Masakit na lalamunan: ano ang nakatutulong, kailan puwedeng strep, at kailan magpatulong agad

Puwedeng masakit, mahapdi, magaspang o makati ang pakiramdam ng lalamunan, at kadalasang mas masakit ito kapag lumulunok ka. Puwede ka ring magkaroon ng:

• pamumula sa likod ng bibig
• namamaga at masakit na kulani sa leeg
• paos na boses, bahagyang ubo o mabahong hininga
• lagnat, sakit ng ulo o pananakit ng katawan

Gumagaling ang karamihan ng sore throat sa loob ng mga isang linggo. Kapag virus ang sanhi, kadalasang pinakamalala ang sintomas sa ika-3 hanggang ika-5 araw at bumubuti na pagsapit ng ika-10 araw.

Karamihan ng sore throat ay dulot ng virus, ang parehong mikrobyo sa likod ng sipon, trangkaso at COVID-19. Hindi tumatalab ang antibiotic sa virus. Iba pang mga sanhi:

• strep throat, impeksiyon ng bacteria na group A streptococcus
• tonsillitis (impeksiyon sa tonsil) at laryngitis (pamamaga ng voice box)
• glandular fever (mono), pinakakaraniwan sa edad 15 hanggang 24
• usok, alikabok, allergy at acid reflux
• mas bihira, sexually transmitted infection (STI) gaya ng gonorrhea at chlamydia. Kung baka na-expose ka sa HIV, dahilan ang sore throat para magpa-test (tingnan ang aming gabay sa sintomas ng HIV at HIV test)
• thrush (impeksiyon ng fungus), kadalasan sa mga taong mahina ang resistensiya

Kung mahapding sugat sa loob ng bibig ang nararamdaman mo, mas malamang na singaw (mouth ulcer) ito.

Hindi laging masasabi ng doktor kung virus o strep batay lang sa sintomas, kaya gumagamit sila ng maikling checklist ng mga senyales at minsan ng test.

Mas malamang na virus kapag may kasamang ubo, tumutulong sipon o namumula at nagluluhang mata ang sore throat.

Mas malamang na strep kapag may biglaang lagnat, puting patse o nana sa tonsil, at namamaga at masakit na kulani sa leeg, kadalasang walang ubo at sipon. Pinakakaraniwan ito sa mga batang edad 5 hanggang 15, at kumakalat ito sa laway, madalas sa loob ng iisang bahay.

May mga strep infection na nagdudulot ng scarlet fever, na may pantal na magaspang na parang liha at pula at butil-butil na dila. Kailangan itong ipatingin sa doktor.

Mga test. Puwedeng kunan ng health worker ng swab ang likod ng lalamunan mo. Puwedeng gawin sa clinic ang rapid strep test, pero puwedeng hindi nito mahuli ang ilang kaso. Mas masusi ang throat culture, at lumalabas ang resulta nito pagkalipas ng 1 hanggang 2 araw.

• Magmumog ng maligamgam na tubig na may asin. Tunawin ang kalahating kutsarita ng asin sa isang basong maligamgam na tubig, imumog, saka iluwa. Hindi dapat magmumog ang maliliit na bata.
• Uminom ng maraming tubig at iba pang inumin, gaya ng sabaw, salabat (ginger tea) o maligamgam na calamansi juice.
• Puwede ang malamig na inumin. Kahit sinasabing "bawal ang malamig", galing ang sore throat sa mikrobyo at usok, hindi sa malamig na inumin. Nakagiginhawa pa nga sa sakit ang malamig na tubig o ice candy na gawa sa malinis na tubig.
• Kumain ng malalambot na pagkain gaya ng lugaw o arroz caldo.
• Subukan ang honey sa maligamgam na tubig. Huwag kailanman bigyan ng honey ang baby na wala pang 1 taon: puwede itong magdulot ng infant botulism, isang bihira pero malubhang sakit.
• Sumipsip ng lozenge o matigas na kendi, pero hindi ang maliliit na bata, dahil puwede silang mabulunan.
• Ipahinga ang boses. Iwasan muna ang videoke, at huwag sumigaw o bumulong.
• Iwasan ang usok at alikabok, at tumigil sa paninigarilyo.

Hindi sigurado kung kailangan mo nang magpatingin sa doktor? Makatutulong ang aming libreng AI symptoms guide na pag-isipan ito.

Maraming naghahanap ng "sakit ng lalamunan tablet". Ito ang nakatutulong:

• Paracetamol o ibuprofen ang pangunahing gamot sa sakit ng lalamunan at lagnat. Huwag kailanman magbigay ng aspirin sa sinumang wala pang 16 taong gulang.
• Kung may lagnat ka at posibleng dengue, halimbawa kapag tag-ulan, paracetamol ang inumin at iwasan ang ibuprofen at aspirin hangga't hindi ka pa natitingnan ng doktor: sa dengue, puwedeng mapataas ng mga ito ang panganib ng pagdurugo. Tingnan ang aming gabay sa dengue.
• Medicated lozenge, na may gamot na pampamanhid, antiseptic o anti-inflammatory, ay puwedeng makabawas ng sakit sa mga adult, pero kaunti lang.
• Throat spray na ginagamit nang mag-isa: kaunti ang patunay na nakatutulong ito.

Sundin ang nasa label o magtanong sa pharmacist kung gaano karami ang iinumin, at huwag dodoblehin ang parehong sangkap (halimbawa, paracetamol na kasama sa gamot sa sipon at paracetamol na tablet pa). Kung buntis ka o nagpapasuso, may pangmatagalang sakit, umiinom ng ibang gamot, o bibili para sa bata, magtanong muna sa pharmacist o doktor. Puwede mo ring tanungin ang aming medicines guide.

Nakatutuksong bumili ng amoxicillin o gamitin ang natirang antibiotic para sa sore throat. Pero:

• Hindi pinapatay ng antibiotic ang virus, ang karaniwang sanhi.
• Gumagaling ang karamihan sa loob ng isang linggo, may antibiotic man o wala. Sa karaniwan, mga 16 na oras lang ang naibabawas nito sa tagal ng sintomas.
• May side effects ito, kadalasang pagtatae at pagduduwal.
• Ang hindi kailangang antibiotic ay tumutulong sa mikrobyo na maging resistant, kaya puwedeng hindi na ito tumalab kapag talagang kailangan mo.

Kailan ito mahalaga. Puwedeng magreseta ang doktor, kadalasang penicillin o amoxicillin, kapag kumpirmado o malamang na strep, o kapag masamang-masama ang pakiramdam mo. Sa strep, pinabibilis nito ang paggaling at pinipigilan ang rheumatic fever (tingnan ang Strep throat at rheumatic fever). Kung mabigyan ka, tapusin ang buong gamutan, huwag itong ibigay sa iba, at bumalik kung hindi ka gumagaling 24 hanggang 48 oras matapos itong simulan.

Ang makating lalamunan na may tuyo at makating ubo ay kadalasang galing sa:

• simula ng sipon o trangkaso
• laryngitis, na may pamamalat ng boses at laging gustong mag-ehem, kadalasang nawawala sa loob ng 1 hanggang 2 linggo
• allergy, na may pagbahing at makating mata, na puwedeng tumagal nang ilang linggo o buwan
• sipon na tumutulo mula sa likod ng ilong papunta sa lalamunan
• acid reflux, na may heartburn o maasim na lasa sa bibig, kadalasang mas malala pagkatapos kumain o kapag nakahiga
• usok, alikabok at tuyong hangin

Nakatutulong ang maraming inumin, lozenge at pagpapahinga ng boses. Makapagmumungkahi ang pharmacist ng gamot para sa allergy o reflux. Kailangang ipa-check-up ang ubo na tumatagal nang higit sa 3 linggo. Para sa ubo, tingnan ang aming gabay sa gamot sa ubo.

Sa tonsillitis, namumula at namamaga ang mga tonsil sa magkabilang gilid ng lalamunan, minsan may puting patse o nana. Puwede itong maramdamang parang malalang trangkaso, na masakit lumunok, may lagnat at sakit ng tainga. Kadalasang virus ang sanhi nito, minsan strep, at kadalasang gumagaling ito sa loob ng 3 hanggang 4 na araw sa parehong alaga sa bahay.

Magpatingin sa doktor ngayong araw kung may mga butlig na may nana sa tonsil mo o hirap kang kumain o uminom dahil sa sakit. Bihirang kailanganin ang pagtanggal ng tonsil. Para sa iba pang detalye, basahin ang aming gabay sa tonsillitis.

Ang quinsy, isang bihirang komplikasyon, ay naipong nana sa tabi ng tonsil. Pumunta sa emergency room kung mabilis na lumalala ang sore throat, na may pamamaga sa loob ng bibig o lalamunan, o hirap magsalita, lumunok, huminga o magbuka ng bibig.

Puwedeng hindi masabi ng maliit na bata na masakit ang lalamunan niya. Puwedeng ayaw niyang kumain o uminom, umiiyak kapag lumulunok, naglalaway, o may lagnat.

• Magtanong sa doktor o sa health center tungkol sa sore throat ng batang wala pang 5 taon. Tingnan ang aming gabay sa lagnat ng baby at bata.
• Mga ligtas na lunas ayon sa gabay ng DOH sa sakit ng bata (IMCI) para sa edad 2 buwan hanggang 5 taon: ituloy ang pagpapasuso, dagdagan ang inumin, at magbigay ng calamansi juice. Payo nito na huwag gumamit ng cough syrup, gamot na pampalabnaw ng plema at nasal decongestant sa maliliit na bata.
• Huwag magbigay ng honey sa wala pang 1 taon, matigas na kendi sa maliliit na bata, o aspirin sa wala pang 16. Magtanong sa doktor o pharmacist bago magbigay ng anumang gamot.
• Panatilihin sila sa bahay habang may lagnat, at kung strep, hanggang nakaisang araw man lang sila ng antibiotic.

Pumunta agad sa emergency room kung naglalaway ang bata, hindi makalunok o maingay ang paghinga.

Bihira, pero ang strep throat na hindi nagamot ay puwedeng mauwi sa rheumatic fever pagkalipas ng ilang linggo, kapag inaatake ng depensa ng katawan ang sarili nitong mga tissue, kasama ang mga balbula (valve) ng puso. Puwedeng mag-iwan ng permanenteng peklat sa mga valve ang isa o higit pang atake, na tinatawag na rheumatic heart disease. Ayon sa WHO, ito ang pinakakaraniwang sakit sa puso na nakukuha ng mga tao bago mag-25 taong gulang. Napipigilan ang rheumatic fever kapag ginamot ang strep ng tamang antibiotic.

Magpatingin sa doktor kung, sa mga linggo pagkatapos ng sore throat, ikaw o ang anak mo ay may lagnat at masakit na kasu-kasuan (lalo na kung lumilipat-lipat ang sakit sa iba't ibang kasu-kasuan), pananakit ng dibdib, hirap sa paghinga o biglaang galaw ng katawan na hindi mapigilan.

Kailangan ng mga nagkaroon na ng rheumatic fever ng regular na iniksiyon ng antibiotic sa loob ng maraming taon para hindi na maulit ang atake. May outpatient package ang PhilHealth para sa gamutang ito sa mga contracted facility, na itinakda ng Circular 2019-005 at ginagamit pa rin noong 2025. Nagbabayad ito ng ₱12,000 kada pasyente bawat taon at kasama rito ang taunang ultrasound ng puso (2D echo). Walang dagdag na babayaran ang mga sponsored at indigent member.

• Barangay health station, rural health unit (RHU) o city health center. Dito magsimula para sa sore throat na hindi bumubuti, o batang may sore throat at lagnat. Alamin kung paano gumagana ang pampublikong health system, o maghanap ng health center.
• PhilHealth YAKAP. Ayon sa impormasyon noong Hulyo 2025, ang mga miyembrong nakarehistro sa isang YAKAP clinic ay may libreng check-up, mga lab test sa listahan ng YAKAP na ipinagawa ng kanilang YAKAP doctor, at mga gamot sa listahan ng GAMOT na inireseta ng doktor na iyon, hanggang ₱20,000 bawat taon. Puwedeng maningil ang pribadong YAKAP clinic ng hanggang ₱900 bawat taon. Tingnan ang aming gabay sa PhilHealth YAKAP.
• Pribadong clinic: may bayad ang konsulta at anumang strep test, kaya itanong muna ang presyo.

Gusto mo bang may makausap? Mag-book ng tawag sa isang nurse.

• Maghugas ng kamay nang madalas, at takpan ang ubo at bahing ng tissue o ng siko.
• Huwag makigamit ng baso, kutsara o pagkain ng maysakit.
• Manatili sa bahay habang may lagnat ka, at kung strep, hanggang nakaisang araw ka man lang ng antibiotic.
• Magpalit ng bagong toothbrush ilang araw matapos simulan ang antibiotic para sa strep.
• Magpabakuna. Ibinibigay ng mga health center ang mga pangunahing bakuna ng baby sa unang taon, kasama ang Hib, na nagpoprotekta laban sa epiglottitis, isang mapanganib na pamamaga sa lalamunan.