Malasakit Center: sin-o ang mabuligan, mga requirements kag paano mag-apply

Ang Malasakit Center isa ka one-stop shop para sa medikal kag pinansyal nga bulig sa sulod sang government hospital. Ang "malasakit" isa ka tinaga nga Filipino nga nagakahulugan sang matuod nga pag-atipan kag kabalaka sa iban.

Sang una, ang pamilya nga may daku nga bill sa ospital masami nga nagabalik-balik sa lain-lain nga opisina: PhilHealth, Department of Health (DOH), Philippine Charity Sweepstakes Office (PCSO) kag Department of Social Welfare and Development (DSWD). Gintipon sang Malasakit Center ining mga ahensya sa isa lang ka lugar, agod makapangayo ka sang bulig nga indi na maggwa sa ospital.

• Ginbuksan ang una nga mga Malasakit Center sang 2018. Isa sa mga nahauna ginbuksan sang Hunyo sadto nga tuig sa Western Visayas Medical Center sa Iloilo City.
• Ginhimo nga layi sang Malasakit Centers Act of 2019 (Republic Act 11463) ang programa. Ginpirmahan ang mga pagsulundan sini sang Pebrero 2020.
• Sang Septiyembre 2024, ang pinakabag-o nga nasyonal nga kadamuon nga amon nakita, ginreport sang DSWD nga may staff ini sa 166 ka Malasakit Center sa mga ospital sang gobyerno sa bilog nga pungsod.

Ngaa importante ini: sang 2019, ginsiling sang WHO nga mga 55% sang gastos sa panglawas sa Pilipinas direkta nga halin sa bulsa sang mga tawo, kag madamo nga pamilya ang nangin imol tungod sang gastos sa pagpabulong. Ara ang Malasakit Center agod indi mangin sablag ang kwarta sa pagpabulong nga imo kinahanglan.

Lain-lain ang ginabayaran sang kada ahensya sa center:

• Ang PhilHealth ang una nga nagabayad, paagi sa iya mga benefit package (halimbawa, ang case rate). Ginausisa sang iya staff ang imo membership kag ginabuligan ka sa imo claim.
• Ang medical assistance sang DOH, nga ginatawag nga MAIFIP (Medical Assistance to Indigent and Financially Incapacitated Patients), kag ang PCSO nagabulig sa pagbayad sang medikal nga gastos nga indi sakop sang PhilHealth. Mahimo nga upod diri ang nabilin sa bill sa ospital, bulong, laboratory test kag procedure.
• Ang DSWD, paagi sa programa nga AICS (Assistance to Individuals in Crisis Situations), nagabulig sa indi medikal nga kinahanglanon. Nalista sa mga pagsulundan sang 2020 ang plete, pagkaon, gastos sa paglubong, mga assistive device nga indi ginahatag sang iban nga ahensya, kag cash para sa iban pa nga dinalian nga kinahanglanon.

Ang bulig mahimo nga cash ukon guarantee letter (GL): sinulat nga panaad sang ahensya nga bayaran sini ang bahin sang imo bill. Ginabaton ini sang ospital puli sa cash, gani indi mo na kinahanglan magbayad anay kag dason mag-claim.

Wala sing takda nga kantidad. Tan-awon sang social worker ang imo bill kag ang kahimtangan sang inyo pamilya. Ang bulig dugang sa masarangan sang inyo pamilya, gani mahimo nga may bahin pa sang bill nga imo bayaran.

Nagbag-o na sa sulod sang mga tuig kon ano nga ahensya ang nagabayad sang ano. Sang ulihi nga bahin sang 2024, ginsiling sang DSWD nga ginahikot sini ang pagpalapad sang iya medikal nga bulig sa sulod sang Malasakit Center. Ang staff ang magasiling sa imo sang mga pagsulundan nga ginagamit subong.

Ang Malasakit Center para sa duha ka grupo sang pasyente:

• Indigent nga pasyente: mga tawo nga imol kag indi makasarang sang ila panguna nga mga kinahanglanon.
• Financially incapacitated nga pasyente: mga tawo nga indi kasagaran ginakabig nga imol pero indi makabayad sini nga bill subong. Mahimo ini matabo pagkatapos sang malawig nga pagka-confine, operasyon, pagbulong sang cancer ukon dialysis.

Gani indi mo kinahanglan nga 4Ps member, ukon nalista na nga indigent, agod makapangayo. May pila ka ospital nga nagapangayo gihapon sang certificate of indigency upod sang imo mga papeles (tan-awa ang lista sa idalom). Ang isa ka medical social worker ang mag-interview sa imo, magausisa sang imo mga papeles kag magdesisyon kon ano nga bulig ang angay.

Sin-o ang makapangayo:

• ang pasyente
• isa ka miyembro sang pamilya ukon iban nga representante nga may pirmado nga authorization letter halin sa pasyente (indi kinahanglan kon idalom sa 18 ka tuig ang pasyente ukon grabe gid ang balatian kag indi makaasikaso)

Masami nga makapangayo man ang mga outpatient, indi lang ang mga na-admit. Sa Philippine Children's Medical Center, halimbawa, bisan sin-o nga pasyente nga ginabulong didto makapangayo, gamit ang reseta, laboratory request ukon hospital bill nga pamatuod sang kinahanglanon.

Makita ang Malasakit Center sa mga DOH hospital, upod ang mga regional hospital kag medical center, sa Philippine General Hospital (PGH) sa Manila, kag sa iban pa nga publiko nga ospital. Wala ini sa mga pribado nga ospital.

Agod makakita:

• Mamangkot sa information desk, admitting section ukon opisina sang Medical Social Service sang ospital. Sa pila ka ospital, bahin sang patient assistance ukon social service office ang Malasakit Center.
• Gamita ang Find care agod mangita sang government hospital nga malapit sa imo, ukon pamangkota ang amon navigator kon diin magtilaw.

Wala kami sing nakita nga isa ka opisyal kag updated nga lista sang tanan nga center, gani mamangkot anay sa ospital antes magbiyahe sing malayo. Madamo nga center ang bukas lang sa office hours sa mga adlaw nga may trabaho.

Kon emergency, magkadto anay sa pinakamalapit nga ER. Makapamangkot ka parte sa bulig sa bill kon ginabulong na ang pasyente.

Diutay lang ang kinatuhay sang requirements sa kada ospital. Amo ini ang ginapangayo sang kalabanan. Magdala sang original kag photocopy sang kada isa.

1. Isa ka valid ID sang pasyente ukon sang tawo nga i-interview, mas maayo kon government ID pareho sang National ID, UMID, PhilHealth ID, driver's license, voter's ID, senior citizen, PWD, 4Ps ukon barangay ID. Kon wala gid ikaw sing ID, mahimo nga batunon sang DSWD ang barangay certification sang imo pagkatawo.
2. Medical certificate ukon clinical abstract (ginatawag man nga medical abstract ukon discharge summary). Dapat makita diri ang diagnosis kag ang bug-os nga ngalan, license number kag pirma sang imo doktor, kag ginhatag ini sa sulod sang nagligad nga tatlo ka bulan. Pangayoa ini sing temprano sa imo doktor ukon sa medical records office, kay mahimo madugay ang paghanda sini.
3. Pamatuod sang kinahanglan mo bayaran. Para sa bill sa ospital, dalha ang statement of account (SOA) nga ginpirmahan sang billing clerk, ukon certificate of balance kag promissory note halin sa credit and collection office. Para sa bulong ukon device, dalha ang reseta nga may petsa kag pirma. Para sa test ukon procedure, dalha ang laboratory request ukon order sang doktor.
4. Social case study ukon case summary, nga ginhanda sang social worker halin sa ospital, DSWD ukon sa social welfare office sang inyo siyudad ukon banwa (LSWDO). Ginapangayo ini sang DSWD para sa bill sa ospital kag sa mas daku nga request. Sa iya 2023 nga charter, buot silingon sini ang bulong ukon test nga sobra sa ₱10,000 ang bili, upod ang price quotation.
5. Certificate of indigency ukon barangay certificate of residency, kon pangayuon. May pila ka ospital nga nagahatag sang ila kaugalingon.
6. Authorization letter kag ID sang representante, kon iban nga tawo ang mag-apply para sa pasyente.

Wala ka pa nakarehistro sa PhilHealth? Ang pila ka government hospital, pareho sang Philippine Children's Medical Center, makapa-enroll dayon sang na-admit nga ward (service) patient nga indi makabayad, paagi sa Point of Service (POS) sang PhilHealth. Kasagaran nagapangayo sila sang registration form (PMRF), birth certificate kag ID.

1. Magkadto sing temprano. Pag-admit gid lang sang pasyente, ukon kon nahibaluan mo na kon pila ang operasyon ukon bulong, pamangkota kon diin ang Malasakit Center. Indi na paghulata ang adlaw sang discharge.
2. Magkuha sang queue number kag ihatag ang imo mga papeles sa counter. Ginausisa sang staff kon kompleto ini kag ginasiling kon ano ang kulang.
3. Magpa-interview. Mamangkot ang social worker parte sa inyo pamilya, trabaho, kita kag balatian. Magsabat sing matuod: amo ini ang ila basehan kon ano nga bulig ang angay.
4. Una ang PhilHealth. Ginausisa sang staff sang PhilHealth ang imo membership, kag ginabawas sa bill ang imo benepisyo.
5. Ang nabilin ginaangay sa husto nga ahensya. Ang social worker ang magdesisyon kon ano nga bulig ang imo makuha halin sa DOH, PCSO ukon DSWD, kag pila.
6. Batuna ang bulig. Mapirma ka sang acknowledgement form. Tuyo sang 2023 service charter sang DSWD nga matapos ang cash nga bulig sa sulod sang mga 13 ka oras sang trabaho (working hours), kag ang guarantee letter, nga ginapadala sa billing office, sa sulod sang mga isa ka adlaw, indi upod ang oras sa pila. Mas madugay ini kon madamo ang nagahulat ukon may kulang nga papeles.
7. Kuhaa ang discharge clearance kon sakop na ukon nabayaran na ang bill. Itago ang tanan mo nga papeles sa isa lang ka folder.

Para sa malawig nga pagbulong pareho sang dialysis ukon chemotherapy, pamangkota kon daw ano kasami ka kinahanglan mag-apply liwat. Kon indi ka maaprobahan, mamangkot sing matinahuron kon ngaa kag ano pa ang imo matilawan.

Wala sing bayad sa bisan ano nga tikang. Wala sa opisyal nga lista sang requirements ang sulat halin sa politiko ukon bisan sin-o. Indi magbayad sa bisan sin-o nga nagatanyag nga paspasan ang proseso.

Pirme nga una ang PhilHealth antes sang iban nga bulig, gani kon kabalo ka sang imo benepisyo, mas diutay ang kinahanglan mo pangayuon.

• Mangayo sang ward nga higdaan kon mahimo. Suno sa 2020 nga no co-payment rules sang PhilHealth, ang miyembro nga ara sa basic ukon ward nga higdaan (kwarto nga ginapaambitan sang iban nga pasyente, may regular nga pagkaon, electric fan kag shared nga CR) indi na dapat magbayad sang bisan ano para sa sakop nga serbisyo. Mahimo pabayaran ang private room, aircon, telepono, TV ukon dugang nga pagkaon.
• Wala sing balance billing. Nalista sa 2020 rules sang PhilHealth ang mga indigent, sponsored, senior citizen kag lifetime member nga sakop sang iya no balance billing policy.
• Kon mas mahal ang pagbulong sang sa case rate, ang PhilHealth mismo ang nagasiling sa mga pasyente nga magkadto sa Malasakit Center para sa dugang nga pinansyal nga bulig.
• Makighambal sa staff sang PhilHealth sa ospital. May pila ka ospital nga may PhilHealth nurse, nga ginatawag nga P-CARES, nga nagabulig sa mga miyembro sa ila benepisyo.

Agod mahibaluan kon ano ang ginabayaran sang PhilHealth, basaha ang amon giya nga Ano ang PhilHealth kag ano ang sakop sini?. Para sa check-up kag bulong sa gwa sang ospital, tan-awa ang amon giya sa PhilHealth YAKAP. Agod maintiendihan kon paano nagakaangot ang mga ospital, health center kag ahensya, tan-awa ang amon giya sa serbisyo sang panglawas sa Pilipinas.

Wala sing Malasakit Center ang mga pribado nga ospital kag ang pila ka gamay nga publiko nga ospital. May iban ka pa nga mahimo:

• Mamangkot sa social service ukon billing office sang ospital kon ano nga bulig ang ila nahibaluan.
• Magkadto sa DSWD. Mag-apply sang medical assistance suno sa AICS sa Crisis Intervention Unit sang DSWD field office sa inyo rehiyon, ukon sa SWAD office sa inyo probinsya. Dalha ang pareho nga mga papeles nga nalista sa ibabaw.
• Bisitaha ang social welfare office sang inyo siyudad ukon banwa (LSWDO) sa munisipyo ukon city hall. Makahanda sila sang social case study kag buligan ka sa pag-apply.
• Mamangkot parte sa pagsaylo. Kon stable ang pasyente kag padayon nga nagadaku ang bill, pamangkota ang doktor kon luwas bala nga isaylo sia sa government hospital. May risgo ang pagsaylo sang masakiton nga pasyente, gani ang doktor ang magdesisyon.

Kon may HMO ka, pamangkota anay kon ano ang ginabayaran sini: tan-awa ang amon giya sa health insurance kag HMO. Mahimo ka man mag-book sang tawag sa isa sa amon mga nurse agod mahambalan ang imo mga pililian.

• "Para lang ini sa mga imol gid." Indi. Para man ini sa mga pasyente nga financially incapacitated, buot silingon indi sila makabayad subong sang daku nga bill, bisan kasagaran nakasarang man sila sa adlaw-adlaw.
• "Kinahanglan mo sang backer ukon sulat halin sa politiko." Ang social worker ang nagadesisyon, base sa interview kag sa imo mga papeles. Mahimo ka magkadto kag mangayo nga ikaw lang.
• "Kinahanglan ka magbayad anay, dason i-refund." Kasagaran indi. Diretso sa ospital ang guarantee letter, gani ginabawas dayon ang kantidad sa imo bill.
• "Makahuluya ang mangayo sang bulig." Madamo nga pamilya ang nahuya magpangayo. Pero ginsulat ang layi agod mas mahapos maabot sang kada Pilipino ang bulig sang gobyerno. Adlaw-adlaw nagaatipan ang mga social worker sining sahi nga request. Amo gid ini ang rason kon ngaa may programa, gani ang pagpangayo sang bulig indi pagpakiluoy.