Sintomas ng buntis: mga unang senyales, pregnancy test at ano ang susunod na gagawin

Ang pinakakaraniwang unang senyales ng pagbubuntis ay ang hindi pagdating ng regla (delayed o missed period). Kadalasang nagsisimula ang iba pang sintomas sa mga 4 hanggang 6 na linggo ng pagbubuntis. Binibilang ang mga linggong ito mula sa unang araw ng huli mong regla, kaya ito ang panahon na dapat sanang darating ang susunod mong regla, o isa o dalawang linggo pagkatapos nito.

Hindi lahat ay nakararanas ng lahat ng senyales. Kabilang dito ang:

• hindi dinatnan ng regla
• kaunting spotting sa panahong dapat sanang darating ang regla (implantation bleeding)
• pagduduwal o pagsusuka (morning sickness), sa anumang oras ng araw o gabi
• sobrang pagod pagkatapos ng karaniwan mong gawain
• masakit, maselan o lumalaking dibdib
• mas madalas na pag-ihi kaysa dati, pero walang sakit o hapdi
• kabag o paglaki ng tiyan, o hirap dumumi (constipation)
• mas maraming discharge sa ari, pero walang kati o hapdi
• lasang metal sa bibig, o pagiging maselan sa mga amoy
• paghahanap ng mga bagong pagkain, o pag-ayaw sa mga pagkaing dati mong gusto
• pagbabago ng mood

Hindi masasabi ng mga senyales na ito nang sigurado na buntis ka. Ang ilan, gaya ng masakit na dibdib, ay nangyayari rin bago magregla. Pregnancy test ang paraan para malaman.

Kapag kumapit ang fertilised egg (napertilisang itlog) sa dingding ng matris (uterus), nagsisimulang gumawa ang placenta ng hormone na tinatawag na hCG. Nagsisimula ito mga 6 na araw pagkatapos ng fertilisation. Pinipigilan ng hCG ang regla at sinasabihan nito ang katawan na gumawa ng iba pang hormone ng pagbubuntis. Pinaniniwalaang isa ang mga pagbabagong ito sa hormone sa mga sanhi ng maagang sintomas gaya ng morning sickness. Sa maagang pagbubuntis, halos dumodoble ang hCG kada tatlong araw. Ito ang hinahanap ng pregnancy test sa ihi o sa dugo.

Hindi laging ibig sabihin ng delayed na regla ay buntis ka. Iba pang karaniwang dahilan:

• stress
• biglang pagpayat, sobrang timbang, o sobrang dami ng mabigat na ehersisyo
• hormonal na family planning, gaya ng pills, injectable o hormonal IUS
• pagpapasuso
• polycystic ovary syndrome (PCOS, tinatawag na ring PMOS ngayon)
• simula ng menopause, karaniwang sa edad 45 hanggang 55
• mga problema sa kalusugan gaya ng sakit sa thyroid o diabetes

Kung hindi ka buntis, magpatingin sa doktor kung 3 sunod-sunod na regla ang hindi dumating o naging iregular ang regla mo.

Nabibili sa botika nang walang reseta ang mga home pregnancy test kit, na madalas tawaging PT. Sinusuri nito ang ihi mo para sa hCG.

Kailan mag-test: gumagana ang karamihan ng kit mula sa unang araw na hindi ka dinatnan. Kung hindi mo alam kung kailan dapat dumating ang regla mo, mag-test nang hindi bababa sa 21 araw pagkatapos makipagtalik nang walang contraception. Pinakamaaasahan ang resulta kapag nag-test 1 hanggang 2 linggo pagkatapos ng missed period.

Paano mag-test:

1. Tingnan ang expiry date at basahin ang leaflet. Magkakaiba ang mga brand.
2. Kung maaga kang magte-test, gamitin ang unang ihi sa umaga, na may pinakamaraming hCG. Huwag uminom ng maraming tubig bago mag-test.
3. Itapat ang stick sa daloy ng ihi mo, o isawsaw ito sa ihi na inipon sa malinis na lalagyan.
4. Gumamit ng timer at basahin ang resulta sa oras na nakasaad sa leaflet, kadalasan mga 5 minuto.
5. Tingnan kung lumabas ang control line. Kung wala, hindi gumana ang test. Gumamit ng bago.

Pagbasa ng resulta:

• Positibo: halos laging tama. Pero hindi kayang ipakita ng test kung saan lumalaki ang pagbubuntis, kaya magpatingin sa doktor, nurse o midwife para makumpirma ito at masimulan ang mga check-up mo.
• Negatibo: baka masyadong maaga kang nag-test. Kung hindi pa rin dumarating ang regla, mag-test ulit pagkalipas ng ilang araw hanggang isang linggo. Kung negatibo ang dalawang test at wala pa ring regla, magpatingin sa doktor.
• Napakalabong guhit: basahin lang ito sa oras na nakasaad sa leaflet, saka mag-test ulit pagkalipas ng ilang araw. Mabilis tumaas ang hCG sa maagang pagbubuntis, kaya baka mas malinaw ang sagot ng susunod na test. Kung malabo pa rin, o may sakit o pagdurugo ka, magpatingin sa health worker.

Hindi pinipigilan ng contraceptive pill na gumana nang tama ang test. Puwedeng magbigay ng false positive ang mga fertility medicine.

Kayang matukoy ng blood test sa clinic ang pagbubuntis kahit bago pa ang missed period, pero mas mahal ito at mas matagal ang resulta. Kasama ang pregnancy test sa libreng maternity package ng PhilHealth (tingnan ang libreng prenatal check-up).

1. Magpa-book agad ng unang prenatal check-up. Payo ng WHO na gawin ang unang check-up sa loob ng unang 12 linggo ng pagbubuntis. Puwede kang magsimula sa barangay health station o rural health unit (RHU), lying-in clinic, YAKAP clinic o OB-GYN. Nakatutulong ang regular na check-up para maagang makita at maasikaso ang mga problema.

2. Magtanong tungkol sa iron at folic acid. Inirerekomenda ng WHO ang araw-araw na iron at folic acid supplement habang buntis para makatulong na maiwasan ang anemia, mababang timbang ng sanggol pagkapanganak at maagang panganganak. Sasabihin ng health worker mo kung alin ang iinumin.

3. Huwag uminom ng alak o manigarilyo, at iwasan ang ipinagbabawal na gamot.

4. Mag-ingat sa mga gamot. Kung may iniinom kang gamot para sa matagal nang sakit, magpatingin agad sa doktor mo at huwag itong itigil nang kusa. Magtanong muna sa doktor, midwife o pharmacist bago uminom ng anumang bagong gamot, halamang gamot o supplement. Kung negatibo ang test mo pero puwede ka pa ring buntis, iwasan ang alak, paninigarilyo at anumang gamot na hindi mo kailangan hanggang sigurado ka na, pero huwag ihinto ang gamot na inireseta nang hindi nagtatanong sa doktor mo.

5. Tandaan ang due date mo. Kadalasang tumatagal ang pagbubuntis nang 37 hanggang 42 linggo mula sa unang araw ng huli mong regla. Dalhin ang petsang iyon sa check-up mo. Mas eksaktong matutukoy ng maagang ultrasound kung ilang linggo na ang pagbubuntis.

Pagpapagaan ng morning sickness. Kadalasan itong gumagaan pagsapit ng ika-16 hanggang ika-20 linggo at hindi ito nakasasama sa sanggol. Puwedeng makatulong ang:

• pahinga, dahil lumalala ang pagduduwal kapag pagod
• maliliit pero madalas na kain ng simpleng pagkain gaya ng kanin, tinapay o crackers
• malamig na pagkain, kung nasusuka ka sa amoy ng mainit na ulam
• pag-inom ng tubig nang paunti-unti pero madalas
• luya, gaya ng salabat (magtanong sa pharmacist bago uminom ng ginger supplement)

Kung hindi ka sigurado sa nararamdaman mo tungkol sa pagbubuntis, puwede kang makipag-usap nang pribado sa doktor, nurse o midwife, o magtanong sa aming libreng AI pregnancy guide anumang oras.

Sa ngayon (Oktubre 2026), sakop ng Expanded Maternity Care Benefit ng PhilHealth (nagsimula noong Abril 30, 2026) ang pag-aalaga mula sa maagang pagbubuntis hanggang pagkapanganak. Alinsunod sa patakaran ng Department of Health, sakop nito ang 8 prenatal check-up: 1 sa unang trimester (buwan 1 hanggang 3), 2 sa ikalawa at 5 sa ikatlo.

Kasama sa mga sakop na test ang pregnancy test, blood typing, complete blood count (CBC), urinalysis, screening para sa hepatitis B, HIV at syphilis, sugar test para sa diabetes habang buntis (OGTT), at ultrasound, kasama ang transvaginal ultrasound sa unang trimester. Makakukuha ka rin ng iron, folic acid at calcium supplement, bakuna kontra tetanus kung kailangan, at care coordinator na gagabay sa iyo sa buong pagbubuntis mo.

Wala kang babayaran para sa mga sakop na serbisyo sa accredited na pasilidad, basta basic accommodation ang gagamitin mo sa panganganak. Puwedeng may dagdag na bayad ang ibang test, pribadong kuwarto o mga check-up na lampas sa 8. Sa mga pribadong pasilidad, hindi hihigit sa ₱900 lahat-lahat ang bayad sa mga dagdag na check-up.

Makukuha mo ang serbisyong ito sa mga PhilHealth-accredited na lying-in clinic at birthing home, health center at RHU, outpatient clinic ng ospital, YAKAP clinic at laboratoryo. Puwede ring mabilang ang check-up ng midwife sa barangay health station. Itanong muna kung accredited ang pasilidad para sa maternity care. Hinihikayat ang mga buntis na magparehistro sa isang YAKAP clinic, na puwedeng gawin ng bawat Pilipino. Kung hindi accredited sa maternity care ang clinic na iyon, ire-refer ka nito sa accredited. Kung lilipat ka ng tirahan, humingi ng referral letter para makapagpatuloy ka sa ibang lugar.

Maghanap ng health center o birthing home na malapit sa iyo, at basahin ang mga gabay namin tungkol sa kung ano ang sakop ng PhilHealth at PhilHealth YAKAP.

Ang ectopic pregnancy ay pagbubuntis na lumalaki sa labas ng matris, kadalasan sa fallopian tube. Hindi ito puwedeng lumaki bilang sanggol, hindi na maililigtas ang pagbubuntis, at kailangan itong gamutin ng gamot o operasyon. Walang senyales sa simula ang ilang babae. Kapag may senyales, kadalasang lumalabas ang mga ito sa pagitan ng ika-4 at ika-12 linggo:

• sakit ng tiyan, madalas sa ibaba at sa isang gilid
• pagdurugong iba sa regla: puwedeng humihinto at bumabalik, at matubig at maitim na brown
• sakit sa dulo ng balikat
• sakit kapag umiihi o dumudumi, o pagtatae

Magpatingin sa doktor ngayong araw kapag may ganitong senyales at may posibilidad na buntis ka, kahit negatibo ang test. Mas mataas ang tsansa ng ectopic pregnancy kung nagkaroon ka na nito dati, nagkaroon ng impeksiyon sa pelvis, sumailalim sa fertility treatment o operasyon sa fallopian tube, nabuntis habang may IUD o IUS, naninigarilyo, o lampas 35 taong gulang.

Kapag pumutok ang tube, nagdudulot ito ng biglaan, matalim at matinding sakit ng tiyan, kasama ang sobrang pagkahilo o pagkahimatay, pagduduwal o sobrang pamumutla. Tumawag sa 911 o pumunta sa pinakamalapit na emergency room.

Ang pagdurugo sa maagang pagbubuntis ay hindi laging seryoso, pero puwede itong senyales ng pagkalaglag (miscarriage), ectopic pregnancy o molar pregnancy (abnormal na tubo sa loob ng matris). Kailangang ipatingin ngayong araw ang spotting na walang sakit o may banayad na sakit. Emergency ang malakas na pagdurugo, matinding sakit, sakit sa balikat o pakiramdam na parang hihimatayin.

Ang matinding pagsusuka (hyperemesis gravidarum) ay higit pa sa karaniwang morning sickness. Puwede itong magdulot ng dehydration at baka kailanganing ma-ospital. Magpatingin ngayong araw kung 24 oras ka nang hindi makakain o makainom nang hindi isinusuka, sobrang dilim ng kulay ng ihi mo o mahigit 8 oras ka nang hindi umiihi, nanghihina o nahihilo ka kapag tumatayo, may sakit ng tiyan o lagnat ka, o pumapayat ka. Kailangan ng agarang tulong ang pagsusuka ng dugo. Puwede ring magdulot ng pagsusuka ang impeksiyon sa ihi: tingnan ang gabay namin sa sintomas ng UTI.

Maraming pamilyang Pilipino ang may sariling kaugalian sa maagang pagbubuntis. Totoo at karaniwan ang paglilihi, ang matinding paghahanap o pag-ayaw sa ilang pagkain: kilalang maagang senyales ang pagbabago sa gana, panlasa at pang-amoy. Anuman ang paniniwala ng pamilya mo tungkol sa ibig sabihin ng paglilihi, ang napatunayang nakatutulong sa sanggol ay maagang prenatal care, iron at folic acid, masustansiyang pagkain, at walang alak o sigarilyo.

Puwedeng makaantala sa pagpapatingin ang ilang kaugalian:

• "Itago muna hanggang 3 buwan." Ikaw ang pipili kung kailan mo sasabihin sa iba, pero huwag nang maghintay bago magpatingin sa health worker. Dapat sa loob ng unang 12 linggo ang unang check-up.
• "Uminom ng pamparegla para bumalik ang regla." Kung delayed ka, mag-pregnancy test muna, at iwasan ang mga gamot at halamang gamot hanggang malaman mo.
• "Malalaman ng hilot kung maayos ang pagbubuntis." Check-up, kung minsan kasama ang ultrasound at blood test, ang paraan ng mga health worker para matiyak na nasa tamang lugar lumalaki ang pagbubuntis. Kung nagpapahilot ka, magpatingin din sa midwife o doktor.