Paghahanda sa operasyon: paano maghanda bago operahan, hakbang-hakbang

Ang preoperative checklist ay listahan ng mga dapat gawin at suriin bago ang operasyon. Ang "pre-op" ay ibig sabihing "bago ang operasyon".

May sarili ring checklist ang team mo sa ospital. May 19 na item ang Surgical Safety Checklist ng World Health Organization (WHO). Humihinto ang buong team sa tatlong pagkakataon (bago ka patulugin, bago ang unang hiwa at bago ka lumabas ng operating room) at sabay-sabay nilang sinusuri nang malakas ang bawat item. Ayon sa WHO, nakabawas ang checklist na ito sa mga komplikasyon at pagkamatay.

Laging mauna ang bilin ng iyong ospital. Kung may naiiba rito sa sinabi ng team mo, sundin ang team mo at itanong ito sa kanila.

1. Ilang linggo bago: pumunta sa iyong pre-op check-up at mga test.
2. Ilista ang lahat ng iniinom mo, kasama ang vitamins at herbal na produkto, at itanong kung aling mga gamot ang itutuloy.
3. Palakasin ang katawan hangga't kaya: tumigil sa paninigarilyo, sabihin sa surgeon kung gaano karami ang iniinom mong alak, at kontrolin ang blood pressure at blood sugar.
4. Ayusin nang maaga ang pera at papeles: tingnan ang PhilHealth at gastos.
5. Pumirma lang sa consent form kapag naiintindihan mo na ang operasyon, ang mga panganib nito at ang ibang pagpipilian.
6. Planuhin ang pag-uwi at kung sino ang sasama sa iyo (ang iyong bantay).
7. Sa araw bago ang operasyon: ihanda ang bag at isulat ang eksaktong oras kung kailan titigil kumain at uminom.
8. Sa mismong araw: sundin ang bilin sa pag-aayuno, inumin lang ang mga gamot na sinabing inumin, at dumating sa tamang oras.
9. Sabihin agad sa surgeon kung magkaubo, sipon, lagnat o ibang sakit ka sa mga araw bago nito. Maaaring kailangang ilipat ang petsa ng operasyon.

Bago ang nakaplanong operasyon, kadalasang sinusuri ka ng doktor o nurse, madalas sa loob ng isang buwan bago nito. Hinahanap nila ang mga problemang kailangang gamutin muna. Maaari mo ring makausap ang anesthesiologist, ang doktor na nagpapatulog sa iyo o nagpapamanhid ng isang bahagi ng iyong katawan.

Mga karaniwang test, depende sa iyong edad, kalusugan at operasyon:

• blood test gaya ng CBC (complete blood count), at test sa kidney, sa asukal sa dugo at sa pamumuo ng dugo
• urine test, chest X-ray at ECG (tracing ng tibok ng puso)
• pregnancy test para sa mga babaeng maaaring buntis

Hindi lahat ay kailangan ang lahat ng test. Ayon sa gabay ng UK (NICE), hindi dapat gawing routine sa lahat ang chest X-ray at urine dipstick test. Kung may diabetes ka, dapat masuri ang iyong HbA1c (ang karaniwang blood sugar mo sa nakaraang mga 3 buwan) kung hindi ito nagawa sa nakaraang 3 buwan.

Dalhin ang lahat ng resulta sa iyong surgeon; naaantala ang operasyon kapag kulang ang resulta. Ang doktor sa iyong PhilHealth YAKAP clinic ay maaaring mag-request ng mga lab test na kasama sa YAKAP package, kaya itanong kung sakop nito ang iyong pre-op test. Tingnan ang aming gabay sa PhilHealth YAKAP.

Magdala ng kumpletong listahan ng lahat ng iniinom mo: pangalan, gaano karami at gaano kadalas. Isama ang mga gamot na nabili nang walang reseta, vitamins, herbal na tsaa at capsule, at mga supplement.

Ang ilan ay maaaring magpataas ng panganib ng pagdurugo o magdulot ng ibang problema, at maaaring ipatigil o ipapalit ito ng doktor ilang araw hanggang ilang linggo bago ang operasyon. Itanong ang tungkol sa:

• pampalabnaw ng dugo (blood thinner), gaya ng warfarin o clopidogrel
• pain reliever na tinatawag na NSAID, gaya ng aspirin o ibuprofen
• vitamin E at mga herbal o food supplement
• gamot sa diabetes, gaya ng insulin o metformin

Huwag kailanman itigil nang kusa ang maintenance na gamot. Ang mga doktor mo lang ang makapagpapasya, at iba-iba ang plano sa bawat tao. Isulat kung aling mga gamot ang ititigil, mula kailan, at alin ang iinumin sa umaga ng operasyon. Kung sinabing inumin ang isa sa umagang iyon, kaunting higop lang ng tubig ang gamitin.

Sabihin din sa team ang tungkol sa allergy (sa gamot, latex, tape o iodine) at anumang problemang naranasan mo o ng kamag-anak mo sa anesthesia.

• Tumigil sa paninigarilyo at pag-vape. Pinababagal ng paninigarilyo ang paggaling at pinatataas ang panganib ng impeksyon sa sugat at ng pamumuo ng dugo. Tumigil nang hindi bababa sa 4 na linggo bago ang operasyon kung kaya mo; mas mabuti pa ang 10 linggo. Hindi hinihikayat ang nicotine gum sa panahon ng operasyon, dahil pinababagal pa rin ng nicotine ang paggaling.
• Maging tapat tungkol sa alak. Sabihin sa surgeon kung gaano karami ang iniinom mo, lalo na kung araw-araw kang umiinom.
• Kontrolin ang pangmatagalang sakit. Mas ligtas ang operasyon kapag kontrolado ang diabetes, high blood at anemia. Kung gumagamit ka ng insulin, humiling ng iskedyul sa maagang umaga. Tingnan ang aming gabay sa altapresyon at ang aming gabay sa mga uri ng diabetes.
• Manatiling aktibo, hangga't ligtas para sa iyo.
• Ipaayos muna ang problema sa ngipin. Maaaring masira ng breathing tube ang ngiping umuuga o bulok. Pagkatapos ng ilang operasyon, gaya ng pagpapalit ng kasukasuan (joint replacement) o operasyon sa balbula ng puso, maaaring hindi ka puwedeng magpagawa ng ngipin sa loob ng 3 buwan.
• Magtanong tungkol sa dugo. Kung maaaring kailanganin mo ng salin ng dugo (transfusion), itanong kung paano ito inaayos ng ospital. Hindi mas ligtas ang dugo mula sa kamag-anak kaysa sa dugo ng boluntaryong donor.

Ang NPO ay ibig sabihing "nothing by mouth", o walang anumang ipapasok sa bibig. Kailangang walang laman ang iyong tiyan para hindi ka magsuka habang nasa ilalim ng anesthesia.

• Sundin ang eksaktong oras ng iyong ospital para sa pagkain at para sa inumin, at isulat ang mga ito. Maaaring sabihan kang huwag kumain o uminom ng kahit ano pagkalipas ng hatinggabi. May mga ospital na pinapayagan ang malinaw na likido, gaya ng tubig, hanggang sa mas malapit na oras sa operasyon, minsan hanggang 2 oras bago.
• Kasama sa pagkain ang magaang meryenda at kendi.
• Itanong kung puwede ang tubig, at hanggang kailan. Huwag mag-ayuno nang mas matagal kaysa sa sinabi sa iyo.
• Kung may diabetes ka, mag-aayuno ka pa rin, pero itanong nang maaga kung ano ang gagawin sa iyong mga gamot at kung bumaba ang iyong sugar.
• Sa umaga, puwede kang magsipilyo, pero iluwa ang tubig.

Kung nakakain o nakainom ka nang hindi sinasadya, sabihin sa staff bago ang operasyon. Huwag itong itago: sila ang magpapasya kung ligtas ituloy o kung ililipat ang operasyon. Kung nag-aayuno ang iyong anak, huwag kumain o uminom sa harap niya.

Bago umalis ng bahay: maligo (maaaring bigyan ka ng surgeon ng espesyal na sabon). Huwag gumamit ng deodorant, lotion, pabango o makeup. Tanggalin ang nail polish, alahas at piercing, at magsalamin sa halip na mag-contact lens. Magsuot ng maluwag na damit at flat na sapatos, at iwan sa bahay ang mahahalagang gamit. Maaaring kailangan mong dumating nang hanggang 2 oras na mas maaga.

Dalhin:

• valid ID, at ang iyong senior citizen o PWD ID kung mayroon ka (unang ibinabawas sa bill mo ang mga discount na ito)
• ang iyong PhilHealth Member Data Record (MDR) o PhilHealth number, at ang iyong HMO o insurance card
• ang admission letter o order ng surgeon, at lahat ng resulta ng test
• ang iyong mga gamot sa orihinal na pakete, kasama ang listahan ng gamot mo
• salamin (kasama ang lalagyan nito) at anumang gamit mo, gaya ng tungkod, walker o CPAP machine
• damit, gamit sa paliligo, napkin, cellphone at charger kung mananatili ka sa ospital
• notebook at ballpen, at kaunting pera

Siguraduhing alam ng iyong bantay ang listahan ng gamot mo, ang mga allergy mo at ang pangalan ng iyong surgeon. Alamin ang patakaran ng ospital tungkol sa mga bantay.

Humingi ng tantiya ng gastos bago ang nakaplanong operasyon: magkano ang ibabawas ng PhilHealth, ano ang sasagutin ng iyong HMO, at magkano pa ang maaaring bayaran mo.

Ganito tumutulong ang PhilHealth, ayon sa mga patakaran noong Nobyembre 2026:

• Case rate. Para sa sakop na operasyon sa accredited na ospital, nagbabayad ang PhilHealth ng takdang halaga na tinatawag na case rate. Ibinabawas ito ng ospital sa iyong bill bago ka umuwi. Kasama na rito ang singil ng ospital at ang professional fee ng mga doktor.
• Day surgery, kung saan umuuwi ka rin sa araw na iyon, ay sakop din ng case rate sa mga accredited na Ambulatory Surgical Clinic.
• Papeles: ang iyong MDR o PhilHealth Benefit Eligibility Form (PBEF), at ang PhilHealth Claim Form 1.
• Walang co-payment sa ward. Para sa mga na-admit simula Enero 2025, ang mga miyembro ng PhilHealth na nasa basic o ward na kama (kuwartong may kasama, may regular na pagkain, electric fan at shared na CR) sa accredited na pampubliko at pribadong ospital ay hindi dapat magbayad ng dagdag para sa sakop na serbisyo. Ang private room, aircon o TV ay mga dagdag na maaaring bayaran mo. Kung sinisingil ka habang nasa ward, humingi ng itemized bill at magbigay ng feedback sa Corporate Action Center ng PhilHealth.
• Mas mataas na case rate. Itinaas ng isang circular noong Disyembre 2024 nang 50% ang ilang case rate para sa mga na-admit simula Enero 2025, para mabawasan ang binabayaran ng pasyente.
• Pagkakasunod-sunod ng bayad. Unang ibinabawas sa bill ang discount ng senior citizen at PWD at ang PhilHealth. Pagkatapos, sasagutin ng iyong HMO, private insurance o benepisyo mula sa kompanya ang bahagi ng natitira.
• Wala nang 45-day limit. Mula Marso 2025, hindi na nililimitahan ng PhilHealth sa 45 araw bawat taon ang mga sakop na araw sa ospital, basta't kailangan ito sa paggamot.

Para sa pre-op check-up, may libreng konsultasyon at sakop na lab test sa iyong YAKAP clinic. Maaaring maningil ang pribadong YAKAP clinic ng hanggang ₱900 bawat pasyente para sa buong taon (PhilHealth YAKAP FAQs, Hulyo 2025).

Nag-aalala ka ba sa natitirang bill? Kausapin nang maaga ang billing office o social worker, at itanong kung may Malasakit Center ang ospital para sa tulong medikal at pinansyal. Tingnan ang aming gabay sa kung ano ang sakop ng PhilHealth at ang aming gabay sa Malasakit Center.

Pipirma ka ng consent form para sa operasyon at anesthesia, mas mabuti kung matagal pa bago ang araw ng operasyon. Puwede kang magsama ng kapamilya, at puwede kang magbago ng isip anumang oras bago ang operasyon.

Magagandang itanong:

• Bakit ko kailangan ang operasyong ito, at ano pa ang ibang pagpipilian ko?
• Ano ang mga benepisyo at panganib nito?
• Patutulugin ba ako (general anesthesia) o papamanhirin lang ang bahagi ng katawan (regional o local)?
• Gaano ako katagal sa ospital, at kailan ako puwedeng magtrabaho, magbuhat o magmaneho?
• Paano kokontrolin ang sakit na mararamdaman ko?
• Magkano ang babayaran ko pagkatapos ng PhilHealth?

Kausapin ang aming assistant sa paghahanda sa operasyon para maihanda ang iyong mga tanong.

• Bibigyan ka ng ID bracelet at ilang beses kang tatanungin ng iyong pangalan, kaarawan at operasyon. Karaniwang safety check ito.
• Mamarkahan ang bahaging ooperahan, at lalagyan ka ng IV line (suwero) sa ugat.
• Sa general anesthesia, makakatulog ka sa loob ng mga isang minuto. Nasa tabi mo ang anesthesiologist sa buong operasyon, binabantayan ang iyong puso, blood pressure at oxygen.
• Sa recovery room, karaniwan ang pakiramdam na inaantok, nauuhaw, giniginaw o nasusuka, o masakit ang lalamunan, at kadalasang nawawala ito sa loob ng ilang oras.

Kung uuwi ka rin sa araw na iyon: kailangang may adult na maghahatid sa iyo pauwi. Maaaring tumagal nang mga 24 oras ang epekto ng anesthesia, kaya sa loob ng hindi bababa sa ganoong katagal ay dapat may kasama ka, at huwag magmaneho, uminom ng alak, mag-alaga ng bata nang mag-isa o gumawa ng mahahalagang desisyon.

Para sa operasyon ng bata, magdala ng paborito niyang laruan o kumot, at asahang magiging abala ang buong araw.

Normal ang kabahan. Itanong nang maaga ang iyong mga tanong, sabihin sa team ang iyong mga kinatatakutan (gaya ng karayom), at ayusin muna ang bahay, mga anak at trabaho. Makatutulong ang mabagal na paghinga, pagdarasal o musika.

"Baka hindi na ako magising." Bihira ang malubhang problema mula sa anesthesia, at mahigpit kang binabantayan ng anesthesiologist sa buong operasyon.

"Herbal ito, kaya okay lang." May mga supplement na nakaaapekto sa pagdurugo. Ilista ang mga ito at hayaang ang doktor ang magpasya.

"Itigil ko na lang lahat ng gamot para sigurado." May mga gamot na kailangang ituloy, kahit sa umaga ng operasyon. Magtanong muna.

Ang dasal at bendisyon bago ang operasyon ay nagbibigay ng ginhawa sa maraming pamilyang Pilipino. Bagay ito sa mabuting paghahanda, kasama ang pagsunod sa bilin sa pag-aayuno at sa gamot.