An-an (tinea versicolor): bakit may puting batik at paano ito gamutin

Ang an-an ang tawag natin sa tinea versicolor, na tinatawag ding pityriasis versicolor. Ang ibig sabihin ng "versicolor" ay puwedeng mas maputi o mas maitim ang mga patse kaysa sa balat mo.

Kadalasang ganito ang itsura ng mga patse:

• maliliit na bilog o hugis-itlog na batik na malinaw ang gilid, na puwedeng magdugtong at lumaki
• mas maputi kaysa sa balat sa paligid sa karamihan ng kayumangging balat, pero minsan mas maitim o kulay-rosas
• patag, may pino at parang pulbos na kaliskis na mas nakikita kapag marahang binanat ang balat
• kadalasan sa dibdib, itaas na bahagi ng likod, balikat, leeg at braso, at minsan sa tiyan

Marami ang walang nararamdaman. May ilan na bahagyang nangangati, lalo na kapag naiinitan at pinagpapawisan.

Hindi umiitim sa araw ang mga patse. Kaya madalas parang lumalabas ang an-an pagkatapos mag-beach: umiitim sa araw ang balat sa paligid, kaya mas litaw ang mapuputing batik.

Sa mga bata, minsan lumalabas ang an-an sa mukha, lalo na sa noo. Pero ang mapuputing patse sa mukha ng bata ay kadalasang ibang kondisyon. Basahin ang Mga puting batik sa balat na hindi an-an.

Ang an-an ay dulot ng isang yeast, isang maliit na uri ng fungus, na tinatawag na Malassezia. Nakatira ito sa balat ng halos lahat ng tao at kadalasang walang ginagawang masama. Pero minsan dumarami ito nang higit sa karaniwan sa pinakaibabaw na layer ng balat at ginugulo ang normal na kulay ng balat, kaya nagkakaroon ng mga patse.

Mas malamang itong mangyari kapag may:

• mainit at maalinsangang panahon, kaya napakakaraniwan ng an-an sa Pilipinas
• matinding pagpapawis dahil sa trabaho sa labas, sports o mainit na biyahe
• oily na balat, na karaniwan sa mga teenager at young adult, na sila ring pinakamadalas magka-an-an
• langis o malangis na lotion sa balat, masisikip na damit na kumukulong sa pawis, at matagal na pagsusuot ng face mask
• pagbubuntis, birth control pills at steroid na gamot
• diabetes, sobrang timbang at mahinang immune system
• kapamilyang nagkaka-an-an din

Karamihan ng may an-an ay malusog naman. Sa isang pambansang survey sa balat sa Pilipinas, na nailathala noong 1999 at binanggit ng mga Pilipinong dermatologist sa isang plano ng pananaliksik ng Cochrane, nakita ito sa mga 2 sa bawat 100 tao. Hindi naipapasa ang an-an mula sa isang tao papunta sa iba.

Maraming pamilya ang may sariling paniniwala tungkol sa an-an. Ito ang sinasabi ng mga medikal na source.

"Galing sa pasma." May naniniwala na galing ang an-an sa pasma, gaya ng pagligo habang pagod o pawisan. Yeast ang sanhi nito, hindi ang paliligo. Sa totoo lang, nakakatulong pa ang pagbanlaw ng pawis at pagpapalamig ng katawan para hindi ito bumalik.

"Madumi kasi." Hindi senyales ng pagiging madumi ang an-an. Nagkakaroon din nito ang mga taong naliligo araw-araw. Walang dapat ikahiya.

"Nakakahawa." Hindi ito naipapasa mula sa isang tao papunta sa iba. Puwedeng pumasok sa school gaya ng dati ang batang may an-an.

"Bawal ang malansa." Walang espesyal na diet na napatunayang nakakatulong sa an-an, kaya hindi kailangang tumigil sa pagkain ng isda, itlog o manok.

"Mawawala rin 'yan." Puwedeng kumupas ang an-an sa mas malamig na mga buwan, pero kapag hindi ginamot, puwede itong tumagal nang ilang taon at kadalasang bumabalik kapag mainit ang panahon.

"Hindi gumana ang gamot, puti pa rin." Kadalasang nananatili ang mapuputing batik nang ilang buwan kahit wala na ang yeast. Hindi ibig sabihin nito na pumalya ang gamot. Basahin ang Bakit nananatili ang puting batik pagkatapos gamutin.

Maraming problema ang nagdudulot ng puting batik sa balat, at may ilan na ibang-iba ang kailangang alaga.

• Pityriasis alba: maputla, medyo tuyo at bilog na patse, kadalasan sa mukha ng mga bata at teenager. Kaugnay ito ng eczema (tuyo at sensitibong balat), hindi delikado, at kusang kumukupas sa loob ng maraming buwan. Maraming magulang ang tumatawag dito na "an-an sa mukha", pero hindi ito napapagaling ng antifungal. Puwedeng magpayo ang doktor ng moisturizer, at nakakatulong ang sunscreen para hindi masunog sa araw ang mga patse.
• Vitiligo: kulay-gatas na puting patse na matalas ang gilid at walang kaliskis. Puwedeng pumuti ang buhok sa patse.
• Psoriasis: nakaumbok at nagbabakbak na patse, na kasama sa listahan ng NHS ng mga kahawig ng an-an.
• Buni (ringworm): mapula at kadalasang makating pantal na hugis-singsing, na puwedeng makahawa sa iba kapag nahawakan. Basahin ang aming gabay sa buni (ringworm).
• Ketong (leprosy o Hansen disease): maputla o mamula-mulang patse kung saan namanhid ang balat, kaya mahirap maramdaman ang mahinang hawak. May ketong pa rin sa Pilipinas. Nagagamot ito, libre ang gamot na ibinibigay ng World Health Organization, at napipigilan ng maagang gamutan ang kapansanan.

Tingnan kung manhid. Kung manhid ang maputla o mamula-mulang patse, o manhid o mahina ang iyong kamay o paa, magpatingin sa health center sa lalong madaling panahon. Huwag itong gamutin sa bahay na parang an-an lang.

Kadalasang nakikilala ng nurse o doktor ang an-an sa pagtingin lang. Para makasiguro, puwede nilang:

• gawin ang KOH test: kinakayod ang kaunting kaliskis, o kinukuha gamit ang malinaw na tape, at tinitingnan sa microscope kung may yeast. Mabilis ito at kadalasang hindi masakit.
• tutukan ang balat ng ultraviolet na Wood's lamp, na puwedeng magpakinang ng kulay dilaw-berde sa mga patse, pero maraming patse ang hindi kumikinang

Tip: Kung kaya, huwag munang maglagay ng cream o medicated shampoo sa mga patse sa araw ng check-up mo, at sabihin sa health worker kung ano na ang nagamit mo. Puwedeng matakpan ng bagong gamutan ang kaliskis at mahirapang basahin ang mga test.

Karamihan ng an-an ay nawawala sa gamot na ipinapahid sa balat, at may ilang uri nito na nabibili sa botika kahit walang reseta.

Medicated shampoo na ginagamit sa balat. Mabisa sa an-an ang mga anti-dandruff shampoo na may selenium sulfide o ketoconazole, at mas madali itong ikalat sa malawak na bahagi kaysa sa cream. Sabunin ang mga patse ng shampoo habang naliligo, hayaan ito nang kasingtagal ng sinasabi ng label (payo ng NHS ang 10 hanggang 15 minuto), saka banlawang mabuti. Gamitin ito nang kasindalas at nang kasing-ilang araw ng sinasabi ng label o ng pharmacist mo. Ginagamit din ang mga shampoo na may zinc pyrithione.

Mga antifungal cream na may clotrimazole, miconazole, ketoconazole o terbinafine ang bagay sa mas maliliit na bahagi. Ipahid ito sa bawat patse at sa balat sa paligid nito, ayon sa label.

Nakakatulong ang mga hakbang na ito para gumana ang gamutan:

1. Gamutin din ang anit. Isa sa mga pangunahing pinagtataguan ng yeast ang anit, kaya payo ng mga doktor na gamutin din ito, halimbawa sa pag-shampoo ng buhok gamit ang parehong shampoo.
2. Tapusin ang gamutan. Tumatagal ang gamutan nang ilang araw hanggang 4 na linggo, depende sa produkto. Kadalasang humuhupa ang kaliskis at kati sa loob ng 2 hanggang 3 linggo.
3. Bantayan kung may iritasyon. Puwedeng makairita sa balat ang mga produktong ito, lalo na ang selenium sulfide, at may mga taong allergic sa isang produkto. Itigil ito at magtanong sa pharmacist kung namula, humapdi o nagpaltos ang balat mo.
4. Magtanong muna sa pharmacist kung para sa bata, at basahin ang label, dahil may mga produktong hindi para sa maliliit na bata.
5. Kung buntis ka o nagpapasuso, magtanong muna sa doktor o pharmacist. Sa pagbubuntis, ipinapahid lang sa balat ang gamot sa an-an, at isa sa mga opsyong nakitang ligtas ang clotrimazole cream.

Pangalawang opsyon lang ang tableta. Kung malawak ang an-an, paulit-ulit na bumabalik, o hindi nawawala sa shampoo at cream, puwedeng magreseta ang doktor ng antifungal na tableta. Huwag kailanman uminom ng tirang tableta ng ibang tao. Hindi na inirerekomenda ang ketoconazole na tableta dahil sa panganib na masira ang atay, at hindi gumagana sa an-an ang terbinafine na tableta.

Hindi gamot sa an-an ang steroid cream. Hindi pumapatay sa yeast ang mga cream pangkati na may steroid, gaya ng betamethasone, at puwede pang tulungan ng steroid na dumami ito. Basahin ang ingredients bago bumili.

Medyo mabilis mapatay ng gamot ang yeast, pero kailangan ng balat ng panahon para muling magkaroon ng dati nitong kulay.

• Asahan ang ilang buwan bago maghalo ang kulay ng mga patse at ng balat. Sa isang pag-aaral, mga 3 hanggang 5 sa bawat 10 tao ang may maputing batik pa rin ilang buwan o kahit ilang taon matapos mawala ang yeast.
• Wala nang kaliskis at wala nang kati: kadalasang ibig sabihin nito ay gumana ang gamutan, kahit maputi pa rin ang mga batik.
• Mas litaw ang mga batik kapag naarawan, dahil umiitim ang balat sa paligid pero hindi ang mga patse. Nakakatulong ang lilim, mahabang manggas at sunscreen.
• Bagong patse na may kaliskis, o mga patseng kumakalat ulit, ay puwedeng senyales na bumalik ang an-an. Iba ito sa mga lumang maputing batik na unti-unting kumukupas.

Para sa karamihan, unti-unting bumabalik ang normal na kulay ng balat at nawawala ang pagkakaiba. Kung matagal nang hindi nawawala ang maputing batik, puwedeng tingnan ng health worker kung hindi ito ibang kondisyon.

Maraming Pilipino ang unang sumusubok ng home remedy para sa an-an. Ito ang alam natin.

• Sabong may sulfur. Tumutulong ang sulfur na may salicylic acid na matanggal ang pinakaibabaw na layer ng balat kung saan nakatira ang yeast, at kasama ito sa mga gamot sa an-an na nakalista sa mga medikal na review. Mas marami namang pananaliksik sa antifungal shampoo at cream.
• Akapulko o tanglad (lemongrass). Nakalista ng mga mananaliksik ang mga herbal na ito sa mga nasubukan nang gamot, pero wala kaming nakitang maayos na pag-aaral na nagpapakitang gumagana ang mga ito sa an-an.
• Kalamansi, lemon, bawang o suka. Wala kaming nakitang pag-aaral na nagpapakitang napapagaling ng mga ito ang an-an, at puwedeng humapdi o mairita ang balat sa matatapang na katas.
• Pagkuskos gamit ang pumice stone o magaspang na tela. Ginagamit ito para matanggal ang kaliskis, pero kaunti ang patunay na napapagaling nito ang an-an, at puwedeng magasgas ang balat sa malakas na pagkuskos.

Itigil ang anumang remedy na nagpapapula, nagpapahapdi o nagpapapaltos sa balat mo. Kung may kaliskis pa rin o kumakalat pa ang mga patse pagkalipas ng mga 2 linggo, lumipat sa shampoo o cream mula sa botika, o magpatingin.

Puwede kang magsimula sa botika. Sabihin sa pharmacist kung saan ang mga patse, gaano na katagal ang mga ito, at kung buntis ka o bata ang gagamutin.

Para sa check-up, pumunta sa barangay health station, rural health unit (RHU) o city health center: maghanap ng health center na malapit sa iyo. Nakakatulong ang doktor sa balat (dermatologist) kapag paulit-ulit na bumabalik ang an-an o hindi malinaw kung ano ito: maghanap ng dermatologist.

Kung may PhilHealth YAKAP ka, libre ang check-up sa YAKAP clinic kung saan ka nakarehistro, pero ayon sa PhilHealth noong Hulyo 2025, puwedeng maningil ang pribadong YAKAP clinic ng hanggang ₱900 bawat pasyente sa isang taon.

Libreng gamot sa PhilHealth GAMOT. Sa kalagitnaan ng 2026, kasama sa GAMOT list ng PhilHealth ang ketoconazole shampoo, ketoconazole cream at clotrimazole cream, at binanggit ng circular ng PhilHealth noong Hunyo 2026 ang tinea versicolor bilang isa sa mga kondisyong para sa mga ito. Para makuha ang mga ito:

• ireseta ito ng YAKAP doctor mo sa GAMOT app
• ipakita ang reseta o ang code nito at isang government ID sa accredited na GAMOT pharmacy (hanapin ang karatulang PhilHealth GAMOT sa labas)
• kunin ang antifungal sa loob ng 2 araw mula sa petsa ng reseta, kung hindi ay baka kailangan mo nang magbayad
• ayon sa PhilHealth noong Hulyo 2025, bawat miyembro at bawat dependent ay puwedeng makakuha ng gamot na hanggang ₱20,000 ang halaga bawat taon

Hindi kasama ang antifungal sa 21 gamot na sinabi ng PhilHealth noong Enero 2026 na patuloy na ibinibigay sa mga YAKAP clinic, kaya itanong sa clinic mo kung aling mga GAMOT pharmacy na malapit sa iyo ang accredited. Para magparehistro, basahin ang aming gabay sa PhilHealth YAKAP.

Hindi sigurado kung an-an ang mga patse? Magtanong sa aming symptoms assistant o mag-book ng tawag sa nurse.

Dahil normal na bahagi ng balat ang yeast, hanggang 8 sa bawat 10 tao ang nagkaka-an-an ulit, kadalasan sa mainit at maalinsangang mga buwan. Nakakabawas sa tsansa ang mga hakbang na ito:

• Manatiling presko at tuyo. Maligo pagkatapos pagpawisan nang husto, at magpalit ng basang damit.
• Magsuot ng maluwag at preskong damit sa halip na masikip na damit na kumukulong sa pawis.
• Iwasan ang malangis na produkto gaya ng body oil at makapal na lotion sa dibdib at likod.
• Labhan at plantsahin ang damit. Ayon sa isang medikal na review, puwedeng kumapit ang yeast sa damit at maibalik ito sa balat mo.
• Gumamit paminsan-minsan ng medicated shampoo sa balat. Kung paulit-ulit na bumabalik ang an-an, payo ng mga health service na hugasan ang balat ng anti-dandruff o antifungal shampoo mga isang beses kada buwan, o kada ilang linggo kapag tag-init.
• Magpatingin sa doktor kung bumabalik ito nang maraming beses sa isang taon. Puwedeng magpayo ang doktor ng plano para maiwasan ito, minsan may kasamang tableta.