Pigsa (boil): itsura, gamot sa bahay at kailan magpatingin sa doktor

Ang pigsa ay masakit na bukol sa ilalim ng balat na napupuno ng nana. Boil ang tawag dito sa English, at furuncle ang medikal na pangalan. Impeksiyon ito ng hair follicle (ang maliit na butas na tinutubuan ng buhok) at ng balat sa paligid nito.

Kadalasan, ang pigsa ay:

• nagsisimula bilang mapulang butlig na masakit kapag nahawakan, makati o mahapdi
• mabilis na lumalaki at nagiging matigas at masakit na bukol, mula sa laki ng gisantes hanggang sa laki ng golf ball
• napupuno ng nana, lumalambot, at kadalasang may puti o dilaw na mata (ulo)
• pumuputok at lumalabas ang nana, saka gumagaan ang sakit at gumagaling ito

Maraming pigsa ang kusang pumuputok at lumalabas ang nana, kadalasan sa loob ng mga 2 linggo. May ilang kailangang buksan ng doktor. Pinakakaraniwan ang mga ito sa mukha, leeg, kili-kili, puwitan at hita. Sa kayumangging balat, puwedeng mas mahirap makita ang pamumula.

Kapag nagdugtong ang ilang pigsa, nagiging mas malaking bukol ito na may higit sa isang mata, na tinatawag na carbuncle. Puwedeng may kasamang lagnat, pagod o masamang pakiramdam ang pigsa o carbuncle. Kailangang ipatingin sa doktor ang carbuncle.

• Ang kuliti (stye) ay maliit at masakit na bukol sa gilid ng talukap ng mata, dulot ng bacteria sa ugat ng pilikmata o sa glandula ng talukap. Para itong maliit na pigsa at kadalasang nawawala sa loob ng isang linggo. Lagyan ng malinis na warm compress ang nakapikit na mata, huwag itong putukin, at huwag munang gumamit ng eye make-up at contact lens hangga't hindi ito gumagaling. Kung mapula at nagluluha ang mata pero walang bukol, mas malamang na sore eyes ito (conjunctivitis).
• Ang skin abscess ay bulsa ng nana sa ilalim ng balat. Isang uri nito ang pigsa, pero puwede ring magsimula ang abscess sa hiwa o sugat.
• Ang cellulitis ay kumakalat na impeksiyon sa mas malalim na bahagi ng balat. Mas malawak na bahagi ang nagiging masakit, mainit at namamaga, at puwedeng masama ang pakiramdam mo. Kailangan nito ng antibiotic.
• Ang hidradenitis suppurativa (HS) ay pangmatagalang kondisyon na nagdudulot ng mga bukol na parang pigsa nang paulit-ulit sa kili-kili, singit, puwitan o ilalim ng suso, kadalasang may peklat at mga lagusan sa ilalim ng balat na nilalabasan ng nana. Hindi nakakahawa ang HS at hindi ito dulot ng pagiging marumi. Kailangan nito ng gamutan ng doktor.

Magpatingin sa doktor kung may bukol na patuloy na lumalaki, matigas na bukol na hindi gumagalaw, o anumang bukol sa suso. Puwedeng hindi pigsa ang mga ito.

Karamihan ng pigsa ay dulot ng bacteria na Staphylococcus aureus ("staph"). Maraming malulusog na tao ang may staph sa balat o sa loob ng ilong. Nagsisimula ang pigsa kapag nakapasok ang bacteria nang mas malalim sa hair follicle, kadalasan sa bahaging may sira ang balat, gaya ng maliit na hiwa o gasgas.

Mas malamang kang magkapigsa kung ikaw ay:

• may diabetes, HIV o ibang kondisyong nagpapahina ng immune system
• gumagamit ng gamot gaya ng steroid
• may obesity, o kulang sa sapat na pagkain (malnutrition)
• may sakit sa balat gaya ng eczema
• malapit na nakakasalamuha ng taong may pigsa
• naninigarilyo

Mas karaniwan din ang pigsa sa mga lalaki.

Tungkol sa pagkain at "maruming dugo". Maraming pamilyang Pilipino ang naniniwala na nakukuha ang pigsa sa pagkain ng itlog, manok, hipon o iba pang "malansang" pagkain, o dahil sa "maruming dugo". Bacteria ang sanhi ayon sa mga medikal na sangguniang pinagbatayan ng gabay na ito, at wala silang binanggit na anumang pagkain. Hindi mo kailangang iwasan ang mga pagkaing ito maliban kung sinabi ng doktor mo. Nakakatulong ang maayos na pagkain, dahil mas madaling magkapigsa kapag kulang sa nutrisyon.

Ang isang maliit na pigsa, sa taong wala namang ibang sakit, ay kadalasang puwedeng alagaan sa bahay.

1. Gumamit ng warm compress. Ibabad ang malinis na tela sa maligamgam (hindi mainit) na tubig, pigain, at idampi sa pigsa nang mga 10 minuto, ilang beses sa isang araw. Tumutulong ang init para kusang lumabas ang nana.
2. Ituloy kahit pumutok na. Dahan-dahang linisin ang bahagi gamit ang sabon at tubig, at ituloy ang warm compress hanggang gumaling ito.
3. Takpan ito ng malinis na gasa kapag naglalabas na ng nana, at palitan nang madalas ang takip.
4. Maghugas ng kamay bago at pagkatapos hawakan ang pigsa.
5. Itapon ang mga nagamit na gasa sa plastic na nakatali.
6. Para sa sakit, uminom ng paracetamol o ibuprofen ayon sa label. Magtanong muna sa pharmacist kung may iba kang iniinom na gamot o may pangmatagalang sakit ka.

Gumamit ng sariling tuwalya, at labhan ang tuwalya, damit at kobre-kama sa mainit na tubig na may sabon. Huwag munang lumangoy sa swimming pool o pumunta sa gym hangga't hindi ito gumagaling, para hindi ka makahawa. Hindi gaanong nakakatulong ang antibacterial cream kapag nabuo na ang pigsa.

Nakakatuksong pisilin ang pigsa o buksan ito gamit ang karayom, aspile o blade kapag nakita na ang puting mata. Huwag. Puwede nitong ikalat ang impeksiyon sa balat sa paligid nito. Bihira, puwedeng kumalat ang impeksiyon ng pigsa sa dugo o sa ibang bahagi ng katawan. Ipatingin sa doktor ang pigsa sa mukha. Kung kailangang buksan ang pigsa, ligtas itong magagawa ng doktor (tingnan ang gamutan ng doktor).

Dahon at iba pang gamot-bahay. May mga pamilyang naglalagay ng pinainitang dahon gaya ng ikmo (betel leaf) sa pigsa. Sa isang pag-aaral sa laboratoryo ng University of the Philippines Manila, napigilan ng katas ng dahon ng ikmo ang pagdami ng staph sa lalagyan sa lab. Pero hindi ito sinubukan sa tao, kaya hindi pa alam kung nakakatulong ang dahon na inilalagay sa balat. Ang toothpaste, kalamansi at mga langis ay hindi gamot na inirerekomenda ng mga medikal na sanggunian.

Kung gagamit ka pa rin ng dahon, hugasan itong mabuti pati ang iyong kamay, huwag itong ilagay sa pigsang pumutok na, at itigil kung kumakalat ang pamumula (dahilan iyon para magpatingin sa doktor). Ang malinis, maligamgam at basang tela ay nagbibigay ng parehong init pero mas kaunti ang panganib.

Kadalasang nakikilala ng doktor ang pigsa sa pagtingin pa lang, at puwede niyang kunan ng sample ang nana para sa culture (lab test na nagpapakita kung anong mikrobyo ito at kung aling antibiotic ang tatalab).

Pagpapalabas ng nana (incision and drainage). Para sa malaki o malalim na pigsa, pinamamanhid ng doktor ang balat at gumagawa ng maliit na hiwa para lumabas ang nana. Kadalasang hindi binubuksan ang matigas na pigsa hangga't hindi ito lumalambot. Kadalasang gumagaan ang sakit kapag nailabas na ang nana.

Antibiotic. Maraming pigsa ang gumagaling nang walang antibiotic kapag lumabas na ang nana. Puwedeng magreseta nito ang doktor kung marami ang pigsa o may carbuncle, may lagnat ka, kumakalat ang pamumula, o nasa mukha ang pigsa. Kadalasang kailangan din ito ng mga sanggol, matatanda, taong may diabetes o mahinang immune system, pigsang hindi gumaganda pagkatapos mapalabas ang nana, at pigsang paulit-ulit na bumabalik. Walang nakitang isang antibiotic ang mga pag-aaral na malinaw na mas mahusay kaysa sa iba.

• Kailangan ng reseta ang antibiotic sa Pilipinas ayon sa Pharmacy Law (Republic Act 10918). Huwag itong bilhin nang walang reseta, huwag ipahiram o ibigay sa iba, at huwag gamitin ang tira.
• Inumin ito nang eksakto ayon sa reseta, hanggang maubos.
• Bumalik sa doktor kung hindi ka gumaganda 2 hanggang 3 araw pagkatapos magsimula, o mas maaga kung lumalala ang pakiramdam mo.

Hindi sigurado kung kailangan ng doktor ang pigsa mo? Magtanong sa libre naming AI symptom guide o mag-book ng tawag sa nurse.

Karamihan ng tao ay nagkakapigsa nang isa o dalawang beses lang at hindi na ulit. Tinatawag na paulit-ulit (recurring) ang pigsa kapag bumabalik ito nang 3 beses o higit pa sa loob ng isang taon. Puwede rin itong magpasa-pasa sa magkakasama sa isang bahay.

Mga karaniwang dahilan:

• Staph na naninirahan sa ilong o sa mga tupi ng balat, gaya ng likod ng tainga, ilalim ng suso o singit
• Isang kapamilya na may dalang staph o may pigsa
• Diabetes, minsan hindi pa natutuklasan
• Anemia (kulang sa red blood cells), obesity, o eczema

Ipa-check ang blood sugar mo. Kadalasang tinitingnan ng doktor kung may diabetes sa pamamagitan ng blood sugar test, gaya ng fasting blood sugar (FBS) o HbA1c, at puwede rin siyang magpagawa ng complete blood count (CBC). Ang iba pang palatandaan ng diabetes ay matinding pagkauhaw, mas madalas na pag-ihi kaysa karaniwan, pagkapagod, pagbaba ng timbang kahit hindi sinasadya, paglabo ng paningin, at mabagal na paggaling ng sugat. Maraming tao ang walang nararamdamang palatandaan. Ipinapaliwanag ng aming gabay sa annual check-up ang mga test na ito.

Puwede ring kunan ng doktor ng swab ang loob ng ilong mo, at ng pamilya mo. Kung staph ang patuloy na nagdudulot ng pigsa, puwede siyang magreseta ng pamahid sa ilong at antiseptic na sabong pampaligo, minsan para sa buong pamilya.

Ang mga bukol na paulit-ulit sa kili-kili o singit ay puwedeng hidradenitis suppurativa (tingnan ang mga kahawig ng pigsa).

Magsimula sa barangay health station, rural health unit (RHU) o city health center. Maghanap ng health center na malapit sa iyo.

Sinasagot ng PhilHealth YAKAP (ang pinalawak na Konsulta program) ang primary care sa YAKAP clinic kung saan ka nakarehistro:

• Libre ang check-up. Sa ilalim ng mga patakaran ng 2025, puwedeng humingi ng co-payment ang pribadong YAKAP clinic, pero hindi hihigit sa ₱900 para sa buong calendar year.
• Sakop ang mga lab test na ipinagagawa ng YAKAP doctor mo, at kasama sa listahan ang CBC, fasting blood sugar at HbA1c.
• Libre ang mga gamot na inireseta ng YAKAP doctor mo sa pamamagitan ng PhilHealth GAMOT. Sa 2026, ₱20,000 kada taon ang limitasyon para sa bawat miyembro at bawat dependent. Ang ilan ay ibinibigay sa clinic, at ang iba sa mga accredited na GAMOT pharmacy (dalhin ang reseta at isang government ID). Kasama sa listahan ng GAMOT ang ilang antibiotic, gaya ng cloxacillin at clindamycin, pati paracetamol at ibuprofen.

Nagdadagdag pa ng mga GAMOT pharmacy, kaya itanong sa clinic mo kung saan ito makukuha. Para magparehistro, basahin ang aming gabay sa PhilHealth YAKAP.

Pagpapalabas ng nana ng pigsa. Kasama sa listahan ng procedure case rates ng PhilHealth (update noong Disyembre 2024) ang incision and drainage ng pigsa, carbuncle o skin abscess sa halagang ₱7,098, na sumasaklaw sa bayad sa pasilidad at sa bayad sa doktor sa accredited na pasilidad. Itanong muna sa pasilidad kung puwede ito sa iyo. Ipinapaliwanag ang case rates sa aming gabay sa kung ano ang sakop ng PhilHealth.

• Maligo araw-araw. Gusto ng staph ang mainit at mamasa-masang tupi ng balat, kaya hugasan at patuyuin itong mabuti, lalo na kapag mainit ang panahon.
• Maghugas ng kamay nang madalas gamit ang sabon at tubig, o gumamit ng alcohol.
• Huwag manghiram o magpahiram ng tuwalya, labaha, damit o kobre-kama.
• Labhan ang tuwalya at kobre-kama kahit isang beses kada linggo, sa mainit na tubig kung kaya.
• Linisin at takpan ang mga hiwa hanggang gumaling.
• Linisin ang mga bagay na hinahawakan ng lahat, gaya ng counter, door knob, bathtub at upuan ng inidoro, kapag may pigsa ang isang kasama sa bahay.
• Ipagamot ang eczema, at huwag kamutin ang makakating kagat ng insekto.
• Kung may diabetes ka, panatilihing kontrolado ang blood sugar. Nakakatulong din ang pag-abot sa malusog na timbang.

Kung paulit-ulit na nagkakapigsa ang ilang kasama sa bahay, sabihin ito sa doktor mo.