Sore eyes (conjunctivitis): sintomas, agas iti balay ken kaano ti mapan iti doktor

Ti sore eyes ti awag ti kaaduan a Filipino iti conjunctivitis, a maawagan met iti pink eye. Ti conjunctiva ket ti naingpis ken nalitnaw a lamad iti rabaw ti puraw ti mata ken iti uneg ti kalub ti mata (eyelids). No lumteg wenno ma-irritate daytoy, agbalin a pink wenno nalabaga ti mata.

Maysa daytoy kadagiti kadawyan unay a parikut ti mata dagiti ubbing ken nataengan. Kaaduan a kaso ket umimbag a bukbukodna, ken kaaduan a tao ket naan-anay nga umimbag. Inlista ti PhilHealth ti sore eyes kadagiti kadawyan a sakit iti kalgaw ken panawen ti tikag.

• pink wenno nalabaga a mata, masansan nga agpada a mata
• kasla adda darat iti mata
• napudot a rikna wenno gatel
• agluluwa ti mata
• puraw, duyaw wenno berde a mukat
• agmaga ti mukat iti kurimatmat, isu a mabalin a nakadikket ti mata no makariingka
• nalumteg a kalub ti mata

Dadduma ket addaan iti bassit a panaglabo ti panagkita a lumawag no punasen ti mukat, wenno bassit a bukol iti sango ti lapayag. Ti sore eyes a gapu iti virus ket masansan a kadua ti panateng wenno nasakit a karabukob.

Ti sakit ti mata, nalabo a panagkita a saan a lumawag uray no agkiremka wenno punasem ti mata, sakit no nalawag, wenno nalabaga a mata kalpasan a nadunor ti mata ket mabalin a pagilasinan ti nakarkaro a parikut ti mata. Basaen ti No ti nalabaga a mata ket saan laeng a sore eyes.

Masansan nga agpapada ti langa dagiti kita daytoy, isu a narigat nga ilasin iti balay.

• Viral (manipud iti virus). Ti kadawyan unay a kita, masansan manipud iti virus a maawagan iti adenovirus. Nalabaga, agluluwa ken kasla adda darat ti mata. Nalaka unay a makaakar.
• Bacterial (manipud iti bacteria). Masansan nga addaan iti napuskol ken nalagkit a duyaw wenno berde a mukat, ken namaga a mukat iti kurimatmat no agsapa. Nalaka met a makaakar.
• Allergic (gapu iti allergy). Manipud iti tapok, dust mites, amag, pollen wenno dutdot ti ayup. Nagatel unay, nalabaga ken agluluwa ti mata, ken masansan a nalumteg ti kalub ti mata no agsapa. Saan a makaakar daytoy a kita.
• Dagiti irritant. Asuk, tapok, chlorine iti swimming pool, makeup, wenno contact lens ken lens solution. Kadawyan a nalag-an, ken mapukaw no awanen ti gapuna.

Manmano, ti conjunctivitis ket manipud iti sexually transmitted infection (STI) kas iti chlamydia wenno gonorrhea. Nabaybayag nga umimbag daytoy a kita ken masapul ti doktor.

Wen, nalaka unay a makaakar ti sore eyes a manipud iti virus wenno bacteria, masansan iti intero a pamilia iti balay wenno classroom. Saan a makaakar ti sore eyes a gapu iti allergy wenno irritant.

Adda ti kuman iti lua ken mukat. Agwaras daytoy no maikapet ti lua wenno mukat iti ima, tualya, pungan, makeup wenno eye drops sa dumanon iti mata ti sabali a tao. Ti mata a nalabaga ken kasla adda darat, wenno addaan nalagkit a mukat, ket kadawyan a makaakar. Bayat a saan pay a nasayaat ti matam, agbuggoka iti imam a masansan ken liklikam a kas mabalin ti nasinged a pannakidenna iti sabsabali.

Eskuelaan ken trabaho. Kuna ti health advice iti UK a saan a masapul nga agtalinaedka iti balay malaksid no saan unay a nasayaat ti riknam. Mabalin nga addaan ti eskuelaan wenno pagtrabahuam iti bukodna a pagannurotan, nangnangruna no adda outbreak, isu a damagem.

Kaaduan a sore eyes ket umimbag uray awan ti agas. Ti viral a sore eyes ket kadawyan a mapukaw iti 1 agingga 2 a lawas, no dadduma 3 a lawas wenno ad-adu pay. Ti bacterial a sore eyes ket kadawyan a sumayaat iti 2 agingga 5 nga aldaw, ngem mabalin nga agpaut iti 2 a lawas sakbay a naan-anay a mapukaw. Saan a makatulong ti antibiotic iti viral a sore eyes.

Tapno bumang-ar ti riknam:

1. Agbuggo iti ima babaen ti sabon ken danum sakbay ken kalpasan ti panangsagid iti mata.
2. Dalusan ti namaga a mukat. Pabureken ti danum ket palamiisen. Basaen ti nadalus a kapas (cotton pad) ket in-inayad a punasan ti kurimatmat. Agusar iti baro a kapas iti tunggal mata.
3. Agusar iti nalamiis a compress. Ikabil ti nadalus, nalamiis ken nabasa a face towel iti nakakidem a mata iti sumagmamano a minuto tapno bumassit ti lumteg ken gatel. Agusar iti nadalus a face towel iti tunggal panangaramid.
4. Padasen ti artificial tears, lubricating eye drops manipud iti botika, para iti panagmaga ken rikna a kasla adda darat.
5. Dimo kusukusoen ti matam.
6. Dika pay agusar iti contact lens agingga a sumayaat ti matam, ken ibellengmo ti lens, case ken solution nga inusarmo.
7. Para iti allergic a sore eyes, liklikam ti mangrugrugi iti daytoy, kas iti tapok wenno dutdot ti taraken nga ayup, ken agdamag iti pharmacist maipapan iti agas ti allergy.

Saan pay laeng a sumayaat kalpasan ti sumagmamano nga aldaw, wenno kumarkaro? Mapan iti doktor. Saanka a sigurado? Padasem ti libre nga AI symptoms guide mi.

• Ti artificial tears (lubricating drops) ket nalag-an nga umuna a pagpilian. Pabang-arenna ti panagmaga ken rikna a kasla adda darat, aniaman ti gapuna.
• Agas ti allergy. Ti antihistamine nga eye drops wenno tableta ket mabalin a mangpabang-ar iti nagatel a mata gapu iti allergy, ngem no dadduma mabalin a pagmagaenna ti mata; dadduma a drops ket masapul ti reseta. Ti decongestant ("anti-redness") drops ket mangpapuraw iti langa ti mata, ngem dimo usaren daytoy iti nasurok a 5 nga aldaw a sagsagaysay, ta mabalin nga agsubli ti labaga a nakarkaro pay.
• Ti antibiotic a drops wenno ointment ket para laeng iti bacterial a sore eyes ken masapul ti reseta ti doktor. Masansan nga umimbag ti bacterial a sore eyes uray awan dagitoy, isu a damagem iti doktormo no masapulmo dagitoy.
• Ti steroid eye drops (kas iti prednisolone wenno dexamethasone, karaman dagiti drops a nalaokan iti steroid ken antibiotic) ket agas a masapul ti reseta. Dimo pulos usaren dagitoy a bukbukodmo wenno gapu ta nag-epekto iti sabali a tao. Mabalin a saan a maitutop no addaan impeksion ti mata, ken no usaren iti sumagmamano a lawas, mabalin a pangatoenna ti presion iti uneg ti mata, a mabalin a pagbanagan ti glaucoma, ken mabalin a pakaigapuan ti katarata (panaglabo ti lente ti mata). Sakbay nga usaren ti steroid drops para iti sore eyes, masapul a rukoden ti eye doctor ti presion ti mata ken suriren ti mata babaen ti espesial a microscope. No saanka a sigurado no addaan steroid ti maysa a drops, agdamagka iti pharmacist.

Natalged a kababalin iti aniaman nga eye drops:

• Dimo pulos ipabulod wenno bulodan ti eye drops, wenno usaren ti drops a naireseta iti sabali.
• Dimo ipalubos a sumagid ti murdong ti botelia iti matam, kurimatmat wenno ramaymo.
• Dika agipatedted iti drops bayat a nakasuotka iti contact lens.
• Gumatangka iti lisensiado a botika, saan a kadagiti aglaklako iti bangketa wenno iti saan nga am-ammo nga online shop.

Dagiti agas ti pamilia ket nagtaud iti nasayaat a panggep, ngem ti katalgedan a pagannurotan: nadalus a danum, artificial tears, wenno agas manipud iti doktor wenno pharmacist laeng ti ikabil iti mata.

• Gatas ti ina wenno isbo. Dadduma ket naisuro a maagasan kano ti sore eyes kadagitoy. Awan kadagiti health guidance a sinukimat mi ti nangilista kadagitoy kas agas. Ketdi, dalusan ti mata babaen ti danum a pinaburek ken pinalamiis, ken dimo ipalubos a ti agas iti balay ti mangpabayag iti panangipan iti doktor ti maladaga a nalagkit ti matana.
• Bulbulong, katas ti mula wenno sabali a nalaokan. Aniaman a saan a naaramid para iti mata ket mabalin a makapasakit, ad-adda a mangirita iti mata wenno mangiyeg iti baro a kuman.
• "Maakaranka kano no kitaem ti tao nga addaan sore eyes." Kuna ti health guidance nga agwaras ti kuman babaen ti lua ken mukat iti ima ken kadagiti alikamen a pagbibinnulodan, isu nga ad-adda a salaknibannaka ti panagbuggo iti ima ngem ti panangliklik a kumita.

Masansan a maakaran dagiti ubbing iti sore eyes iti eskuelaan ket iyawidda iti balay. Buggoam a masansan ti imada, isina ti tualya ken punganda, ken dalusan ti matada babaen ti pinaburek ken pinalamiis a danum ken baro a kapas iti tunggal mata.

Masapul a maipan iti doktor ti kayyanak iti dayta met laeng nga aldaw. Mabalin a nakaro ti sore eyes kadagiti umuna a lawas ti biag. Mabalin a nagtaud daytoy iti kuman a naiyakar ti ina bayat ti panagpasngay, karaman ti kuman manipud iti STI. No awan pay 1 a bulan ti maladagam ken nalabaga, nalagkit wenno nalumteg ti matana, wenno addaan aniaman a mukat, ipan iti doktor ita nga aldaw. Ti nabarbaran a pagnaan ti lua (blocked tear duct) ket mabalin met a pakaigapuan ti nalagkit a mata dagiti maladaga; maammuan ti doktor ti nagdumaanda.

Ti ubing nga awan pay 2 ti tawenna nga addaan nalabaga a mata ket masapul met a maipan iti doktor, ken dimo ikabilan iti aniaman nga eye drops agingga a masuri ti doktor.

Dadduma a parikut ti mata ket kasla sore eyes iti rugi ngem mabalin a dadaelenna ti panagkita. Adda dagiti pagilasinan iti nalabaga a kahon iti daytoy a page; no makitam ti uray maysa kadagitoy, mapanka a dagus iti emergency room, ken saan a sika ti agmaneho.

Kemikal iti mata (kas iti bleach, pagdalus iti balay wenno apog): bugguan a dagus babaen ti nalag-an nga ayus ti nalamiis ken nadalus a danum manipud iti gripo iti saan a basbassit ngem 15 a minuto. Ilukat ti kalub ti mata ken itagilid ti ulo tapno nababbaba ti naiwarsian a mata. No saan a naibuggo a rummuar ti contact lens, padasem nga ikkaten kalpasan ti panagbuggo. Kalpasanna, mapan iti emergency room.

Adda naisungrod wenno naikapet iti mata: dimo kusukusoen ti mata wenno padasen a guyuden ti banag. Lukbuban a nalukay ti dua a mata ken agpatulong a dagus. Dagiti babassit a puling kas iti darat wenno kurimatmat ket masansan a rummuar babaen ti panagkiremkirem, lua wenno nadalus a danum.

• Agbuggoka iti ima a masansan babaen ti sabon ken danum, nangnangruna kalpasan ti panangsagid iti mata wenno panangtulong iti tao nga agipatedted iti eye drops. Agusar iti hand sanitizer nga addaan alcohol no awan ti sabon.
• Dimo sagsagiden ti matam.
• Dimo ipabulod wenno bulodan ti tualya, face towel, panyo, pungan, makeup, anteohos wenno eye drops.
• Sukatan a masansan ti funda ti pungan, ken labaan iti napudot a danum ken sabon a pagbuggo ti tualya ken face towel bayat nga adda tao iti balay nga addaan sore eyes.
• Ibellengmo ti eye makeup nga inusarmo bayat nga addaanka iti sore eyes.
• Aywanam ti contact lens a kas kuna ti eye doctor-mo.
• No masikogka ken addaanka wenno mabalin nga addaanka iti STI, damagem iti doktormo no kasano a masalakniban ti mata ti maladagam.

• Barangay health station, rural health unit (RHU) wenno city health center. Ditoy ti rugian para iti sore eyes a saan a sumaysayaat. Kabaelan ti kadawyan a doktor nga agasan ti kaaduan a kaso, isu a mabalin a saanmo a masapul ti espesialista ti mata. Biruken ti kaasitgan kenka.
• PhilHealth YAKAP clinic. Idi tengnga ti 2025, libre ti check-up iti YAKAP clinic a nakairehistroam no publiko daytoy; ti pribado ket mabalin nga agsingir agingga iti ₱900 iti tunggal pasiente para iti intero a tawen. Dagiti agas nga ireseta ti YAKAP doctor ket sagot kadagiti accredited a botika, agingga iti ₱20,000 iti tunggal tawen. Idi Enero 2026, kinuna ti PhilHealth nga adda pay laeng dagiti essential medicine nga ited dagiti YAKAP clinic, karaman ti agas ti allergy a chlorphenamine. Kitaen ti giya mi maipapan iti PhilHealth YAKAP.
• Espesialista ti mata (ophthalmologist). Para iti nakaro a sakit, panagbaliw ti panagkita, pannakadunor ti mata, sore eyes a saan a mapukaw, wenno sore eyes bayat a nakasuotka iti contact lens. Agbiruk iti eye care.
• Ospital. No masapul a ma-admitka, ti inpatient package ti PhilHealth para iti sore eyes (conjunctivitis) ket ₱16,575 idi Abril 2026 kadagiti accredited nga ospital. Ti emergency care kadagiti accredited nga ospital ket sagot ti Outpatient Emergency Care Benefit (OECB). Basaen ti ania ti sagot ti PhilHealth.
• Saanka a sigurado no ania ti aramidem? Agdamag iti nurse wenno ag-book iti awag.