Nasakit a karabukob: ania ti makatulong, kaano a mabalin a strep, ken kaano ti agpatulong a dagus

Mabalin a nasakit, nasaem, nakersang wenno nagatel ti karabukob, ken masansan nga ad-adda a nasakit no agtelmekka. Mabalin met nga addaanka iti:

• panaglabaga iti likud ti ngiwat
• nalumteg ken nasakit a kulani iti tengnged
• napaos a timek, nalag-an nga uyek wenno nabangsit nga anges
• gurigor, sakit ti ulo wenno saksakit ti bagi

Kaaduan a sore throat ket umimbag iti uneg ti agarup maysa a lawas. No virus ti gapuna, masansan a kadagsenan dagiti sintomas iti maika-3 agingga iti maika-5 nga aldaw ken nasaysayaaten iti maika-10 nga aldaw.

Kaaduan a sore throat ket gapu iti virus, dagiti met laeng a mikrobio a gapu ti panateng, trangkaso ken COVID-19. Saan a tumalab ti antibiotic iti virus. Dagiti dadduma pay a gapu:

• strep throat, impeksion ti bacteria a group A streptococcus
• tonsillitis (naimpeksion a tonsil) ken laryngitis (nalumteg a voice box)
• glandular fever (mono), kadawyan iti edad 15 agingga iti 24
• asuk, tapok, allergy ken acid reflux
• manmano, sexually transmitted infection (STI) kas iti gonorrhea ken chlamydia. No nalabit a na-expose-ka iti HIV, rason ti sore throat tapno agpa-test (kitaem ti giya mi maipapan iti sintomas ti HIV ken HIV test)
• thrush (impeksion ti fungus), kaaduanna kadagiti tattao a nakapuy ti resistensiada

No nasakit a sugat iti uneg ti ngiwat ti marikriknam, ad-adda a mabalin a singaw (mouth ulcer) dayta.

Saan nga agnanayon a maammuan ti doktor no virus wenno strep babaen laeng kadagiti sintomas, isu nga agusarda iti ababa a checklist dagiti pagilasinan ken no dadduma iti test.

Ad-adda a mabalin a virus no ti sore throat ket adda kaduana nga uyek, agtedted nga agong wenno nalabaga ken aglulua a mata.

Ad-adda a mabalin a strep no adda kellaat a gurigor, puraw a mantsa wenno nana iti tonsil, ken nalumteg ken nasakit a kulani iti tengnged, masansan nga awan ti uyek ken sipon. Kadawyan daytoy kadagiti ubbing nga agtawen iti 5 agingga iti 15, ken agsaknap daytoy babaen ti katay, masansan iti uneg ti maysa a sangakabbalayan.

Dadduma nga impeksion ti strep ket mangpataud iti scarlet fever, nga addaan iti pantal a nakersang a kasla papel de liha ken nalabaga ken nabukel-bukel a dila. Masapul nga ipakita daytoy iti doktor.

Dagiti test. Mabalin nga alaen ti health worker ti swab iti likud ti karabukobmo. Maaramid ti rapid strep test iti clinic, ngem mabalin a saanna a madlaw ti dadduma a kaso. Ad-adda a naan-anay ti throat culture, ken rumuar ti resultana kalpasan ti 1 agingga iti 2 nga aldaw.

• Agmumog iti nabara a danum nga addaan asin. Ilaok ti kagudua a kutsarita nga asin iti maysa a baso a nabara a danum, imumogmo, sa ibuga. Saan koma nga agmumog dagiti babassit nga ubbing.
• Uminom iti adu nga inumen, kas iti danum, digo, salabat (tsaa ti laya) wenno nabara a calamansi juice.
• Mabalin ti nalamiis nga inumen. Uray no kunada a "bawal ti nalamiis", ti sore throat ket gapu iti mikrobio ken asuk, saan a gapu iti nalamiis nga inumen. Makapabang-ar pay ketdi iti sakit ti nalamiis a danum wenno ice candy a naaramid iti nadalus a danum.
• Mangan iti nalukneng a taraon kas iti lugaw wenno arroz caldo.
• Padasem ti diro (honey) iti nabara a danum. Dimo pulos ikkan iti diro ti maladaga nga awan pay 1 a tawenna: mabalin a mangpataud daytoy iti infant botulism, maysa a manmano ngem nakaro a sakit.
• Agsepsep iti lozenge wenno natangken a kendi, ngem saan a dagiti babassit nga ubbing, ta mabalin a maipit iti karabukobda.
• Painanaem ti timekmo. Liklikam pay ti videoke, ken dika agpukkaw wenno agarasaas.
• Liklikan ti asuk ken tapok, ken isardengmo ti panagsigarilyo.

Saanka a sigurado no masapul a mapanka iti doktor? Makatulong ti libre nga AI symptoms guide mi a mangpanunot iti daytoy.

Adu ti agsapsapul iti "tableta para iti nasakit a karabukob". Daytoy ti makatulong:

• Paracetamol wenno ibuprofen ti kangrunaan nga agas para iti sakit ti karabukob ken gurigor. Dimo pulos ikkan iti aspirin ti siasinoman nga awan pay 16 a tawenna.
• No addaanka iti gurigor ken mabalin a dengue, kas pagarigan iti panawen ti tudo, paracetamol ti inumem ken liklikam ti ibuprofen ken aspirin agingga a makitanaka ti doktor: iti dengue, mabalin nga ipangatoda ti peggad ti panagdara. Kitaem ti giya mi maipapan iti dengue.
• Medicated lozenge, nga addaan iti agas a pangpamanhid, antiseptic wenno anti-inflammatory, ket mabalin a mangkissay iti sakit kadagiti adulto, ngem bassit laeng.
• Throat spray nga agmaymaysa nga usaren: bassit ti pammaneknek a makatulong.

Suroten ti label wenno agsaludsod iti pharmacist no mano ti inumem, ken dimo doblien ti isu met laeng a sangkap (kas pagarigan, paracetamol nga adda iti agas ti panateng ken paracetamol a tableta pay). No masikogka wenno agpapasuso, addaanka iti nabayag a sakit, umin-inomka iti sabali nga agas, wenno gumatangka para iti ubing, agsaludsod nga umuna iti pharmacist wenno doktor. Mabalinmo met a saludsoden ti medicines guide mi.

Nakaal-allukoy ti gumatang iti amoxicillin wenno usaren ti nabati nga antibiotic para iti nasakit a karabukob. Ngem:

• Saan a patayen ti antibiotic ti virus, ti kadawyan a gapuna.
• Umimbag ti kaaduan iti uneg ti maysa a lawas, adda man wenno awan ti antibiotic. Iti kadawyan, agarup 16 nga oras laeng ti maikissayna iti kabayag dagiti sintomas.
• Addaan dagitoy iti side effects, kaaduanna ti panagburis ken panagal-al.
• Ti antibiotic a saan a masapul ket tumulong iti mikrobio nga agbalin a resistant, isu a mabalin a saanen a tumalab no pudno a kasapulam.

Kaano a napateg. Mabalin nga agreseta ti doktor, masansan a penicillin wenno amoxicillin, no nakumpirma wenno mabalin a strep, wenno no nakaro unay ti riknam. Iti strep, papartakenna ti panagimbag ken lapdanna ti rheumatic fever (kitaem ti Strep throat ken rheumatic fever). No maikkanka, leppasem ti intero a panagagas, dimo ited iti sabali, ken agsublika no saanka nga umim-imbag 24 agingga iti 48 nga oras kalpasan a rinugiam.

Ti nagatel a karabukob nga addaan namaga ken nagatel nga uyek ket masansan a gapu iti:

• rugi ti panateng wenno trangkaso
• laryngitis, nga addaan panagpaos ken kanayon a panag-ehem, masansan a mapukaw iti uneg ti 1 agingga iti 2 a lawas
• allergy, nga addaan panagbaeng ken nagatel a mata, a mabalin nga agpaut iti sumagmamano a lawas wenno bulan
• sipon nga agtedted manipud iti likud ti agong nga agturong iti karabukob
• acid reflux, nga addaan heartburn wenno naalsem a raman iti ngiwat, masansan nga ad-adda a nakaro kalpasan ti pannangan wenno no nakaidda
• asuk, tapok ken namaga nga angin

Makatulong ti adu nga inumen, lozenge ken panangpainana iti timek. Mabalin nga isingasing ti pharmacist ti agas para iti allergy wenno reflux. Ti uyek nga agpaut iti ad-adu ngem 3 a lawas ket masapul a maipa-check-up. Para iti uyek, kitaem ti giya mi maipapan iti agas ti uyek.

Iti tonsillitis, nalabaga ken nalumteg dagiti tonsil iti agsumbangir a sikigan ti karabukob, no dadduma addaan puraw a mantsa wenno nana. Mabalin a kasla nakaro a trangkaso ti marikna, nga addaan nasakit a panagtelmek, gurigor ken sakit ti lapayag. Masansan a virus ti gapuna, no dadduma strep, ken masansan nga umimbag iti uneg ti 3 agingga iti 4 nga aldaw babaen ti isu met laeng a panangaywan iti balay.

Mapanka iti doktor ita nga aldaw no adda bukel-bukel nga addaan nana kadagiti tonsilmo wenno marigatanka a mangan wenno uminom gapu iti sakit. Manmano a masapul ti panangikkat kadagiti tonsil. Para iti ad-adu pay, basaem ti giya mi maipapan iti tonsillitis.

Ti quinsy, maysa a manmano a komplikasion, ket nagurnong a nana iti abay ti tonsil. Mapan iti emergency room no napartak a kumaro ti nasakit a karabukob, nga addaan panaglumteg iti uneg ti ngiwat wenno karabukob, wenno narigat ti agsao, agtelmek, aganges wenno aglukat iti ngiwat.

Mabalin a saan a maibaga ti babassit nga ubing a nasakit ti karabukobna. Mabalin a madi a mangan wenno uminom, agsangit no agtelmek, agtedted ti katayna, wenno addaan gurigor.

• Agsaludsod iti doktor wenno iti health center maipapan iti nasakit a karabukob ti ubing nga awan pay 5 a tawenna. Kitaem ti giya mi maipapan iti gurigor dagiti maladaga ken ubbing.
• Natalged a remedio segun iti giya ti DOH para iti sakit dagiti ubbing (IMCI) para iti edad 2 a bulan agingga iti 5 a tawen: ituloy ti panagpasuso, ikkan iti ad-adu nga inumen, ken ikkan iti calamansi juice. Ibagana a saan nga agusar iti cough syrup, agas a pangpanipis iti plema ken nasal decongestant kadagiti babassit nga ubbing.
• Dimo ikkan iti diro ti awan pay 1 a tawenna, natangken a kendi dagiti babassit nga ubbing, wenno aspirin ti awan pay 16. Agsaludsod iti doktor wenno pharmacist sakbay a mangted iti aniaman nga agas.
• Pagtalinaeden ida iti balay bayat nga addaanda iti gurigor, ken no strep, agingga a nakainomdan iti antibiotic iti uray maysa nga aldaw.

Mapan a dagus iti emergency room no agtedted ti katay ti ubing, saan a makatelmek wenno naariwawa ti panagangesna.

Manmano, ngem ti strep throat a saan a naagasan ket mabalin nga agtungpal iti rheumatic fever kalpasan ti sumagmamano a lawas, no rautenen ti depensa ti bagi dagiti bukodna a tissue, agraman dagiti balbula (valve) ti puso. Ti maysa wenno ad-adu pay a raut ket mabalin a mangibati iti permanente a piglat kadagiti valve, a maawagan iti rheumatic heart disease. Kuna ti WHO a daytoy ti kaadwan a sakit ti puso a maala dagiti tattao sakbay ti edad a 25. Malapdan ti rheumatic fever no maagasan ti strep iti umiso nga antibiotic.

Mapan iti doktor no, kadagiti lawas kalpasan ti nasakit a karabukob, sika wenno ti anakmo ket addaan gurigor ken nasakit a kasukasuan (nangnangruna no agal-alis ti sakit manipud iti maysa a kasukasuan iti sabali), sakit ti barukong, kapkapos ti anges wenno kellaat a panaggaraw a saan a malapdan.

Dagiti tattao a naaddaanen iti rheumatic fever ket masapulda ti regular nga iniksion ti antibiotic iti uneg ti adu a tawen tapno saan nga agsubli ti raut. Addaan ti PhilHealth iti outpatient package para iti daytoy a panangaywan kadagiti contracted facility, nga inkeddeng ti Circular 2019-005 ken us-usaren pay laeng idi 2025. Agbayad daytoy iti ₱12,000 iti tunggal pasiente iti kada tawen ken mairaman ti tinawen nga ultrasound ti puso (2D echo). Awan ti nayon a bayadan dagiti sponsored ken indigent member.

• Barangay health station, rural health unit (RHU) wenno city health center. Rugiam ditoy para iti nasakit a karabukob a saan nga umim-imbag, wenno ubing nga addaan nasakit a karabukob ken gurigor. Ammuem no kasano nga agandar ti publiko a health system, wenno agsapul iti health center.
• PhilHealth YAKAP. Segun iti impormasion idi Hulio 2025, dagiti kameng a nakarehistro iti maysa a YAKAP clinic ket addaan libre a check-up, dagiti lab test iti listaan ti YAKAP nga imbilin ti YAKAP doctor-da, ken dagiti agas iti listaan ti GAMOT nga inreseta dayta a doktor, agingga iti ₱20,000 iti kada tawen. Mabalin nga agsingir ti pribado a YAKAP clinic iti agingga iti ₱900 iti kada tawen. Kitaem ti giya mi maipapan iti PhilHealth YAKAP.
• Pribado a clinic: adda bayad ti konsulta ken aniaman a strep test, isu a saludsodem nga umuna ti presio.

Kayatmo kadi ti makisarita? Agpa-book iti awag iti maysa a nurse.

• Agbuggo iti ima a kanayon, ken abbongam ti uyek ken baeng iti tissue wenno iti siko.
• Dika makibingay iti baso, kutsara wenno taraon ti agsakit.
• Agtalinaed iti balay bayat nga addaanka iti gurigor, ken no strep, agingga a nakainomka iti antibiotic iti uray maysa nga aldaw.
• Agsukat iti baro a toothbrush sumagmamano nga aldaw kalpasan a rinugiam ti antibiotic para iti strep.
• Agpabakuna. Ited dagiti health center dagiti kangrunaan a bakuna ti maladaga iti umuna a tawen, agraman ti Hib, a mangsalaknib kontra iti epiglottitis, maysa a peligroso a panaglumteg iti karabukob.