Gamot sa almoranas: lunas sa bahay, gamot sa botika at kailan dapat ipatingin ang pagdurugo

Ang almoranas ang tawag natin sa hemorrhoids, na tinatawag ding piles. Lahat ng tao ay may mga ugat at malambot na laman sa loob at paligid ng butas ng puwit (anus). Kapag namaga ang mga ito dahil sa sobrang pressure, tinatawag na itong almoranas.

• Internal hemorrhoids (almoranas sa loob) ay nasa loob ng anus. Kadalasang hindi ito masakit pero puwedeng dumugo. Minsan lumalabas ito sa butas ng puwit (prolapse).
• External hemorrhoids (almoranas sa labas) ay nasa ilalim ng balat sa paligid ng anus. Puwede itong mangati at sumakit, lalo na kapag nakaupo.

Napakakaraniwan nito: halos kalahati ng mga adult na lampas 50 taong gulang sa United States ang mayroon nito. Hindi ito senyales ng pagiging madumi.

Puwedeng magdulot ang almoranas ng:

• matingkad na pulang dugo pagkatapos dumumi, sa tissue o sa inidoro
• pangangati sa paligid ng puwit
• isa o higit pang bukol sa puwit, mula kasinlaki ng gisantes hanggang kasinlaki ng ubas
• sakit o kirot, na kadalasang lumalala kapag nakaupo
• malagkit na likido (mucus) sa underwear, o pakiramdam na parang kailangan mo pang dumumi

Sa maraming tao, nawawala ang sintomas ng external hemorrhoids sa loob ng ilang araw. Ang biglaang bukol na matigas at sobrang sakit ay puwedeng namuong dugo sa external hemorrhoid (thrombosed hemorrhoid), at kailangan itong ipatingin sa araw ding iyon.

Almoranas ang pinakakaraniwang sanhi ng pagdurugo sa puwit, pero hindi lahat ng pagdurugo ay almoranas. Kabilang sa ibang sanhi ang maliit na punit sa anus (anal fissure), na matindi ang hapdi kapag dumudumi; impeksiyon sa bituka na may kasamang dugo ang pagtatae; pamamaga ng bituka; sexually transmitted infections; mga pampalabnaw ng dugo (blood thinner) at aspirin (huwag ihinto nang mag-isa ang gamot na inireseta sa iyo); at polyp o colorectal cancer (kanser sa bituka). Ipinapaliwanag ng aming gabay sa dugo sa dumi ang iba pang sanhi.

Ayon sa PhilHealth, pangatlo ang colorectal cancer sa pinakakaraniwang kanser sa mga Pilipino. Sabi ng WHO, mabilis tumataas ang panganib pagkalampas ng 50 taong gulang. Magpatingin agad kung may:

• dugo sa dumi mo (ang dumi na madilim na pula o itim ay kailangang ipatingin sa araw ding iyon)
• mas malambot, mas matigas o mas manipis na dumi kaysa dati, o pagbabago sa dalas ng pagdumi, nang 3 linggo o higit pa
• sakit ng tiyan, bukol sa tiyan, kabag na hindi nawawala, o pagbaba ng timbang kahit hindi sinasadya
• pagod, panghihina, hirap huminga o mas maputlang balat kaysa dati

Ang huling grupo ay puwedeng senyales ng anemia (kulang sa red blood cells) dahil sa mabagal na pagdurugo. Malalaman ito sa blood test. Puwedeng magmukhang pula ang dumi dahil sa pulang pagkain gaya ng beets at kamatis, at puwede itong umitim dahil sa iron tablets. Kung hindi ka sigurado, magpatingin.

Nagkakaroon ng almoranas kapag may sobrang pressure sa mga ugat sa paligid ng puwit, dahil sa:

• tibi (constipation), o matigas at tuyong dumi, at pag-ire nang malakas sa inidoro
• matagal na pag-upo sa inidoro, halimbawa habang nagse-cellphone
• pangmatagalang pagtatae
• kulang sa fiber ang kinakain: maraming processed, instant at chichirya gaya ng chips, at kaunting gulay at prutas
• pagbubuntis at panganganak
• pagtanda, sobrang timbang, o sakit sa atay gaya ng cirrhosis
• madalas na pagbubuhat ng mabibigat, gaya ng trabaho sa construction, bukid o bodega

"Galing sa pag-upo sa mainit o malamig na upuan." Hindi nakalista sa mga health source na tiningnan namin ang mainit o malamig na upuan bilang sanhi. Ang pag-ire at matagal na pag-upo sa inidoro ang mahalaga.

"Bawal ang maanghang." Hindi nakalistang sanhi ang maanghang na pagkain. Kung humahapdi kapag dumudumi ka pagkatapos kumain ng sili, bawasan ito. Mas mahalaga ang fiber.

"Normal lang ang dugo." Puwede ring senyales ng ibang problema ang pagdurugo, kasama ang kanser. Ipatingin ang bagong pagdurugo.

"Itulak, talian o hiwain sa bahay." Puwede mong marahang itulak pabalik ang malambot na bukol kung madali itong pumapasok. Huwag kailanman talian, hiwain o pisilin ang almoranas, at huwag itong ipahilot. Doktor lang dapat ang gumawa ng banding.

Bawang, kalamansi, toothpaste, alcohol o tawas sa puwit. Walang source na tiningnan namin ang nagrerekomenda ng mga ito, at puwede itong humapdi o makapaso sa maselang balat. Hindi rin nabanggit sa mga source namin ang pinakuluang dahon ng bayabas. Sapat na ang maligamgam na tubig. Kung gumagamit ka pa rin ng pinakuluang dahon, palamigin muna ito hanggang maligamgam at itigil kung humahapdi.

Gumagaling ang karamihan ng almoranas sa alaga sa bahay. Ang layunin: malambot na dumi na lumalabas nang hindi umiire nang malakas.

1. Kumain ng mas maraming fiber: gulay gaya ng malunggay, kangkong at okra, prutas gaya ng papaya at saging, kamote, monggo at iba pang beans, oatmeal at brown rice. Dahan-dahan itong dagdagan para hindi ka kabagin.
2. Uminom ng sapat na tubig, at bawasan ang alak.
3. Huwag umire nang malakas o umupo nang matagal. Dumumi kapag naramdaman mo na, at iwan ang cellphone sa labas. Mas madaling dumumi kapag nakapatong ang paa sa mababang bangkito, at mas mataas ang tuhod kaysa balakang.
4. Mag-sitz bath: umupo sa palanggana ng maligamgam, hindi mainit, na tubig nang 10 hanggang 15 minuto, ilang beses sa isang araw at pagkatapos dumumi.
5. Maglinis nang marahan. Ayos lang maghugas gamit ang tubig mula sa tabo o bidet. Huwag kuskusin o gumamit ng matapang na sabon, at dampian lang para matuyo.
6. Palamigin ang pamamaga gamit ang ice pack na nakabalot sa tuwalya. Magsuot ng cotton na underwear at iwasang kamutin.

Puwedeng makatulong ang fiber supplement gaya ng psyllium, o stool softener (pampalambot ng dumi): magtanong sa pharmacist at sundin ang label. Magpatingin sa doktor kung hindi gumaan ang pakiramdam pagkalipas ng 1 linggo.

Ang cream, ointment at suppository (maliit na gamot na marahang ipinapasok sa anus) ay puwedeng may pampamanhid, pampaginhawa, o mahinang steroid gaya ng hydrocortisone. May ilan na kailangan ng reseta, kaya tanungin ang pharmacist kung alin ang bagay sa iyo at sundin ang label.

• Gamitin lang ito nang hindi hihigit sa mga 1 linggo, maliban kung iba ang sabi ng doktor. Kapag matagal itong ginamit, puwedeng numipis o maging sensitibo ang balat.
• Itigil at magpatingin sa doktor kung lalong namula, namaga o sumakit ang balat. Puwedeng palalain ng steroid ang impeksiyon.
• Ang witch hazel na idinampi gamit ang cotton buds ay puwedeng makabawas ng kati.

Para sa sakit, karaniwang pinipili ang paracetamol: sundin ang label. Huwag uminom ng ibuprofen o aspirin para sa sakit kung dumudugo ka, at iwasan ang pain reliever na may codeine, na nagdudulot ng tibi.

Magtanong muna sa doktor o pharmacist bago bumili ng tabletang ibinebenta bilang gamot sa almoranas. Kung buntis ka, nagpapasuso, o bata ang gagamutin, magtanong muna sa doktor bago gumamit ng anumang cream, suppository o tableta.

Kung patuloy na dumudugo, lumalabas o hindi gumagaling ang almoranas, puwedeng imungkahi ng surgeon ang:

• Rubber band ligation: pinuputol ng goma ang daloy ng dugo at natatanggal ang almoranas, kadalasan sa loob ng isang linggo.
• Sclerotherapy (iniksiyon) o coagulation (init o mahinang kuryente) para paliitin ito.
• Hemorrhoidectomy (pagtanggal sa almoranas sa operasyon) o stapling, habang naka-anesthesia, para sa malalaki o hindi gumagaling sa ibang gamutan.

Kadalasang ginagawa ang unang dalawa habang gising ka, at makakauwi ka sa araw ding iyon. Puwedeng tanggalin ang namuong dugo na sobrang sakit sa pamamagitan ng maliit na hiwa. Puwedeng bumalik ang almoranas kung patuloy ang pag-ire: tingnan ang Paano maiwasan ang almoranas.

Magsimula sa barangay health station, rural health unit (RHU) o city health center: maghanap ng malapit sa iyo. Para sa procedure, puwede kang i-refer sa surgeon. Titingnan ng health worker ang bahagi at puwedeng kapain ang loob gamit ang daliring may gloves (puwede kang humiling na may kasama ka). May ilan na kailangan ng colonoscopy, isang test na gumagamit ng camera para tingnan ang malaking bituka.

PhilHealth YAKAP. Simula Hulyo 2025, libre ang check-up sa YAKAP clinic mo (puwedeng maningil ang pribadong clinic ng hanggang ₱900 sa isang taon), at kung kailangan mo ng colonoscopy, puwede kang i-refer ng YAKAP doctor mo sa accredited na pasilidad na hindi dapat maningil sa iyo para rito. Ang GAMOT, ang benepisyo ng YAKAP para sa gamot, ay sumasagot ng hanggang ₱20,000 na gamot sa isang taon (Hulyo 2025). Kasama sa listahan nito noong Hunyo 2026 ang paracetamol at iron tablets para sa anemia kapag inireseta ng YAKAP doctor mo, pero hindi kasama ang cream para sa almoranas o fiber supplement. Tingnan ang aming gabay sa PhilHealth YAKAP.

Screening. Sa 2025 na pamantayan ng PhilHealth, inaalok ang screening para sa colorectal cancer sa mga adult na 45 hanggang 75 taong gulang at sa mga taong may magulang, kapatid o anak na nagka-colorectal cancer, simula sa taunang stool test para sa nakatagong dugo (FIT). Kung may sintomas ka na, huwag nang hintayin ang screening: sabihin agad sa doktor mo. Tingnan ang aming gabay sa libreng check-up.

Procedure at operasyon. Sa listahan ng case rate ng PhilHealth (inayos noong 2024, ang pinakabagong nakita namin), nagbabayad ang PhilHealth sa accredited na pasilidad ng ₱15,639 hanggang ₱23,634 depende sa procedure, at ₱23,634 para sa karamihan ng hemorrhoidectomy. Kung naka-admit ka sa ward bed, sinasabi ng no co-payment policy nito na puwedeng wala ka nang babayaran. Magtanong muna sa billing office, at sa Malasakit Center para sa tulong sa anumang natitirang bayarin. Tingnan kung ano ang sakop ng PhilHealth.

Hindi sigurado? Magtanong sa aming symptoms assistant o mag-book ng tawag sa nurse.

Habang buntis at pagkatapos manganak. Karaniwan ang almoranas sa panahong ito. Ligtas na unang hakbang ang fiber, tubig, magaan na ehersisyo, hindi pagtayo o pag-upo nang matagal, at bimpong piniga sa malamig na tubig. Magtanong muna sa doktor o midwife mo bago gumamit ng anumang cream o gamot, halimbawa sa iyong prenatal check-up.

Mga bata. Karaniwan sa maliliit na bata ang maliliit na punit sa anus (anal fissure), kadalasan pagkatapos ng matigas na dumi. Anumang dugo sa dumi ng bata ay kailangang ipatingin sa doktor.

Ang mga gawing gumagamot sa almoranas ang siya ring pumipigil dito:

• kumain ng gulay, prutas, beans at whole grains araw-araw, at bawasan ang chichirya at fast food na kulang sa fiber
• uminom ng tubig buong araw, at mas marami kapag mainit ang panahon
• dumumi kapag naramdaman mo na, at huwag umire nang malakas o magtagal sa inidoro
• maglakad o gumalaw araw-araw, at iwasan ang madalas na pagbubuhat ng mabibigat
• gamutin agad ang tibi, at magpatingin sa health worker kung madalas itong bumalik (tingnan ang aming gabay sa sakit ng tiyan)