Sore eyes (conjunctivitis): sintomas, gamot sa bahay at kailan magpatingin sa doktor

Ang sore eyes ang tawag ng karamihan ng Pilipino sa conjunctivitis, na kilala rin bilang pink eye. Ang conjunctiva ay ang manipis at malinaw na lamad sa ibabaw ng puti ng mata at sa loob ng talukap ng mata (eyelids). Kapag namaga o na-irritate ito, nagiging pink o pula ang mata.

Isa ito sa pinakakaraniwang problema sa mata ng bata at matanda. Kusang gumagaling ang karamihan ng kaso, at buong gumagaling ang karamihan ng tao. Kasama ang sore eyes sa listahan ng PhilHealth ng mga karaniwang sakit tuwing tag-init at tagtuyot.

• pink o pulang mata, kadalasan sa dalawang mata
• pakiramdam na parang may buhangin sa mata
• hapdi o pangangati
• pagluluha
• puti, dilaw o berdeng muta
• natutuyong muta sa pilikmata, kaya baka magkadikit ang mata paggising mo
• namamagang talukap ng mata

May ilan na bahagya ring lumalabo ang paningin pero luminaw kapag pinunasan ang muta, o may maliit na bukol sa harap ng tainga. Ang sore eyes mula sa virus ay madalas kasabay ng sipon o masakit na lalamunan.

Pananakit ng mata, malabong paningin na hindi luminaw kahit kumurap o punasan ang mata, pananakit kapag maliwanag, o pulang mata matapos matamaan o masugatan ang mata ay maaaring senyales ng mas seryosong problema sa mata. Basahin ang Kapag ang pulang mata ay hindi lang sore eyes.

Madalas magkamukha ang mga uri nito, kaya mahirap silang paghiwalayin sa bahay.

• Viral (mula sa virus). Ang pinakakaraniwang uri, kadalasan mula sa virus na tinatawag na adenovirus. Pula, nagluluha at parang may buhangin ang mata. Napakadali nitong makahawa.
• Bacterial (mula sa bacteria). Kadalasang may malapot at malagkit na dilaw o berdeng muta, at may natuyong muta sa pilikmata tuwing umaga. Madali rin itong makahawa.
• Allergic (dahil sa allergy). Mula sa alikabok, dust mites, amag, pollen o balahibo ng hayop. Sobrang kati, pula at nagluluha ang mata, at madalas na namamaga ang talukap tuwing umaga. Hindi nakahahawa ang uring ito.
• Mga irritant. Usok, alikabok, chlorine sa swimming pool, makeup, o contact lens at lens solution. Kadalasang banayad lang, at nawawala kapag naalis na ang sanhi.

Mas bihira, nagmumula ang conjunctivitis sa sexually transmitted infection (STI) gaya ng chlamydia o gonorrhea. Mas matagal gumaling ang uring ito at kailangan ng doktor.

Oo, napakadaling makahawa ng sore eyes na mula sa virus o bacteria, kaya madalas itong kumalat sa buong bahay o classroom. Hindi nakahahawa ang sore eyes na dahil sa allergy o irritant.

Nasa luha at muta ang mikrobyo. Kumakalat ito kapag napunta ang luha o muta sa kamay, tuwalya, unan, makeup o eye drops, at saka umabot sa mata ng ibang tao. Kadalasang nakahahawa ang matang pula at parang may buhangin, o may malagkit na muta. Hangga't hindi pa gumagaling ang mata mo, maghugas ng kamay nang madalas at bawasan hangga't maaari ang malapitang pakikisalamuha sa iba.

Sa school at trabaho. Ayon sa health advice sa UK, hindi mo kailangang manatili sa bahay maliban kung sobrang sama ng pakiramdam mo. Baka may sariling patakaran ang school o trabaho mo, lalo na kapag may outbreak, kaya magtanong.

Gumagaling ang karamihan ng sore eyes kahit walang gamot. Ang viral na sore eyes ay kadalasang nawawala sa 1 hanggang 2 linggo, minsan 3 linggo o higit pa. Ang bacterial na sore eyes ay kadalasang bumubuti sa 2 hanggang 5 araw, pero puwedeng umabot ng 2 linggo bago tuluyang mawala. Hindi nakatutulong ang antibiotic sa viral na sore eyes.

Para guminhawa ang pakiramdam:

1. Maghugas ng kamay gamit ang sabon at tubig bago at pagkatapos hawakan ang mata.
2. Linisin ang natuyong muta. Magpakulo ng tubig at palamigin. Basain ang malinis na bulak (cotton pad) at dahan-dahang punasan ang pilikmata. Gumamit ng bagong bulak para sa bawat mata.
3. Gumamit ng malamig na compress. Ipatong ang malinis, malamig at basang bimpo sa nakapikit na mata nang ilang minuto para mabawasan ang pamamaga at pangangati. Gumamit ng malinis na bimpo sa bawat pagkakataon.
4. Subukan ang artificial tears, ang lubricating eye drops na nabibili sa botika, para sa panunuyo at pakiramdam na may buhangin.
5. Huwag kusutin ang mata.
6. Huwag munang mag-contact lens hangga't hindi gumagaling ang mata, at itapon ang lens, lalagyan (case) at solution na ginamit mo.
7. Para sa allergic na sore eyes, iwasan ang nagpapasimula nito, gaya ng alikabok o balahibo ng alagang hayop, at magtanong sa pharmacist tungkol sa gamot sa allergy.

Hindi pa rin bumubuti matapos ang ilang araw, o lumalala? Magpatingin sa doktor. Hindi sigurado? Subukan ang aming libreng AI symptoms guide.

• Ang artificial tears (lubricating drops) ang banayad na unang pagpipilian. Pinagagaan nito ang panunuyo at pakiramdam na may buhangin, anuman ang sanhi.
• Gamot sa allergy. Ang antihistamine na eye drops o tableta ay puwedeng magpaginhawa sa makating mata dahil sa allergy, pero minsan ay puwede nitong patuyuin ang mata; may ilang drops na kailangan ng reseta. Pinapuputi ng decongestant ("anti-redness") drops ang itsura ng mata, pero huwag itong gamitin nang mahigit 5 araw nang sunod-sunod, dahil puwedeng bumalik ang pamumula nang mas malala.
• Ang antibiotic na drops o ointment ay para lang sa bacterial na sore eyes at kailangan ng reseta ng doktor. Madalas gumagaling ang bacterial na sore eyes kahit wala nito, kaya tanungin ang doktor mo kung kailangan mo ito.
• Ang steroid eye drops (gaya ng prednisolone o dexamethasone, kasama ang drops na may halong steroid at antibiotic) ay mga gamot na may reseta. Huwag itong gamitin nang kusa o dahil umepekto ito sa ibang tao. Baka hindi ito angkop kapag may impeksiyon ang mata, at kapag ginamit nang ilang linggo, puwede nitong pataasin ang presyon sa loob ng mata, na puwedeng humantong sa glaucoma, at puwedeng magdulot ng katarata (paglabo ng lente ng mata). Bago gumamit ng steroid drops para sa sore eyes, kailangang sukatin ng eye doctor ang presyon ng mata at suriin ang mata gamit ang espesyal na microscope. Kung hindi ka sigurado kung may steroid ang isang drops, magtanong sa pharmacist.

Ligtas na gawi sa anumang eye drops:

• Huwag makigamit o magpagamit ng eye drops, at huwag gamitin ang drops na nireseta para sa iba.
• Huwag hayaang dumikit ang dulo ng bote sa mata, pilikmata o daliri mo.
• Huwag magpatak habang naka-contact lens.
• Bumili sa lisensiyadong botika, hindi sa nagtitinda sa bangketa o sa hindi kilalang online shop.

Galing sa mabuting hangarin ang mga lunas ng pamilya, pero ang pinakaligtas na tuntunin: malinis na tubig, artificial tears, o gamot mula sa doktor o pharmacist lang ang ilagay sa mata.

• Gatas ng ina o ihi. May mga tinuruan na nakagagamot daw ito ng sore eyes. Wala sa mga health guidance na sinuri namin ang naglilista nito bilang gamot. Sa halip, linisin ang mata gamit ang tubig na pinakuluan at pinalamig, at huwag hayaang maantala ng lunas sa bahay ang pagpapatingin sa doktor ng baby na malagkit ang mata.
• Dahon, katas ng halamang gamot o iba pang timpla. Anumang hindi ginawa para sa mata ay puwedeng makahapdi, lalong makairita sa mata, o magdala ng bagong mikrobyo.
• "Nahahawa ka raw kapag tumingin ka sa may sore eyes." Ayon sa health guidance, kumakalat ang mikrobyo sa luha at muta na napupunta sa kamay at sa mga gamit na hinihiram, kaya mas napoprotektahan ka ng paghuhugas ng kamay kaysa sa pag-iwas ng tingin.

Madalas mahawa ng sore eyes ang mga bata sa school at naiuuwi nila ito sa bahay. Hugasan nang madalas ang kamay nila, ihiwalay ang tuwalya at unan nila, at linisin ang mata nila gamit ang pinakuluan at pinalamig na tubig at bagong bulak para sa bawat mata.

Kailangang madala sa doktor sa araw ding iyon ang bagong silang na baby. Puwedeng maging seryoso ang sore eyes sa unang mga linggo ng buhay. Puwede itong magmula sa mikrobyong naipasa ng ina habang nanganganak, kasama ang mikrobyo mula sa STI. Kung wala pang 1 buwan ang baby mo at pula, malagkit o namamaga ang mata niya, o may kahit anong muta, magpatingin sa doktor ngayong araw. Puwede ring magdulot ng malagkit na mata sa baby ang baradong daluyan ng luha (blocked tear duct); malalaman ng doktor ang pagkakaiba.

Dapat ding magpatingin sa doktor ang batang wala pang 2 taon na may pulang mata, at huwag siyang lagyan ng kahit anong eye drops hangga't hindi pa siya natitingnan ng doktor.

May mga problema sa mata na mukhang sore eyes sa simula pero puwedeng makasira ng paningin. Nasa pulang kahon sa page na ito ang mga senyales; kung makita mo ang alinman sa mga ito, pumunta agad sa emergency room, at huwag ikaw ang magmaneho.

Kemikal sa mata (gaya ng bleach, panlinis sa bahay o apog): banlawan agad ng mahinang agos ng malamig at malinis na tubig mula sa gripo nang hindi bababa sa 15 minuto. Panatilihing nakabukas ang talukap at ikiling ang ulo para nasa mas mababa ang matang natalsikan. Kung hindi natanggal sa banlaw ang contact lens, subukang alisin ito pagkatapos magbanlaw. Saka pumunta sa emergency room.

May bumaon o nakadikit sa mata: huwag kusutin ang mata o subukang hugutin ang bagay. Takpan nang maluwag ang dalawang mata at magpatulong agad. Ang maliliit na puwing gaya ng buhangin o pilikmata ay kadalasang natatanggal sa pagkurap, luha o malinis na tubig.

• Maghugas ng kamay nang madalas gamit ang sabon at tubig, lalo na pagkatapos hawakan ang mata o tulungan ang may sore eyes na magpatak ng eye drops. Gumamit ng hand sanitizer na may alcohol kung walang sabon.
• Iwasang hawakan ang mata.
• Huwag manghiram o magpahiram ng tuwalya, bimpo, panyo, unan, makeup, salamin sa mata o eye drops.
• Palitan nang madalas ang punda ng unan, at labhan sa mainit na tubig at sabong panlaba ang tuwalya at bimpo habang may kasama sa bahay na may sore eyes.
• Itapon ang eye makeup na ginamit mo habang may sore eyes ka.
• Alagaan ang contact lens ayon sa bilin ng eye doctor mo.
• Kung buntis ka at may STI ka o baka mayroon, tanungin ang doktor mo kung paano mapoprotektahan ang mata ng baby mo.

• Barangay health station, rural health unit (RHU) o city health center. Dito magsimula para sa sore eyes na hindi bumubuti. Kaya ng karaniwang doktor na gamutin ang karamihan ng kaso, kaya baka hindi mo na kailangan ng espesyalista sa mata. Hanapin ang pinakamalapit sa iyo.
• PhilHealth YAKAP clinic. Noong kalagitnaan ng 2025, libre ang check-up sa YAKAP clinic kung saan ka naka-register kung pampubliko ito; ang pribado ay puwedeng maningil ng hanggang ₱900 bawat pasyente para sa buong taon. Sagot ang mga gamot na nireseta ng YAKAP doctor sa mga accredited na botika, hanggang ₱20,000 bawat taon. Noong Enero 2026, sinabi ng PhilHealth na available pa rin ang mga essential medicine na ibinibigay sa YAKAP clinic, kasama ang gamot sa allergy na chlorphenamine. Tingnan ang aming gabay sa PhilHealth YAKAP.
• Espesyalista sa mata (ophthalmologist). Para sa matinding pananakit, pagbabago ng paningin, pinsala sa mata, sore eyes na ayaw mawala, o sore eyes habang naka-contact lens. Maghanap ng eye care.
• Ospital. Kung kailangan kang ma-admit, ang inpatient package ng PhilHealth para sa sore eyes (conjunctivitis) ay ₱16,575 noong Abril 2026 sa mga accredited na ospital. Sagot ng Outpatient Emergency Care Benefit (OECB) ang emergency care sa mga accredited na ospital. Basahin ang kung ano ang sagot ng PhilHealth.
• Hindi sigurado kung ano ang gagawin? Magtanong sa nurse o mag-book ng tawag.