Sintomas sa heart failure, hinungdan, pagtambal ug adlaw-adlaw nga pag-atiman

Ang heart failure (huyang nga kasingkasing) nagpasabot nga ang imong kasingkasing dili na makabomba og dugo sama ka maayo sa angay. Dili kini nagpasabot nga mihunong na o hapit na mohunong ang imong kasingkasing.

Ang kaunoran sa kasingkasing mahimong huyang kaayo aron mopiga og maayo, o gahi kaayo aron mapuno taliwala sa matag pitik. Bisan unsa niini, mobalik ang dugo ug matipon ang tubig sa baga, bitiis, tiil ug tiyan. Mao kana nga gitawag usab kini nga congestive heart failure. Kasagaran hinay-hinay kini nga motungha sulod sa pipila ka bulan o tuig, apan mahimo usab kini nga mosugod sa kalit, pananglitan human sa heart attack.

Human sa chest X-ray, basin madungog nimo ang "midako ang kasingkasing" o "lumaki ang puso" (enlarged heart). Ang dako nga anino sa kasingkasing mahimong magpasabot nga sobra na ang trabaho sa kasingkasing, apan dili kini diagnosis sa iyang kaugalingon. Ang ubang mga test ang magpakita kon unsa ka maayo mobomba ang kasingkasing.

Kadaghanan sa heart failure dili na hingpit nga mamaayo. Apan sa husto nga tambal ug adlaw-adlaw nga batasan, daghang tawo ang magpabilin nga stable sulod sa daghang tuig.

Ang mga sintomas kasagaran hinay-hinay nga mosugod. Sa sinugdanan, basin mamatikdan ra nimo kini kon naglihok ka. Sa ulahi, mahimo kini mahitabo bisan nagpahulay ka. Ang labing kasagaran mao ang:

• Lisod moginhawa o dali nga hangakon sa adlaw-adlaw nga mga buluhaton, sama sa paglakaw, pagsaka sa hagdan o buluhaton sa balay
• Lisod moginhawa kon maghigda nga patag, mao nga kinahanglan nimo og dugang nga unlan o matulog nga naglingkod
• Makamata sa gabii tungod kay hangak
• Manas o panghubag sa tiil, buolbuol, bitiis o tiyan; mohugot ang sapatos o ang garter sa karsones
• Kalit nga pagbug-at sa timbang sulod sa pipila ka adlaw, tungod sa tubig, dili sa tambok
• Kakapoy, kaluya, pagkalipong o daw makuyapan
• Ubo nga dili mawala, kasagaran mas grabe sa gabii, usahay nagtaghoy ang ginhawa (wheezing). Delikado nga timailhan ang pag-ubo og kolor-rosas ug bulaon nga plema
• Walay gana mokaon, kanunay nga pag-ihi sa gabii, ug paspas o dili regular nga pitik sa kasingkasing (palpitations)

Sayon ra nga ibasol kini nga mga timailhan sa pagkatigulang, sip-on o hubak (asthma). Kon aduna ka niini, labi na kon aduna kay high blood, diabetes o naka-heart attack ka na kaniadto, pagpa-check. Tan-awa ang kanus-a mangayo dayon og tabang alang sa mga delikado nga timailhan.

Kon aduna na kay heart failure, ang gagmay nga kausaban mahimong pasidaan nga nagtipon ang tubig sa imong lawas:

• Pagbug-at sa timbang nga labaw sa mga 1 kilo sa usa ka adlaw, o 2 kilo sa usa ka semana
• Mas hangak kaysa naandan, nanginahanglan og dugang unlan, o makamata nga hangak
• Mas grabe nga manas, o ubo nga daw basa

Pangutan-a ang imong kaugalingon: Nakakaon ba ko og parat, nakalimtan ba nako ang akong tambal, o mas daghan ba ang akong nainom kaysa naandan? Unya kontaka ang imong doktor o health center sa samang adlaw. Ayaw paghulat nga dili na ka makaginhawa. Ang mga impeksyon sama sa trangkaso o pulmonya, bag-ong problema sa ritmo sa kasingkasing ug pipila ka tambal mahimo usab nga kalit nga magpagrabe sa heart failure.

Kon mamatikdan nimo ang bisan unsa sa mga delikado nga timailhan, sama sa grabe nga kalisod sa pagginhawa o sakit sa dughan, tawag dayon sa 911 o magpadala dayon sa pinakaduol nga emergency room. Ayaw pagmaneho sa imong kaugalingon.

Mahitabo ang heart failure kon adunay makadaot o makapakapoy pag-ayo sa kasingkasing. Ang labing kasagaran nga hinungdan mao ang:

• Coronary heart disease ug heart attack, nga magpugong sa oxygen padulong sa kaunoran sa kasingkasing
• High blood nga dili kontrolado, nga makapabaga ug makapagahi sa kaunoran sa kasingkasing (tan-awa ang among giya bahin sa high blood)
• Sakit sa balbula sa kasingkasing, diin ang mga balbula pig-ot kaayo o motulo
• Cardiomyopathy, usa ka sakit sa kaunoran mismo sa kasingkasing
• Dili regular nga pitik sa kasingkasing, sama sa atrial fibrillation

Lakip sa ubang hinungdan ang mga problema sa kasingkasing gikan sa pagkatawo, impeksyon sa kaunoran sa kasingkasing, diabetes, sakit sa kidney, anemia o kulang sa dugo, problema sa thyroid ug pipila ka pagtambal sa cancer.

Ang rheumatic heart disease nagsugod sa strep throat o impeksyon sa panit sa pagkabata nga wala matambali og husto. Ang reaksyon sa lawas (rheumatic fever) mahimong magbilin og ulat sa mga balbula sa kasingkasing hangtod sa tibuok kinabuhi. Matod sa WHO, kini ang labing kasagaran nga sakit sa kasingkasing nga makuha sa mga tawo nga ubos sa 25 anyos, labi na diin adunay kakabos ug dasok ang puy-anan.

Mas taas ang imong risgo kon ikaw 65 anyos pataas, adunay kapamilya nga may heart failure, sobra sa timbang, nanigarilyo, kusog moinom og alak, dili aktibo, o mogamit og ilegal nga droga.

Pangutan-on ka sa imong doktor bahin sa imong mga sintomas, paminawon ang imong kasingkasing ug baga, ug susihon kon aduna kay manas. Unya mahimo kang ipa-test og:

• Blood ug urine test, lakip ang NT-proBNP o BNP. Kon taas kini, posible nga nabug-atan ang kasingkasing; kon normal, mas gamay ang tsansa nga heart failure kini.
• ECG (electrocardiogram) aron susihon ang ritmo sa kasingkasing
• Chest X-ray aron tan-awon kon adunay tubig sa baga o dako ang kasingkasing
• Echocardiogram (2D echo), usa ka ultrasound nga magpakita kon unsa ka maayo mobomba ang kasingkasing ug kon maayo ba ang paglihok sa mga balbula. Kasagaran kini ang labing mapuslanon nga test.
• Mga test alang sa hinungdan, sama sa blood sugar, cholesterol, ug check sa kidney ug thyroid

Sugdi sa imong barangay health station, rural health unit (RHU) o YAKAP clinic. Mahimo kang i-refer sa doktor ngadto sa internist, espesyalista sa kasingkasing (cardiologist) o ospital alang sa mga test nga dili mahimo sa clinic. Gamita ang Find care aron mangita og duol kanimo.

Ang pagtambal mopagaan sa mga sintomas, mopahinay sa sakit, molikay kanimo sa ospital ug motabang kanimo nga mabuhi og mas dugay.

Daghang tawo ang nanginahanglan og pipila ka tambal nga dungan. Ang imong doktor ang mopili niini, mosugod niini og hinay-hinay ug mo-adjust niini sa paglabay sa panahon:

• Pang-ihi (diuretics), sama sa furosemide, motabang sa imong lawas nga makagawas ang sobra nga tubig pinaagi sa ihi.
• ACE inhibitors (sama sa enalapril), ARBs (sama sa losartan) o sacubitril-valsartan mopahumok sa mga ugat aron dili kaayo mokapoy ang kasingkasing.
• Beta-blockers, sama sa carvedilol, bisoprolol o metoprolol, mopahinay sa pitik sa kasingkasing ug manalipod niini sa dugay nga panahon.
• Spironolactone motabang sa pagtangtang sa asin ug manalipod sa kasingkasing.
• SGLT2 inhibitors, sama sa dapagliflozin o empagliflozin, nga unang gihimo alang sa diabetes, motabang usab sa daghang tawo nga may heart failure.

Kinahanglan nimo ang regular nga blood test aron susihon ang imong kidney ug potassium.

• Imna ang imong mga tambal matag adlaw, bisan maayo ang imong pamati. Ayaw kini hunonga o usba sa imong kaugalingon.
• Pangutana una sa imong doktor o pharmacist sa dili pa moinom og bisan unsang bag-ong tambal, lakip ang tambal alang sa problema sa pagtig-a sa kinatawo (erection). Ang mga pain reliever nga gitawag og NSAIDs (sama sa ibuprofen, naproxen ug mefenamic acid) makapatipon og asin ug tubig sa lawas.
• Ayaw ilisi ang imong mga tambal og herbal nga tsa o supplement. Suginli ang imong doktor bahin sa bisan unsang imong giinom.

Ang ubang tawo nanginahanglan usab og procedure: pag-abli sa nabarahan nga ugat sa kasingkasing, pag-ayo sa balbula, pacemaker, o ICD, usa ka device nga mohatag og shock aron makagawas ang kasingkasing sa delikado nga ritmo. Ang grabe nga mga kaso mahimong manginahanglan og heart pump o heart transplant.

Girekomenda ang cardiac rehabilitation, usa ka programa sa luwas nga ehersisyo, edukasyon ug suporta, alang sa mga tawo nga may heart failure. Pangutana sa imong ospital kon aduna bay duol kanimo. Kon mograbe ang heart failure, ang palliative care makapagaan sa mga sintomas ug makasuporta sa imong pamilya.

Ang imong ginabuhat matag adlaw sama ka importante sa imong mga tambal.

1. Timbanga ang imong kaugalingon matag buntag, human mogamit sa CR ug sa dili pa mokaon, sa samang timbangan. Isulat kini. Ang paspas nga pagbug-at nagpasabot nga nagtipon ang tubig.
2. Kunhoi ang asin. Ang asin makapatipon og tubig sa lawas. Alang sa mga hamtong sa kinatibuk-an, ang tambag sa WHO ubos sa 5 ka gramo nga asin kada adlaw, o dili pa moabot og usa ka kutsarita sa kinatibuk-an. Gibanabana sa WHO Philippines nga kapin pa sa doble niini ang ginakaon sa mga hamtong nga Pilipino. Pangutana sa imong doktor o dietitian kon unsa ka higpit ang angay nimo.
3. Bantayi ang tinago nga asin sa patis, toyo, ginamos, seasoning mix, buwad ug daing, instant noodles, de-lata, hotdog, longganisa ug parat nga mga sitsirya. Hinuon, palamia ang pagkaon gamit ang calamansi (lemonsito), ahos, sibuyas, luya ug paminta.
4. Likayi ang salt substitute gawas kon tugotan sa imong doktor. Daghan niini ang adunay potassium, nga mahimong makadaot kon dungan sa pipila ka tambal sa kasingkasing.
5. Sunda ang tambag bahin sa pag-inom og tubig. Dili tanan kinahanglan nga mokunhod og inom. Kon hatagan ka sa imong doktor og limit, kasagaran kini 1.5 ngadto sa 2 ka litro kada adlaw, ug apil na ang sabaw. Makatabang ang botelya nga may marka aron masubay nimo.
6. Magpabilin nga aktibo, pananglitan pinaagi sa paglakaw, sumala sa tambag sa imong doktor. Ayaw pag-ehersisyo sa mga adlaw nga kalit misaka ang imong timbang o dili maayo ang imong pamati.
7. Undanga ang pagpanigarilyo, ug likayi ang alak o inom lamang sa gitugot sa imong doktor.
8. Pagpabakuna: flu shot matag tuig, bakuna batok sa pulmonya (pneumococcal) ug bakuna sa COVID-19 sumala sa tambag.
9. Ayaw laktawi ang imong mga check-up, labing menos kada pipila ka bulan, ug mas sayo human mausab ang tambal.

Kasagaran ang mabalaka o maguol, busa suginli ang imong doktor o nurse. Ang among heart failure check-in assistant makatabang kanimo sa pagsubay sa imong timbang ug mga sintomas, ug mahimo kang mangutana sa nurse o mag-book og tawag.

Dugay nga sakit ang heart failure, busa modaghan ang gasto. Gamita ang mga tabang nga anaa:

• Pagka-admit sa ospital: Ubos sa PhilHealth Circular 2024-0037, ang pinakabag-o nga listahan sa case rate nga among nakit-an niadtong Nobyembre 2026, mobayad ang PhilHealth og case rate nga ₱30,615 alang sa pagka-admit sa ospital tungod sa heart failure (alang sa mga admission sukad 1 Enero 2025). Ang mga miyembro sa basic o ward accommodation sa mga accredited nga publiko ug pribado nga ospital kinahanglan walay co-payment. Ang senior citizen ug PWD discount ang unang ibawas sa bill.
• Maintenance nga tambal: Ang doktor sa imong YAKAP clinic makareseta og pipila ka tambal nga libre. Niadtong Enero 2026, lakip sa listahan sa YAKAP clinic ang enalapril, metoprolol ug losartan; ang imong doktor ang modesisyon kon kini ba ang husto alang sa imong kasingkasing. Sa tunga-tunga sa 2026, pinaagi sa PhilHealth GAMOT, ang mga miyembro nga naka-register sa YAKAP clinic makakuha og libre nga mga nalista nga tambal nga moabot og ₱20,000 matag tuig, gikan sa mga accredited nga GAMOT pharmacy, gamit ang reseta sa ilang YAKAP doctor. Gidugangan pa ang mga pharmacy, busa pangutana sa imong YAKAP clinic kon aduna bay duol kanimo. Dili tanang tambal sa heart failure anaa sa listahan, busa pangutana kon hain sa imong mga tambal ang apil.
• Check-up ug test: Sakop sa YAKAP ang konsultasyon ug pipila ka lab test nga ipahimo sa imong YAKAP doctor.
• Human sa heart attack: sukad Disyembre 2024, sakop na usab sa heart attack package sa PhilHealth ang angioplasty nga may stent (PCI) ug cardiac rehabilitation human sa PCI sa mga accredited nga ospital.
• Nahibilin nga bayronon: Ang mga Malasakit Center sa mga ospital sa gobyerno motabang sa mga pasyente nga dili makabayad sa nahibilin.

Tan-awa ang among giya sa PhilHealth YAKAP ug unsay sakop sa PhilHealth. Mausab ang mga kantidad, busa kumpirmaha sa PhilHealth o sa billing office.

Kadaghanan sa heart failure gikan sa mga kondisyon nga mahimong malikayan o makontrol:

• Kontrola ang imong blood pressure. Pagpa-check, imna ang imong tambal matag adlaw kon kinahanglan nimo, ug kat-oni unsaon pagsukod sa blood pressure sa balay.
• Kontrola ang blood sugar ug cholesterol. Basaha ang bahin sa sintomas sa diabetes.
• Ayaw panigarilyo, kunhoi ang alak, kunhoi ang asin, pagpabilin nga aktibo ug huptii ang himsog nga timbang.
• Ipa-check ang sakit sa tutunlan sa bata nga may hilanat. Ang husto nga pagtambal sa strep throat makalikay sa rheumatic fever. Ang bisan kinsa nga nakaagi og rheumatic fever mahimong manginahanglan og dugay nga antibiotic nga ini-injection, busa ayaw laktawi ang bisan unsang appointment.
• Pagpa-check-up matag tuig, bisan maayo ang imong pamati. Tan-awa ang among giya sa tinuig nga check-up.

Human sa heart attack, sunda pag-ayo ang imong pagtambal ug rehab plan aron mamenosan ang tsansa nga magka-heart failure sa ulahi.