Sakit ng puson pag may regla (dysmenorrhea): ano ang nakakatulong at kailan magpa-doktor

Ang sakit ng puson pag may regla, o dysmenorrhea, ay pananakit sa ibabang bahagi ng tiyan (puson) bago o habang may regla ka. Marami ang tumatawag dito na sakit ng puson o hilab. Puwede itong maramdaman bilang:

• paghilab (cramps) na dumarating at nawawala, o mapurol at mabigat na kirot
• sakit na umaabot sa ibabang likod at sa mga hita
• pagduduwal, pagtatae (diarrhea) o sakit ng ulo kasabay nito

Napakakaraniwan nito: mga 8 sa bawat 10 taong nireregla ang nakakaranas nito sa isang punto ng buhay nila. Madalas itong nagsisimula isa o dalawang araw bago lumabas ang dugo at kadalasang tumatagal nang hanggang 3 araw.

Kadalasang normal ito kung hindi ka nito napipigilan sa araw-araw mong gawain at gumagaan ito sa init o pain reliever. Kung lumiliban ka sa school o trabaho dahil sa sakit, o lumalala ito bawat buwan, kailangan mo ng check-up (tingnan ang Kapag ibang kondisyon ang nasa likod ng sakit ng regla).

Kapag may regla ka, humihigpit ang matris para itulak palabas ang lining nito. Dulot ito ng mga kemikal na tinatawag na prostaglandins. Habang mas marami ang nagagawa ng katawan, mas matindi ang pananakit.

• Primary dysmenorrhea ang karaniwang uri, mga 9 sa bawat 10 kaso. Walang sakit o kondisyon na nagdudulot nito. Kadalasan itong nagsisimula sa loob ng mga isang taon matapos ang unang regla, pinakakaraniwan sa mga wala pang 30 taong gulang, at madalas na gumagaan habang tumatanda.
• Secondary dysmenorrhea ang dulot ng kondisyon sa matris o pelvis, gaya ng endometriosis, adenomyosis, fibroids (myoma) o pelvic inflammatory disease (PID). Madalas itong nagsisimula ilang taon matapos magsimula ang regla, kadalasan sa edad 30 hanggang 40, at may tendensiyang lumala habang tumatagal. Puwedeng magsimula ang sakit bago ang regla at magpatuloy pagkatapos nito.

Puwede ring pasakitin ng copper IUD ang regla, lalo na sa unang 3 hanggang 6 na buwan. Doktor lang ang makapagsasabi kung ano ang nasa likod ng sakit mo.

Nakakatulong ang mga hakbang na ito sa marami at ligtas para sa karamihan, pati sa mga teenager:

• Gumamit ng init. Lagyan ng hot water bottle o mainit na kompres ang puson. Balutin muna ito ng tuwalya, at huwag makatulog nang nakabukas ang heating pad, para hindi ka mapaso.
• Maligo sa maligamgam na tubig o mag-shower.
• Gumalaw-galaw. Nakakatulong ang magaang ehersisyo gaya ng paglalakad, pagbibisikleta, paglangoy o yoga. Para mabawasan ang pananakit buwan-buwan, subukang mag-ehersisyo nang 45 hanggang 60 minuto, 3 beses o higit pa bawat linggo.
• Masahihin nang marahan ang tiyan at likod nang paikot-ikot gamit ang dulo ng mga daliri.
• Magpahinga sa komportableng posisyon, gaya ng nakahigang patagilid na nakabaluktot ang tuhod, o nakataas ang mga binti.
• Uminom ng salabat (ginger tea). Puwedeng makabawas ng sakit ng regla at pagduduwal ang luya.
• Kumain ng isdang mayaman sa omega-3, gaya ng sardinas, tamban at hasa-hasa. Ayon sa mga pag-aaral, puwedeng makabawas ng sakit ng regla ang mga pagkaing ito.
• Mag-relax sa pamamagitan ng mabagal na paghinga, meditation o pagdarasal.
• Bawasan ang alak at huwag manigarilyo.

Iniisip mo kung normal para sa iyo ang sakit ngayong buwan? Sabihin kay Joy, ang aming AI symptoms guide kung ano ang nararamdaman mo at gaano na ito katagal.

• Ibuprofen ay anti-inflammatory na pain reliever (isang NSAID). Pinabababa ng mga NSAID ang prostaglandins na nasa likod ng pananakit, at pinakamabisa ang mga ito kapag sinimulan nang maaga, sa sandaling magsimula ang sakit o ang pagdurugo.
• Paracetamol ay puwedeng makatulong kapag banayad ang sakit. Sangkap din ito ng maraming gamot sa ubo at sipon, kaya basahin ang bawat label at isang produktong may paracetamol lang ang gamitin sa isang pagkakataon.
• Mefenamic acid (isang brand nito ang Dolfenal) ay isa pang NSAID na ginagamit sa sakit ng regla. Hindi lahat ng produktong mefenamic acid ay nabibili nang walang reseta dito, kaya magtanong muna sa doktor o pharmacist bago ito simulan.

Sundin ang label o itanong sa pharmacist kung gaano karami ang iinumin. Hindi ito mas gagana kung dadamihan mo, at puwede ka pa nitong mapahamak.

Huwag kailanman uminom ng dalawang NSAID nang sabay, gaya ng ibuprofen at mefenamic acid o aspirin: tumataas ang panganib ng ulcer at pagdurugo sa sikmura. Kung sumasakit ang sikmura mo sa NSAID, inumin ito kasabay ng pagkain. Magtanong muna kung nagkaroon ka na ng masamang reaksiyon sa aspirin o ibang NSAID, o kung may hika ka, ulcer o pagdurugo sa sikmura ngayon o dati, sakit sa bato (kidney), atay o puso, o umiinom ka ng pampalabnaw ng dugo (blood thinner).

Bumili lang sa botikang lisensiyado ng FDA. Noong Setyembre 1, 2026, nagbabala ang FDA Philippines sa publiko tungkol sa pekeng Dolfenal (mefenamic acid) tablets na ibinebenta, at pinaalalahanan ang lahat na bumili lang ng gamot sa mga outlet na lisensiyado ng FDA.

Buntis, baka buntis o nagpapasuso, o bibili para sa batang babae na wala pang 18? Magtanong muna sa doktor o pharmacist bago uminom o magbigay ng anumang gamot.

Para sa matinding sakit na pabalik-balik, puwedeng imungkahi ng doktor ang hormonal na contraceptive gaya ng pills, na nagpapahina ng regla at nagpapagaan ng sakit nito. May tanong tungkol sa gamot? Magtanong sa aming medicines guide.

• "Bawal maligo kapag may regla." Ligtas ang maligo, at nakakagaan pa ng pananakit ang maligamgam na ligo o shower.
• "Bawal ang malamig at maasim." Wala kaming nakitang matibay na ebidensiya na nagdudulot ang mga ito ng sakit ng puson. Iwasan kung parang nakakaapekto sa iyo, pero hindi mo kailangang iwasan.
• "Normal lang 'yan, tiisin mo." Normal ang banayad na sakit ng puson. Hindi normal ang sakit na pumipigil sa iyong pumasok sa school o trabaho. Nagbababala ang WHO na ang mga paniniwalang nagmamaliit sa sakit ng regla ay nagpapahirap sa buhay ng mga may endometriosis, isang kondisyong inaabot na ng ilang taon bago matukoy.
• "Mawawala 'yan pag nanganak ka na." Minsan gumagaan ito pagkatapos manganak, pero hindi sa lahat. Huwag nang maghintay kung matindi ang sakit mo.
• Hilot. Ayos lang ang marahang paghimas sa sarili mong tiyan at likod. Huwag hayaang may dumiin nang malakas sa tiyan mo kung bago o matindi ang sakit, o kung baka buntis ka.

• Endometriosis: tumutubo sa labas ng matris ang tissue na kahawig ng lining ng matris, halimbawa sa obaryo. Ayon sa tantiya ng WHO, mga 1 sa bawat 10 babaeng nasa edad na puwedeng magbuntis ang may ganito. Kabilang sa mga senyales ang matinding sakit ng regla, malakas na regla, sakit sa pelvis sa ibang araw, sakit habang nakikipagtalik o kapag umiihi o dumudumi, at hirap mabuntis. Madalas inaabot ng ilang taon bago ito ma-diagnose, kaya magsalita kung matindi ang sakit mo.
• Adenomyosis: tumutubo ang lining sa muscle na pader ng matris, kadalasan pagkalampas ng edad 35, na may masakit at malakas na regla at pakiramdam na namamaga at mabigat ang tiyan.
• Fibroids (myoma): karaniwang bukol sa loob o paligid ng matris na hindi cancer. Puwede itong magdulot ng malakas o masakit na regla, madalas na pag-ihi, kabag o hirap dumumi, at sakit habang nakikipagtalik.
• Pelvic inflammatory disease (PID): impeksiyon, kadalasan mula sa sexually transmitted infection gaya ng chlamydia o gonorrhea (tulo). Kabilang sa mga senyales ang sakit sa puson o pelvis, sakit sa loob habang nakikipagtalik, pagdurugo sa pagitan ng regla o pagkatapos makipagtalik, at discharge na kakaiba ang itsura o amoy; may lagnat sa malalang kaso. Kapag maagang natuklasan, kadalasang madali itong gamutin ng antibiotic. Kapag hindi nagamot, puwede itong magpahirap mabuntis at magpataas ng tsansa ng ectopic pregnancy.
• Polycystic ovary syndrome (PCOS): kadalasang iregular o hindi dumarating na regla, tigyawat at sobrang buhok, minsan may kasamang malakas at masakit na regla.
• Ectopic pregnancy: pagbubuntis na lumalaki sa labas ng matris, kadalasan sa fallopian tube. Puwedeng magmukhang regla ang pagdurugo nito. Ang mga senyales ay sakit sa isang gilid ng puson, madalas kasabay ng hindi pagdating ng regla, pagdurugong puwedeng matubig at dark brown ang kulay, o sakit sa dulo ng balikat. Emergency ang biglaan at matinding sakit ng tiyan na may hilo o pagkahimatay: pumunta sa pinakamalapit na emergency room o tumawag sa 911. Tingnan ang mga unang senyales ng pagbubuntis.

Puwede ring manggaling sa pantog o bituka ang sakit sa puson: tingnan ang aming mga gabay sa sintomas ng UTI at sakit ng tiyan.

Bago magpatingin, magtala sa loob ng ilang regla:

• ang mga petsa ng simula at tapos ng regla mo
• gaano ito kalakas (gaano kadalas ka nagpapalit ng pad o napkin)
• kailan nagsisimula at humihinto ang sakit, at gaano ito katindi
• ano ang sinubukan mo at kung nakatulong ba
• kung lumiliban ka sa school o trabaho

Tatanungin ka ng doktor tungkol sa regla mo at puwede niyang kapain ang tiyan mo. Puwedeng sumunod ang pelvic (internal) exam, ultrasound o mga test para sa impeksiyon. Puwede kang humiling ng babaeng doktor, magsama ng taong pinagkakatiwalaan mo sa kuwarto, at magpahinto anumang oras.

Ang matagal na sakit sa pelvis ay puwedeng magdulot ng lungkot o pag-aalala: sabihin ito sa doktor mo. Kung naiisip mong saktan ang sarili mo, tumawag sa 1553, ang crisis line ng National Center for Mental Health, o pumunta sa pinakamalapit na emergency room.

• Ang barangay health station, rural health unit (RHU) o city health center ay puwedeng tumingin sa sakit ng regla na ikinababahala mo at mag-refer kung kailangan. Maghanap ng malapit sa iyo.
• PhilHealth YAKAP. Ayon sa mga patakaran ng PhilHealth YAKAP noong Hulyo 2025, libre ang konsultasyon sa iyong YAKAP clinic. Sagot ang mga lab test na ipinagagawa ng YAKAP doctor mo, at libre sa mga accredited na botika ang mga gamot sa GAMOT list na inireseta nila, hanggang ₱20,000 ang halaga bawat taon. Walang bayad sa mga pampublikong YAKAP clinic; ang pribado ay puwedeng humingi ng co-payment na hindi lalampas sa ₱900 para sa buong taon. Nasa aming gabay sa PhilHealth YAKAP ang detalye.
• Gynecologist (OB-GYN) ang puwedeng puntahan para sa matindi o lumalalang sakit, posibleng myoma o endometriosis, o mga test gaya ng ultrasound. Sa mga pribadong clinic, itanong muna ang presyo ng konsultasyon at ng anumang ultrasound.
• Mga emergency, gaya ng biglaan at matinding sakit ng tiyan o pagkahimatay: pumunta sa emergency room ng ospital. Kung nag-aalala ka sa bayarin sa ospital, ipinapaliwanag ng aming gabay sa Malasakit Center kung paano humingi ng tulong sa pampublikong ospital.

Mas marami pa tungkol sa kalusugan ng kababaihan ang nasa aming mga gabay sa pagbubuntis at kalusugan ng kababaihan. Gusto mo itong pag-usapan? Mag-book ng tawag sa nurse.