, RHU wenno doktormo no addaanda iti flu vaccine ken no siasino ti mabalin a mabakunaan a libre.

Inaldaw a kaugalian: agbuggo iti ima babaen ti sabon, iyadayo dagiti imam iti mata, agong ken ngiwatmo, liklikan ti asideg a pannakilangen kadagiti masakit, ken agtalinaed iti balay no masakitka.