Sakit sa tutunlan: unsay makatabang, kanus-a mahimong strep, ug kanus-a magpatabang dayon

Ang tutunlan mahimong masakit, mahapdos, garas o katol, ug kasagaran mas masakit kon motulon ka. Mahimo usab nga aduna kay:

• pagkapula sa likod sa baba
• hubag ug masakit nga kulani sa liog
• paos nga tingog, gamay nga ubo o baho nga ginhawa
• hilanat, sakit sa ulo o sakit sa lawas

Kadaghanan sa sore throat mamaayo sulod sa mga usa ka semana. Kon virus ang hinungdan, kasagaran pinakagrabe ang sintomas sa ika-3 ngadto sa ika-5 nga adlaw ug mas maayo na sa ika-10 nga adlaw.

Kadaghanan sa sore throat tungod sa virus, ang samang kagaw nga hinungdan sa sip-on, trangkaso ug COVID-19. Dili motalab ang antibiotic sa virus. Ang ubang hinungdan:

• strep throat, impeksyon sa bacteria nga group A streptococcus
• tonsillitis (impeksyon sa tonsil) ug laryngitis (paghubag sa voice box)
• glandular fever (mono), kasagaran sa edad 15 ngadto sa 24
• aso, abog, allergy ug acid reflux
• mas talagsa, sexually transmitted infection (STI) sama sa gonorrhea ug chlamydia. Kon basin na-expose ka sa HIV, ang sakit sa tutunlan usa ka rason aron magpa-test (tan-awa ang among giya sa sintomas sa HIV ug HIV test)
• thrush (impeksyon sa fungus), kasagaran sa mga tawo nga huyang ang resistensya

Kon masakit nga samad sa sulod sa baba ang imong gibati, mas lagmit kini singaw (mouth ulcer).

Dili kanunay mahibal-an sa doktor kon virus o strep pinaagi lang sa sintomas, mao nga mogamit sila og mubo nga checklist sa mga timailhan ug usahay og test.

Mas lagmit nga virus kon ang sakit sa tutunlan may kauban nga ubo, nagtulo nga sip-on o pula ug naluha nga mata.

Mas lagmit nga strep kon adunay kalit nga hilanat, puti nga mga patsa o nana sa tonsil, ug hubag ug masakit nga kulani sa liog, kasagaran walay ubo ug sip-on. Kasagaran kini sa mga bata nga edad 5 ngadto sa 15, ug mokaylap kini pinaagi sa laway, kasagaran sulod sa usa ka panimalay.

Ang ubang strep infection hinungdan sa scarlet fever, nga adunay rashes nga garas sama sa liha ug pula ug bukolbukol nga dila. Kinahanglan kini ipatan-aw sa doktor.

Mga test. Mahimong kuhaan sa health worker og swab ang likod sa imong tutunlan. Mahimo ang rapid strep test sa clinic, apan mahimong dili niini makit-an ang ubang kaso. Mas kompleto ang throat culture, ug ang resulta niini moabot human sa 1 ngadto sa 2 ka adlaw.

• Pagmumog og init-init nga tubig nga may asin. Tunawa ang tunga sa kutsarita nga asin sa usa ka baso nga init-init nga tubig, imumog, unya iluwa. Ang gagmayng bata dili angay magmumog.
• Inom og daghang ilimnon, sama sa tubig, sabaw, salabat (tsaa sa luya) o init-init nga calamansi juice.
• Okay ra ang bugnaw nga ilimnon. Bisan pa sa "bawal ang bugnaw", ang sakit sa tutunlan gikan sa kagaw ug aso, dili sa bugnaw nga ilimnon. Makahupay pa gani sa sakit ang bugnaw nga tubig o ice candy nga hinimo sa limpyo nga tubig.
• Kaon og humok nga pagkaon sama sa lugaw o arroz caldo.
• Sulayi ang dugos (honey) sa init-init nga tubig. Ayaw gayud hatagi og dugos ang masuso nga ubos sa 1 ka tuig: mahimo kining hinungdan sa infant botulism, usa ka talagsa apan grabe nga sakit.
• Supsupa ang lozenge o gahi nga kendi, apan dili ang gagmayng bata, kay mahimo silang matuk-an.
• Pahulaya ang imong tingog. Ayaw sa usa pag-videoke, ug ayaw pagsinggit o paghunghong.
• Likayi ang aso ug abog, ug hunong sa pagpanigarilyo.

Dili ka sigurado kon kinahanglan ka na ba magpadoktor? Ang among libre nga AI symptoms guide makatabang nimo sa paghunahuna niini.

Daghan ang mangita og "tableta sa sakit sa tutunlan". Mao kini ang makatabang:

• Paracetamol o ibuprofen ang pangunang tambal sa sakit sa tutunlan ug hilanat. Ayaw gayud hatagi og aspirin ang bisan kinsa nga ubos sa 16 ka tuig.
• Kon may hilanat ka ug posible nga dengue, pananglitan sa ting-ulan, paracetamol ang imna ug likayi ang ibuprofen ug aspirin hangtod nga matan-aw ka sa doktor: sa dengue, mahimong mopataas kini sa risgo sa pagdugo. Tan-awa ang among giya sa dengue.
• Medicated lozenge, nga adunay tambal nga makapamanhid, antiseptic o anti-inflammatory, mahimong makapakunhod sa sakit sa mga hamtong, apan gamay ra.
• Throat spray nga gamiton nga usa ra: gamay ra ang pamatuod nga makatabang kini.

Sunda ang label o pangutan-a ang pharmacist kon pila ang imnon, ug ayaw dobleha ang samang sangkap (pananglitan, paracetamol nga anaa sa tambal sa sip-on ug dugang paracetamol nga tableta). Kon mabdos ka o nagpasuso, adunay dugay nga sakit, nag-inom og ubang tambal, o mopalit para sa bata, pangutana una sa pharmacist o doktor. Mahimo usab nimong pangutan-on ang among medicines guide.

Makatintal ang pagpalit og amoxicillin o paggamit sa nahibilin nga antibiotic para sa sakit sa tutunlan. Apan:

• Dili mopatay sa virus ang antibiotic, ang kasagarang hinungdan.
• Kadaghanan mamaayo sulod sa usa ka semana, may antibiotic man o wala. Sa kasagaran, mga 16 ka oras ra ang makubsan niini sa gidugayon sa sintomas.
• Adunay side effects kini, kasagaran kalibanga ug kasukaon.
• Ang antibiotic nga dili kinahanglan makatabang sa kagaw nga mahimong resistant, mao nga basin dili na kini motalab kon tinuod nimong kinahanglan.

Kanus-a kini importante. Mahimong magreseta ang doktor, kasagaran penicillin o amoxicillin, kon kumpirmado o lagmit nga strep, o kon grabe kaayo ang imong pamati. Sa strep, mopadali kini sa pag-ayo ug mopugong sa rheumatic fever (tan-awa ang Strep throat ug rheumatic fever). Kon hatagan ka, humana ang tibuok nga pagtambal, ayaw kini ihatag sa uban, ug balik kon dili ka mamaayo 24 ngadto sa 48 ka oras human kini sugdi.

Ang katol nga tutunlan nga adunay uga ug katol nga ubo kasagaran gikan sa:

• sugod sa sip-on o trangkaso
• laryngitis, nga adunay pagkapaos ug kanunay nga gustong mag-ehem, kasagaran mawala sulod sa 1 ngadto sa 2 ka semana
• allergy, nga adunay pagbahin ug katol nga mata, nga mahimong molungtad og pipila ka semana o bulan
• sip-on nga motulo gikan sa likod sa ilong paingon sa tutunlan
• acid reflux, nga adunay heartburn o aslom nga lami sa baba, kasagaran mas grabe human mokaon o kon naghigda
• aso, abog ug uga nga hangin

Makatabang ang daghang ilimnon, lozenge ug pagpahulay sa tingog. Makasugyot ang pharmacist og tambal para sa allergy o reflux. Ang ubo nga molungtad og labaw sa 3 ka semana kinahanglan ipa-check-up. Para sa ubo, tan-awa ang among giya sa tambal sa ubo.

Sa tonsillitis, pula ug hubag ang mga tonsil sa duha ka kilid sa tutunlan, usahay may puti nga mga patsa o nana. Mahimo kining mobati nga sama sa grabe nga trangkaso, nga masakit motulon, may hilanat ug sakit sa dalunggan. Kasagaran virus ang hinungdan, usahay strep, ug kasagaran mamaayo kini sulod sa 3 ngadto sa 4 ka adlaw sa samang pag-atiman sa balay.

Magpadoktor karong adlawa kon adunay mga buko nga may nana sa imong tonsil o lisod kang mokaon o moinom tungod sa sakit. Talagsa ra kinahanglan ang pagtangtang sa tonsil. Para sa dugang, basaha ang among giya bahin sa tonsillitis.

Ang quinsy, usa ka talagsa nga komplikasyon, usa ka pundok sa nana tupad sa tonsil. Adto sa emergency room kon kusog nga mograbe ang sakit sa tutunlan, nga may hubag sa sulod sa baba o tutunlan, o lisod mosulti, motulon, moginhawa o mobuka sa baba.

Ang gamay nga bata basin dili makasulti nga masakit ang iyang tutunlan. Mahimong dili siya gustong mokaon o moinom, mohilak kon motulon, maglaway, o adunay hilanat.

• Pangutana sa doktor o sa health center bahin sa sakit sa tutunlan sa bata nga ubos sa 5 ka tuig. Tan-awa ang among giya sa hilanat sa masuso ug bata.
• Luwas nga mga remedyo sumala sa giya sa DOH sa sakit sa bata (IMCI) para sa edad 2 ka bulan ngadto sa 5 ka tuig: padayon sa pagpasuso, dugangi ang ilimnon, ug hatagi og calamansi juice. Gitambagan niini nga dili mogamit og cough syrup, tambal nga makapanipis sa plema ug nasal decongestant sa gagmayng bata.
• Ayaw hatagi og dugos ang ubos sa 1 ka tuig, gahi nga kendi ang gagmayng bata, o aspirin ang ubos sa 16. Pangutana sa doktor o pharmacist sa dili pa mohatag og bisan unsang tambal.
• Ipabilin sila sa balay samtang may hilanat, ug kon strep, hangtod nga labing menos usa ka adlaw na silang nag-inom og antibiotic.

Adto dayon sa emergency room kon naglaway ang bata, dili makatulon o saba ang pagginhawa.

Talagsa ra, apan ang strep throat nga wala matambali mahimong mosangpot sa rheumatic fever pipila ka semana ang milabay, kon atakehon sa depensa sa lawas ang kaugalingon niining mga tissue, lakip ang mga balbula (valve) sa kasingkasing. Ang usa o labaw pa nga atake mahimong magbilin og permanente nga ulat sa mga valve, nga gitawag og rheumatic heart disease. Matod sa WHO, kini ang labing kasagarang sakit sa kasingkasing nga makuha sa mga tawo sa dili pa sila mag-edad og 25. Mapugngan ang rheumatic fever kon tambalan ang strep sa husto nga antibiotic.

Magpadoktor kon, sa mga semana human sa sakit sa tutunlan, ikaw o ang imong anak adunay hilanat ug masakit nga lutahan (ilabi na kon mobalhin-balhin ang sakit gikan sa usa ka lutahan ngadto sa lain), sakit sa dughan, kakulang sa ginhawa o kalit nga mga lihok nga dili mapugngan.

Ang mga tawo nga nakaagi na og rheumatic fever nagkinahanglan og regular nga indyeksyon sa antibiotic sulod sa daghang tuig aron dili na mobalik ang atake. Adunay outpatient package ang PhilHealth para niini nga pag-atiman sa mga contracted facility, nga gitakda sa Circular 2019-005 ug gigamit pa gihapon niadtong 2025. Mobayad kini og ₱12,000 matag pasyente kada tuig ug apil ang tinuig nga ultrasound sa kasingkasing (2D echo). Walay dugang bayad ang mga sponsored ug indigent member.

• Barangay health station, rural health unit (RHU) o city health center. Diri magsugod para sa sakit sa tutunlan nga dili mamaayo, o bata nga may sakit sa tutunlan ug hilanat. Hibal-i kon unsaon pagdagan sa publiko nga health system, o pangitaa ang health center.
• PhilHealth YAKAP. Sumala sa impormasyon niadtong Hulyo 2025, ang mga miyembro nga nakarehistro sa usa ka YAKAP clinic adunay libre nga check-up, mga lab test sa lista sa YAKAP nga gipahimo sa ilang YAKAP doctor, ug mga tambal sa lista sa GAMOT nga gireseta sa maong doktor, hangtod ₱20,000 kada tuig. Ang pribado nga YAKAP clinic mahimong maningil og hangtod ₱900 kada tuig. Tan-awa ang among giya sa PhilHealth YAKAP.
• Pribado nga clinic: may bayad ang konsulta ug bisan unsang strep test, mao nga pangutan-a una ang presyo.

Gusto ka ba nga adunay makaestorya? Mag-book og tawag sa usa ka nurse.

• Panghunaw og kamot kanunay, ug taboni ang ubo ug bahin gamit ang tissue o ang siko.
• Ayaw pakig-ambit og baso, kutsara o pagkaon sa masakiton.
• Pabilin sa balay samtang adunay hilanat, ug kon strep, hangtod nga labing menos usa ka adlaw ka nang nag-inom og antibiotic.
• Ilisi og bag-o ang toothbrush pipila ka adlaw human sugdi ang antibiotic para sa strep.
• Pabakuna. Ang mga health center mohatag sa pangunang mga bakuna sa masuso sa unang tuig, lakip ang Hib, nga manalipod batok sa epiglottitis, usa ka delikado nga paghubag sa tutunlan.