Tambal sa almoranas: pag-atiman sa balay, tambal sa botika ug kanus-a ipatan-aw ang pagdugo

Ang almoranas mao ang atong tawag sa hemorrhoids, nga gitawag usab og piles. Ang tanang tawo adunay mga ugat ug humok nga unod sa sulod ug palibot sa buho sa lubot (anus). Kon manghubag kini tungod sa sobra nga pressure, gitawag na kini og almoranas.

• Internal hemorrhoids (almoranas sa sulod) anaa sa sulod sa anus. Kasagaran dili kini sakit apan mahimong modugo. Usahay mogawas kini sa buho sa lubot (prolapse).
• External hemorrhoids (almoranas sa gawas) anaa ilalom sa panit sa palibot sa anus. Mahimong mokatol ug mosakit kini, ilabi na kon naglingkod.

Kasagaran kaayo kini: hapit katunga sa mga hamtong nga labaw sa 50 anyos sa United States ang aduna niini. Dili kini timailhan nga hugaw ka.

Ang almoranas mahimong hinungdan sa:

• sanag nga pula nga dugo human ka mangalibang, sa tissue o sa kasilyas
• katol sa palibot sa lubot
• usa o labaw pa nga bukol sa lubot, gikan sa kadako sa gisantes hangtod sa kadako sa ubas
• sakit o kasakit, nga kasagaran mograbe kon maglingkod
• pilit nga likido (mucus) sa imong underwear, o pamati nga morag kinahanglan pa nimong mangalibang

Sa daghang tawo, mawala ang sintomas sa external hemorrhoids sulod sa pipila ka adlaw. Ang kalit nga bukol nga gahi ug sakit kaayo mahimong namuo nga dugo sa external hemorrhoid (thrombosed hemorrhoid) ug kinahanglan kining ipasusi sa samang adlaw.

Ang almoranas mao ang labing kasagarang hinungdan sa pagdugo sa lubot, apan dili tanang pagdugo almoranas. Ang ubang hinungdan mao ang gamay nga gisi sa anus (anal fissure), nga hapdos kaayo kon mangalibang; impeksyon sa tinai nga adunay dugo nga kalibanga; panghubag sa tinai; sexually transmitted infections; mga tambal nga mopanipis sa dugo (blood thinner) ug aspirin (ayaw hunonga sa imong kaugalingon ang tambal nga gireseta kanimo); ug polyp o colorectal cancer (kanser sa tinai). Ang among giya bahin sa dugo sa tae nagpatin-aw sa uban pang hinungdan.

Sumala sa PhilHealth, ang colorectal cancer mao ang ikatulo nga labing kasagarang kanser sa mga Pilipino. Matod sa WHO, paspas nga motaas ang peligro human sa edad nga 50. Pagpasusi dayon kon aduna kay:

• dugo sa imong tae (ang tae nga ngitngit nga pula (dark red) o itom kinahanglan ipasusi sa samang adlaw)
• mas humok, mas gahi o mas nipis nga tae kaysa sa naandan, o kausaban sa kasubsob sa imong pagkalibang, sulod sa 3 ka semana o labaw pa
• sakit sa tiyan, bukol sa tiyan, kabag nga dili mawala, o pagniwang bisan dili tinuyo
• kakapoy, kahuyang, kalisod sa pagginhawa o mas luspad nga panit kaysa sa naandan

Ang katapusang grupo mahimong timailhan sa anemia (kulang sa red blood cells) tungod sa hinay nga pagdugo. Makita kini sa blood test. Ang pula nga pagkaon sama sa beets ug kamatis makapapula sa tae, ug ang iron tablets makapaitom niini. Kon dili ka sigurado, pagpasusi.

Motungha ang almoranas kon adunay sobra nga pressure sa mga ugat sa palibot sa lubot, tungod sa:

• lisod mangalibang (constipation), o gahi ug uga nga tae, ug kusog nga pag-iri sa kasilyas
• dugay nga paglingkod sa kasilyas, pananglitan samtang nag-cellphone
• dugay na nga kalibanga
• kulang sa fiber ang pagkaon: daghang processed, instant ug sitsirya sama sa chips, ug gamay nga utanon ug prutas
• pagmabdos ug pagpanganak
• pagkatigulang, sobra nga timbang, o sakit sa atay sama sa cirrhosis
• kanunay nga pagbayaw og bug-at, sama sa trabaho sa construction, uma o bodega

"Gikan sa paglingkod sa init o bugnaw nga lingkoranan." Wala ilista sa mga health source nga among gisusi ang init o bugnaw nga lingkoranan isip hinungdan. Ang pag-iri ug dugay nga paglingkod sa kasilyas ang importante.

"Bawal ang halang." Wala ilista ang halang nga pagkaon isip hinungdan. Kon mohapdos inig kalibang human ka mokaon og sili, kunhori kini. Mas importante ang fiber.

"Normal ra ang dugo." Ang pagdugo mahimo usab nga timailhan sa ubang problema, lakip ang kanser. Ipasusi ang bag-ong pagdugo.

"Iduso, higti o hiwaa sa balay." Mahimo nimong hinay nga iduso pabalik ang humok nga bukol kon dali ra kini musulod. Ayaw gyud higti, hiwaa o pislita ang almoranas, ug ayaw kini ipahilot. Doktor ra ang angay mobuhat sa banding.

Ahos, kalamansi, toothpaste, alcohol o tawas sa lubot. Walay source nga among gisusi nga nagrekomendar niini, ug mahimo kining mohapdos o makapaso sa sensitibo nga panit. Wala usab hisgoti sa among mga source ang linat-ang nga dahon sa bayabas. Igo na ang init-init nga tubig. Kon mogamit ka gihapon og linat-ang nga dahon, pabugnawa una hangtod init-init na lang ug hunonga kon mohapdos.

Kadaghanan sa almoranas mamaayo sa pag-atiman sa balay. Ang tumong: humok nga tae nga mogawas nga dili kinahanglan mo-iri og kusog.

1. Kaon og mas daghang fiber: utanon sama sa kamunggay, kangkong ug okra, prutas sama sa kapayas ug saging, kamote, monggos ug ubang beans, oatmeal ug brown rice. Hinay-hinaya ang pagdugang aron dili ka kabagon.
2. Inom og igo nga tubig, ug kunhori ang alak.
3. Ayaw pag-iri og kusog o paglingkod og dugay. Mangalibang kon gibati na nimo, ug biyai ang cellphone sa gawas. Mas sayon ang pagkalibang kon ibutang ang tiil sa ubos nga bangkito, nga mas taas ang tuhod kaysa sa bat-ang.
4. Mag-sitz bath: lingkod sa planggana nga adunay init-init, dili init kaayo, nga tubig sulod sa 10 hangtod 15 ka minuto, pipila ka higayon sa usa ka adlaw ug human mangalibang.
5. Hinlo nga hinay. Okay ra ang paghugas gamit ang tubig gikan sa tabo o bidet. Ayaw kuskusa o gamiti og isog nga sabon, ug tapi-tapia lang aron mamala.
6. Pabugnawa ang hubag gamit ang ice pack nga giputos sa tualya. Pagsul-ob og cotton nga underwear ug likayi ang pagkalot.

Makatabang ang fiber supplement sama sa psyllium, o stool softener (pampahumok sa tae): pangutana sa pharmacist ug sunda ang label. Magpatan-aw sa doktor kon dili pa mouswag human sa 1 ka semana.

Ang cream, ointment ug suppository (gamay nga tambal nga hinay nga isulod sa anus) mahimong adunay pampamanhid, pampahupay, o hinay nga steroid sama sa hydrocortisone. Ang uban kinahanglan og reseta, busa pangutan-a ang pharmacist kon unsa ang angay kanimo ug sunda ang label.

• Gamita lang kini dili molapas sa mga 1 ka semana, gawas kon lahi ang giingon sa doktor. Kon dugay kining gamiton, mahimong monipis o mahimong sensitibo ang panit.
• Hunonga ug magpatan-aw sa doktor kon mas mopula, manghubag o mosakit ang panit. Ang steroid makapagrabe sa impeksyon.
• Ang witch hazel nga ipahid gamit ang cotton buds mahimong makapakunhod sa katol.

Para sa sakit, kasagarang gipili ang paracetamol: sunda ang label. Ayaw pag-inom og ibuprofen o aspirin para sa sakit kon nagdugo ka, ug likayi ang pain reliever nga adunay codeine, nga makapalisod sa pagkalibang.

Pangutana una sa doktor o pharmacist sa dili pa mopalit og tableta nga gibaligya isip tambal sa almoranas. Kon mabdos ka, nagpasuso, o bata ang tambalan, pangutana una sa doktor sa dili pa mogamit og bisan unsang cream, suppository o tableta.

Kon padayon nga modugo, mogawas o dili mamaayo ang almoranas, mahimong isugyot sa surgeon ang:

• Rubber band ligation: putlon sa goma ang dagan sa dugo ug matangtang ang almoranas, kasagaran sulod sa usa ka semana.
• Sclerotherapy (indyeksyon) o coagulation (init o hinay nga kuryente) aron mogamay kini.
• Hemorrhoidectomy (pagtangtang sa almoranas pinaagi sa operasyon) o stapling, samtang naka-anesthesia, para sa dagko o dili mamaayo sa ubang pagtambal.

Ang unang duha kasagaran buhaton samtang nagmata ka, ug makapauli ka sa samang adlaw. Ang namuo nga dugo nga sakit kaayo mahimong kuhaon pinaagi sa gamay nga hiwa. Mahimong mobalik ang almoranas kon magpadayon ang pag-iri: tan-awa ang Unsaon paglikay sa almoranas.

Sugdi sa imong barangay health station, rural health unit (RHU) o city health center: pangitaa ang duol kanimo. Para sa procedure, mahimo kang i-refer sa surgeon. Tan-awon sa health worker ang bahin ug mahimong susihon ang sulod gamit ang tudlo nga adunay gloves (mahimo kang mangayo nga adunay mouban kanimo). Ang uban kinahanglan og colonoscopy, usa ka test nga naggamit og camera aron tan-awon ang dako nga tinai.

PhilHealth YAKAP. Sukad Hulyo 2025, libre ang check-up sa imong YAKAP clinic (ang pribado nga clinic mahimong maningil hangtod ₱900 sa usa ka tuig), ug kon kinahanglan nimo og colonoscopy, mahimo kang i-refer sa imong YAKAP doctor sa accredited nga pasilidad nga dili angay maningil kanimo niini. Ang GAMOT, ang benepisyo sa YAKAP para sa tambal, mosagot hangtod ₱20,000 nga tambal sa usa ka tuig (Hulyo 2025). Ang lista niini sa Hunyo 2026 naglakip sa paracetamol ug iron tablets para sa anemia kon ireseta sa imong YAKAP doctor, apan dili ang cream para sa almoranas o fiber supplement. Tan-awa ang among giya sa PhilHealth YAKAP.

Screening. Sa 2025 nga sumbanan sa PhilHealth, gitanyag ang screening para sa colorectal cancer sa mga hamtong nga 45 hangtod 75 anyos ug sa mga tawo kansang ginikanan, igsoon o anak nagka-colorectal cancer, sugod sa tinuig nga stool test para sa tinago nga dugo (FIT). Kon aduna na kay sintomas, ayaw na hulata ang screening: sultihi dayon ang imong doktor. Tan-awa ang among giya sa libre nga check-up.

Procedure ug operasyon. Sa lista sa case rate sa PhilHealth (giusab niadtong 2024, ang pinakabag-o nga among nakit-an), mobayad ang PhilHealth sa accredited nga pasilidad og ₱15,639 hangtod ₱23,634 depende sa procedure, ug ₱23,634 para sa kadaghanan sa hemorrhoidectomy. Kon na-admit ka sa ward bed, ang no co-payment policy niini nag-ingon nga mahimong wala na kay bayran. Pangutana una sa billing office, ug sa Malasakit Center para sa tabang sa bisan unsang nahibilin nga bayronon. Tan-awa kon unsay sakop sa PhilHealth.

Dili sigurado? Pangutana sa among symptoms assistant o mag-book og tawag sa nurse.

Samtang mabdos ug human manganak. Kasagaran ang almoranas niining panahona. Luwas nga unang lakang ang fiber, tubig, hinay nga ehersisyo, dili pagbarug o paglingkod og dugay, ug panapton nga gituslob sa bugnaw nga tubig ug gipuga. Pangutana una sa imong doktor o midwife sa dili pa mogamit og bisan unsang cream o tambal, pananglitan sa imong prenatal check-up.

Mga bata. Kasagaran sa gagmayng bata ang gamay nga gisi sa anus (anal fissure), kasagaran human sa gahi nga tae. Bisan unsang dugo sa tae sa bata kinahanglan ipasusi sa doktor.

Ang mga batasan nga motambal sa almoranas mao usab ang molikay niini:

• kaon og utanon, prutas, beans ug whole grains adlaw-adlaw, ug kunhori ang sitsirya ug fast food nga kulang sa fiber
• inom og tubig sa tibuok adlaw, ug mas daghan kon init ang panahon
• mangalibang kon gibati na nimo, ug ayaw pag-iri og kusog o pagdugay sa kasilyas
• lakaw o lihok-lihok adlaw-adlaw, ug likayi ang kanunay nga pagbayaw og bug-at
• tambali dayon ang lisod nga pagkalibang, ug magpatan-aw sa health worker kon kanunay kini mobalik (tan-awa ang among giya sa sakit sa tiyan)