Bulong sa almoranas: pag-atipan sa balay, bulong sa botika kag san-o ipakonsulta ang pagdugo

Ang almoranas amo ang aton tawag sa hemorrhoids, nga ginatawag man nga piles. Ang tanan nga tawo may mga ugat kag humok nga unod sa sulod kag palibot sang buho sang buli (anus). Kon magahubag ini tungod sang sobra nga pressure, ginatawag na ini nga almoranas.

• Internal hemorrhoids (almoranas sa sulod) yara sa sulod sang anus. Masami indi ini masakit pero mahimo magdugo. Kon kaisa nagaguwa ini sa buho sang buli (prolapse).
• External hemorrhoids (almoranas sa guwa) yara sa idalom sang panit sa palibot sang anus. Mahimo ini magkatol kag magsakit, labi na kon nagapungko.

Sagad gid ini: halos katunga sang mga hamtong nga labaw 50 anyos sa United States ang may ini. Indi ini tanda nga mahigko ka.

Ang almoranas mahimo magdala sang:

• masanag nga pula nga dugo pagkatapos magtai, sa tissue ukon sa kasilyas
• katol sa palibot sang buli
• isa ukon labaw pa nga bukol sa buli, halin sa kadaku sang gisantes tubtob sa kadaku sang ubas
• sakit ukon kasakit, nga masami nagagrabe kon nagapungko
• malagkit nga likido (mucus) sa imo underwear, ukon pamatyag nga daw kinahanglan mo pa magtai

Sa madamo nga tawo, nagadula ang sintomas sang external hemorrhoids sa sulod sang pila ka adlaw. Ang hinali nga bukol nga matig-a kag masakit gid mahimo nga natipon nga dugo sa external hemorrhoid (thrombosed hemorrhoid) kag kinahanglan ini ipausisa sa amo man nga adlaw.

Ang almoranas amo ang pinakasagad nga kabangdanan sang pagdugo sa buli, pero indi tanan nga pagdugo almoranas. Ang iban nga kabangdanan amo ang diutay nga gisi sa anus (anal fissure), nga mahapdi gid kon magtai; impeksyon sa tinai nga may dugo nga pagkalibanga; paghubag sang tinai; sexually transmitted infections; mga bulong nga nagapanipis sang dugo (blood thinner) kag aspirin (indi pag-untati sa imo kaugalingon ang bulong nga ginreseta sa imo); kag polyp ukon colorectal cancer (kanser sa tinai). Ginapaathag sang amon giya parte sa dugo sa tai ang iban pa nga kabangdanan.

Suno sa PhilHealth, ang colorectal cancer amo ang ikatlo nga pinakasagad nga kanser sa mga Pilipino. Siling sang WHO, madasig nga nagataas ang peligro pagkatapos sang edad nga 50. Magpausisa dayon kon may ara ka sang:

• dugo sa imo tai (ang tai nga madulom nga pula (dark red) ukon itom kinahanglan ipausisa sa amo man nga adlaw)
• mas humok, mas matig-a ukon mas manipis nga tai sang sa naandan, ukon pagbag-o sa kasubsob sang imo pagtai, sa sulod sang 3 ka semana ukon labaw pa
• sakit sang tiyan, bukol sa tiyan, kabag nga indi nagadula, ukon pagnubo sang timbang bisan wala ginatinguhaan
• kakapoy, kaluya, budlay magginhawa ukon mas maluspad nga panit sang sa naandan

Ang katapusan nga grupo mahimo nga tanda sang anemia (kulang sa red blood cells) tungod sang mahinay nga pagdugo. Mahibal-an ini sa blood test. Ang pula nga pagkaon pareho sang beets kag kamatis makapapula sang tai, kag ang iron tablets makapaitom sini. Kon indi ka sigurado, magpausisa.

Nagatubo ang almoranas kon may sobra nga pressure sa mga ugat sa palibot sang buli, tungod sang:

• budlay magtai (constipation), ukon matig-a kag mamala nga tai, kag pag-iri sing makusog sa kasilyas
• madugay nga pagpungko sa kasilyas, halimbawa samtang nagacellphone
• madugay na nga pagkalibanga
• kulang sa fiber ang ginakaon: madamo nga processed, instant kag sitsirya pareho sang chips, kag diutay nga utan kag prutas
• pagbusong kag pagbata
• pagtigulang, sobra nga timbang, ukon sakit sa atay pareho sang cirrhosis
• masami nga pagbuhat sang mabug-at, pareho sang obra sa construction, uma ukon bodega

"Halin sa pagpungko sa mainit ukon matugnaw nga pungkuan." Wala nalista sa mga health source nga amon gintan-aw ang mainit ukon matugnaw nga pungkuan subong kabangdanan. Ang pag-iri kag madugay nga pagpungko sa kasilyas ang importante.

"Bawal ang mahalang." Wala nalista nga kabangdanan ang mahalang nga pagkaon. Kon nagahapdi kon magtai ka pagkatapos magkaon sang sili, bawasi ini. Mas importante ang fiber.

"Normal lang ang dugo." Ang pagdugo mahimo man nga tanda sang iban nga problema, lakip ang kanser. Ipausisa ang bag-o nga pagdugo.

"Itulod, higtan ukon utdon sa balay." Mahimo mo hinay nga itulod pabalik ang humok nga bukol kon madali ini nga magsulod. Indi gid paghigti, pag-utdi ukon pagpislita ang almoranas, kag indi ini pagpahilot. Doktor lang ang dapat maghimo sang banding.

Ahos, kalamansi, toothpaste, alcohol ukon tawas sa buli. Wala sang source nga amon gintan-aw nga nagarekomendar sini, kag mahimo ini magpahapdi ukon makapaso sa sensitibo nga panit. Wala man nahambal sa amon mga source ang ginlaga nga dahon sang bayabas. Bastante na ang mainit-init nga tubig. Kon nagagamit ka gihapon sang ginlaga nga dahon, pabugnawa anay tubtob mainit-init na lang kag untati kon nagahapdi.

Ang kalabanan nga almoranas nagaayo sa pag-atipan sa balay. Ang tulumuron: humok nga tai nga nagaguwa nga indi kinahanglan mag-iri sing makusog.

1. Magkaon sang mas madamo nga fiber: utan pareho sang kalamunggay, kangkong kag okra, prutas pareho sang kapayas kag saging, kamote, balatong kag iban pa nga beans, oatmeal kag brown rice. Hinay-hinaya ang pagdugang agod indi ka kabagon.
2. Mag-inom sang bastante nga tubig, kag bawasi ang ilimnon nga may alkohol.
3. Indi mag-iri sing makusog ukon magpungko sing madugay. Magtai kon nabatyagan mo na, kag bayai ang cellphone sa guwa. Mas mahapos ang pagtai kon ibutang ang tiil sa manubo nga bangkito, nga mas mataas ang tuhod sang sa hawak.
4. Mag-sitz bath: magpungko sa palanggana nga may mainit-init, indi mainit gid, nga tubig sa sulod sang 10 tubtob 15 ka minuto, pila ka beses sa isa ka adlaw kag pagkatapos magtai.
5. Maghinlo sing hinay. Okay lang maghugas gamit ang tubig halin sa tabo ukon bidet. Indi pagkuskusa ukon paggamit sang mabaskog nga habon, kag tapik-tapika lang agod magmala.
6. Pabugnawa ang hubag gamit ang ice pack nga naputos sa tualya. Magsuksok sang cotton nga underwear kag likawi ang pagkalot.

Makabulig ang fiber supplement pareho sang psyllium, ukon stool softener (pampahumok sang tai): mamangkot sa pharmacist kag sunda ang label. Magpakonsulta sa doktor kon wala pa nagaayo pagkatapos sang 1 ka semana.

Ang cream, ointment kag suppository (diutay nga bulong nga hinay nga ginasulod sa anus) mahimo nga may pampamanhid, pampahinay, ukon mahina nga steroid pareho sang hydrocortisone. Ang iban kinahanglan sang reseta, gani pamangkuta ang pharmacist kon ano ang nagakaigo sa imo kag sunda ang label.

• Gamita lang ini indi maglapaw sa mga 1 ka semana, luwas kon iban ang ginsiling sang doktor. Kon madugay ini gamiton, mahimo magnipis ukon mangin sensitibo ang panit.
• Untati kag magpakonsulta sa doktor kon mas nagapula, nagahubag ukon nagasakit ang panit. Ang steroid makapagrabe sang impeksyon.
• Ang witch hazel nga ginapahid gamit ang cotton buds mahimo makapahinay sang katol.

Para sa sakit, sagad nga ginapili ang paracetamol: sunda ang label. Indi pag-inom sang ibuprofen ukon aspirin para sa sakit kon nagadugo ka, kag likawi ang pain reliever nga may codeine, nga nagapabudlay sang pagtai.

Mamangkot anay sa doktor ukon pharmacist antes magbakal sang tableta nga ginabaligya subong bulong sa almoranas. Kon buntis ka, nagapasuso, ukon bata ang bulongon, mamangkot anay sa doktor antes maggamit sang bisan ano nga cream, suppository ukon tableta.

Kon padayon nga nagadugo, nagaguwa ukon indi nagaayo ang almoranas, mahimo ipanugyan sang surgeon ang:

• Rubber band ligation: ginautod sang goma ang pag-ilig sang dugo kag nagahulog ang almoranas, masami sa sulod sang isa ka semana.
• Sclerotherapy (indyeksyon) ukon coagulation (init ukon mahina nga kuryente) agod magdiutay ini.
• Hemorrhoidectomy (pagkuha sang almoranas paagi sa operasyon) ukon stapling, samtang naka-anesthesia, para sa dalagku ukon indi nagaayo sa iban nga pagbulong.

Ang una nga duha masami ginahimo samtang mulat ka, kag makapauli ka sa amo man nga adlaw. Ang natipon nga dugo nga masakit gid mahimo kuhaon paagi sa diutay nga gilis. Mahimo magbalik ang almoranas kon padayon ang pag-iri: tan-awa ang Paano malikawan ang almoranas.

Magsugod sa imo barangay health station, rural health unit (RHU) ukon city health center: pangitaa ang malapit sa imo. Para sa procedure, mahimo ka i-refer sa surgeon. Tan-awon sang health worker ang bahin kag mahimo nga usisaon ang sulod gamit ang tudlo nga may gloves (mahimo ka mangayo nga may upod ka). Ang iban kinahanglan sang colonoscopy, isa ka test nga nagagamit sang camera agod tan-awon ang daku nga tinai.

PhilHealth YAKAP. Sugod sang Hulyo 2025, libre ang check-up sa imo YAKAP clinic (ang pribado nga clinic mahimo magsingil tubtob ₱900 sa isa ka tuig), kag kon kinahanglan mo sang colonoscopy, mahimo ka i-refer sang imo YAKAP doctor sa accredited nga pasilidad nga indi dapat magsingil sa imo para sini. Ang GAMOT, ang benepisyo sang YAKAP para sa bulong, nagasabat tubtob ₱20,000 nga bulong sa isa ka tuig (Hulyo 2025). Ang listahan sini sang Hunyo 2026 nagalakip sang paracetamol kag iron tablets para sa anemia kon ireseta sang imo YAKAP doctor, pero indi ang cream para sa almoranas ukon fiber supplement. Tan-awa ang amon giya sa PhilHealth YAKAP.

Screening. Sa 2025 nga sukdanan sang PhilHealth, ginatanyag ang screening para sa colorectal cancer sa mga hamtong nga 45 tubtob 75 anyos kag sa mga tawo nga ang ginikanan, utod ukon anak nagkasakit sang colorectal cancer, sugod sa kada tuig nga stool test para sa natago nga dugo (FIT). Kon may sintomas ka na, indi na paghulata ang screening: silingi dayon ang imo doktor. Tan-awa ang amon giya sa libre nga check-up.

Procedure kag operasyon. Sa listahan sang case rate sang PhilHealth (ginbag-o sang 2024, ang pinakabag-o nga amon nakita), nagabayad ang PhilHealth sa accredited nga pasilidad sang ₱15,639 tubtob ₱23,634 depende sa procedure, kag ₱23,634 para sa kalabanan nga hemorrhoidectomy. Kon na-admit ka sa ward bed, ang no co-payment policy sini nagasiling nga mahimo wala ka na sang bayaran. Mamangkot anay sa billing office, kag sa Malasakit Center para sa bulig sa bisan ano nga nabilin nga bayaran. Tan-awa kon ano ang ginasakop sang PhilHealth.

Indi sigurado? Mamangkot sa amon symptoms assistant ukon mag-book sang tawag sa nurse.

Samtang buntis kag pagkatapos magbata. Sagad ang almoranas sa sini nga tion. Luwas nga una nga hakbang ang fiber, tubig, hinay nga ehersisyo, indi pagtindog ukon pagpungko sing madugay, kag panapton nga gintuslob sa matugnaw nga tubig kag ginpuga. Mamangkot anay sa imo doktor ukon midwife antes maggamit sang bisan ano nga cream ukon bulong, halimbawa sa imo prenatal check-up.

Mga bata. Sagad sa magagmay nga bata ang diutay nga gisi sa anus (anal fissure), masami pagkatapos sang matig-a nga tai. Bisan ano nga dugo sa tai sang bata kinahanglan ipausisa sa doktor.

Ang mga kinaandan nga nagabulong sa almoranas amo man ang nagapugong sini:

• magkaon sang utan, prutas, beans kag whole grains adlaw-adlaw, kag bawasi ang sitsirya kag fast food nga kulang sa fiber
• mag-inom sang tubig sa bilog nga adlaw, kag mas madamo kon mainit ang panahon
• magtai kon nabatyagan mo na, kag indi mag-iri sing makusog ukon magdugay sa kasilyas
• maglakat ukon maghulag-hulag adlaw-adlaw, kag likawi ang masami nga pagbuhat sang mabug-at
• bulunga dayon ang pagkabudlay magtai, kag magpakonsulta sa health worker kon masami ini nagabalik (tan-awa ang amon giya sa sakit sang tiyan)