Tigdas at tigdas hangin (rubella): sintomas, gamot sa bahay at bakuna

Ang tigdas ay virus na napakadaling makahawa. Kadalasang lumalabas ang sintomas 1 hanggang 2 linggo matapos mahawa ang tao.

Una, para itong matinding sipon:

• mataas na lagnat
• sipon, pagbahing at ubo
• mapula, mahapdi at maluha-luhang mata; puwedeng sumakit ang mata sa maliwanag na ilaw
• pagkalipas ng ilang araw, maliliit na puting batik sa loob ng pisngi

Saka ang pantal. Mga 3 hanggang 5 araw matapos ang unang sintomas, lumalabas ang mapula o kayumangging pantal na batik-batik, na nagsisimula sa mukha at likod ng tainga. Sa loob ng mga 3 araw, kumakalat ito pababa sa katawan, braso at binti. Kadalasang hindi ito masyadong makati. Nawawala ito pagkalipas ng mga 4 hanggang 8 araw, at karamihan ay bumubuti ang pakiramdam pagkalipas ng mga isang linggo.

Tigdas ba o dengue? Parehong may lagnat at pantal. Ang pagdurugo ng ilong, sakit ng tiyan at pananakit ng kasukasuan ay puwedeng senyales ng dengue (tingnan ang aming gabay sa dengue). Paltos naman ang dala ng bulutong-tubig (tingnan ang aming gabay sa bulutong-tubig). Ipatingin ang anumang lagnat na may pantal.

Maraming Pilipino ang tumatawag na tigdas hangin sa rubella, o German measles. Ginagamit din ng ilang pamilya ang pangalang ito sa ibang banayad na pantal, kaya ipatingin ito sa health worker.

Ibang virus ang rubella. Sa mga bata, kadalasan itong banayad: mababang lagnat, pink na pantal na batik-batik na nagsisimula sa mukha at tumatagal nang 1 hanggang 3 araw, at namamagang kulani sa likod ng tainga at sa leeg. May mga hindi nagkakapantal. Ang mga adult, mas madalas ang babae, ay puwedeng magkaroon ng masakit na daliri, pulso o tuhod nang ilang araw, minsan hanggang 10. Lumalabas ang sintomas 2 hanggang 3 linggo matapos mahawa, at pareho ang alaga sa bahay tulad ng sa tigdas.

Ang malaking panganib ay sa pagbubuntis. Ang rubella sa unang bahagi ng pagbubuntis ay puwedeng makapinsala sa sanggol (tingnan ang pagbubuntis sa ibaba).

Ang tigdas at tigdas hangin ay dulot ng virus na kumakalat kapag huminga, umubo o bumahing ang taong may sakit.

Isa ang tigdas sa pinakanakakahawang sakit sa mundo. Puwedeng manatili ang virus sa hangin ng kuwarto nang hanggang 2 oras, at hanggang 9 sa bawat 10 taong walang proteksiyon na malapit sa maysakit ang mahahawa. Nakakahawa ang tigdas mula mga 4 na araw bago lumabas ang pantal hanggang 4 na araw matapos itong lumabas, madalas bago pa malaman ng kahit sino na tigdas pala ito. Ang rubella naman ay nakakahawa mula mga isang linggo bago ang sintomas hanggang hindi bababa sa 5 araw matapos lumabas ang pantal.

Kapag maraming bata sa barangay ang hindi nabakunahan, nagkakaroon ng outbreak. Noong unang bahagi ng 2019, nang ideklara ang outbreak sa limang rehiyon, mahigit 12,700 kaso at 203 namatay ang naitala sa bansa sa loob ng wala pang dalawang buwan, karamihan ay maliliit na batang hindi bakunado. Noong 2025, muling nagkaroon ang Pilipinas ng mahigit 5,000 kaso ng tigdas.

Walang gamot na pumapatay sa virus ng tigdas o tigdas hangin, at walang home remedy na nakakapagpagaling dito. Karamihan ay gumagaling sa bahay kapag maayos ang alaga.

Magpatingin muna sa health center, at magpasabi bago pumasok para mailayo kayo sa ibang pasyente. Mas mabuting sa bahay alagaan ang banayad na kaso, dahil madaling kumalat ang tigdas sa ospital.

Ano ang nakakatulong sa bahay:

• Pahinga, malambot at masustansiyang pagkain at maraming inumin: tubig, sabaw, at gatas ng ina para sa baby.
• Oral rehydration salts (ORS) kapag nagtatae o nagsusuka, na tinimpla nang eksakto gaya ng nakasulat sa pakete (tingnan ang aming gabay sa pagtatae).
• Paracetamol para gumaan ang lagnat at pananakit ng katawan. Sundin ang label, at para sa baby o maliit na bata, magtanong muna sa doktor o pharmacist (tingnan ang lagnat ng bata). Huwag kailanman magbigay ng aspirin sa sinumang wala pang 16 na taong gulang.
• Linisin ang mata nang dahan-dahan gamit ang bulak na isinawsaw sa pinakuluang tubig na pinalamig. Puwedeng makatulong ang mas madilim na kuwarto kung masakit sa mata ang liwanag.

Vitamin A. Para sa mga batang wala pang 5 taon na may tigdas, payo ng WHO na bigyan sila ng vitamin A ng health worker. Nakakatulong itong maiwasan ang pinsala sa mata at pagkabulag, at puwedeng magpababa ng panganib na mamatay.

Antibiotic: hindi ito tumatalab sa virus. Puwede itong ireseta ng doktor para sa dagdag na impeksiyon, gaya ng pulmonya.

Hindi sigurado sa isang sintomas? Magtanong sa aming AI symptom guide o sa isang nurse.

"Bawal maligo." Walang medikal na dahilan para hindi maligo, at walang gabay na nasuri namin na nagbabawal dito. Napapanatiling malinis ang balat ng mabilis na paligo sa maligamgam na tubig; patuyuing mabuti ang maysakit at bihisan ng manipis na damit. Pero hindi nito pinabababa ang lagnat: hindi ipinapayo ng NICE ang pagpupunas (sponging) para doon.

"Palabasin ang tigdas." (Balutin ng makapal na kumot at isara ang bintana para lumabas ang pantal.) Kusang lumalabas at nawawala ang pantal. Lalo lang maiinitan ang nilalagnat na bata sa makapal na kumot. Buksan ang mga bintana: nababawasan ng sariwang hangin ang pagkalat ng virus sa bahay.

Paligo sa pinakuluang dahon. Walang maayos na pag-aaral na nagpapakitang nakakagaling ito ng tigdas. Kung gagamit nito, palamigin nang husto ang tubig at ilayo sa mata.

Vitamin A na binili nang kusa. Ipaubaya ito sa health center. Puwedeng makasira sa atay ang sobra nito, at hindi nito napipigilan ang tigdas.

"Bawal ang malansa." (Walang isda, itlog o manok.) Mas kailangan ng batang maysakit ang sustansiya, hindi mas kaunti. Magbigay ng malambot na pagkain nang paunti-unti.

Huwag hayaang maantala ng anumang remedyo ang pagpapatingin kapag may mga senyales ng panganib.

Huwag munang pumasok sa paaralan, daycare o trabaho nang hindi bababa sa 4 na araw matapos lumabas ang pantal ng tigdas, o hindi bababa sa 5 araw para sa tigdas hangin. Sa panahong ito:

• lumayo sa mga baby, buntis at taong mahina ang immune system
• buksan ang mga bintana, maghugas ng kamay nang madalas, at takpan ang bibig kapag umuubo o bumabahing
• huwag makigamit ng baso, kutsara, tuwalya o kumot

Nalapit ka ba sa taong may tigdas? Kung ikaw o ang anak mo ay hindi kumpleto sa bakuna, pumunta sa health center o doktor sa araw ding iyon. Ang bakunang naibigay sa loob ng 3 araw (72 oras) matapos ang pagkakalapit ay puwedeng makaiwas sa tigdas. Ang mga hindi puwedeng bakunahan, gaya ng buntis, maliliit na baby at taong mahina ang immune system, ay puwedeng bigyan ng antibodies, pinakamainam sa loob ng 6 na araw.

Mga 1 sa bawat 10 taong may tigdas ang nagkakaroon ng komplikasyon, na siyang sanhi ng karamihan ng pagkamatay sa tigdas (mga 95,000 sa buong mundo noong 2024):

• pulmonya (pneumonia; tingnan ang aming gabay sa pneumonia)
• impeksiyon sa tainga
• matinding pagtatae at dehydration
• pinsala sa mata at pagkabulag, mas malamang sa batang kulang sa vitamin A
• encephalitis, pamamaga ng utak na puwedeng mag-iwan ng pangmatagalang pinsala sa utak

Pinakakaraniwan ang mga ito sa batang wala pang 5 taon, adult na lampas 30, batang malnourished, buntis at mga taong mahina ang immune system dahil sa HIV o ibang sakit.

Pinahihina rin ng tigdas ang immune system nang ilang panahon: puwedeng "makalimutan" ng katawan kung paano labanan ang mga mikrobyong kilala na nito, kaya mas madaling dapuan ng ibang impeksiyon pagkatapos.

Ang tigdas habang buntis ay puwedeng magdulot ng pagkalaglag o ng baby na maagang ipinanganak o maliit. Ang tigdas hangin sa unang bahagi ng pagbubuntis ay naipapasa sa baby sa mga 9 sa bawat 10 kaso at puwedeng magdulot ng pagkalaglag o congenital rubella syndrome: baby na ipinanganak na bingi, may problema sa mata, may depekto sa puso o mabagal ang paglaki at pag-unlad.

Kung buntis ka at may bagong pantal, o nalapit sa taong may tigdas o tigdas hangin, magpatingin sa doktor ngayong araw. Magpasabi muna sa clinic bago pumunta, para matingnan ka nila nang malayo sa ibang pasyente. Sabihan din ang team ng iyong prenatal check-up.

Hindi ibinibigay ang mga bakunang ito habang buntis. Kung balak mong magbuntis, tanungin ang doktor kung may proteksiyon ka na; masusuri ito sa blood test. Payo ng mga doktor na maghintay ng 4 na linggo (28 araw) matapos ang bakuna bago magbuntis.

Kung may tigdas o tigdas hangin ka at nagpapasuso, tanungin ang doktor ngayong araw kung paano ligtas na mapapakain ang baby.

Bakuna ang pinakamabisang proteksiyon, at libre ito sa health center. Sa ilalim ng National Immunization Program ng DOH, binibigyan ang mga baby ng bakunang may proteksiyon laban sa tigdas, gaya ng MMR (measles, mumps at rubella), nang libre sa barangay health station at RHU: ang unang dose sa 9 na buwan at ang ikalawa sa 12 buwan. Kapag may outbreak, payo ng WHO na magbakuna simula 6 na buwan. Dalhin ang baby book sa bawat pagbisita, at tingnan ang aming gabay sa iskedyul ng bakuna.

Pagkatapos ng 2 dose, mga 99 sa bawat 100 tao ang protektado laban sa tigdas at tigdas hangin. Hindi sapat ang isang dose para sa lahat.

Mga kampanyang Ligtas Tigdas. Kapag dumarami ang kaso, dinadala ng DOH ang bakunang measles-rubella (MR) sa mga komunidad sa mga catch-up drive. Noong 2026, naabot ng drive ang malalayong baryo ng Zamboanga del Norte noong Pebrero, at may yugto para sa Luzon at Visayas na nakatakda sa Hunyo. Nawala ang baby book? Ayon sa Philippine Pediatric Society, puwedeng ibigay na lang sa bata ang mga naiwang dose: walang masamang reaksiyon ang dagdag na dose, pero walang proteksiyon ang batang may naiwang dose.

Ang side effects ay kadalasang banayad: masakit na braso, o lagnat at bahagyang pantal mga 7 hanggang 11 araw pagkatapos. Ayon sa malalaking pag-aaral, walang kaugnayan ito sa autism.

Sino ang hindi dapat bakunahan: mga buntis, taong napakahina ang immune system, at sinumang nagkaroon ng matinding allergic reaction sa bakuna o sa mga sangkap nito. Susuriin muna ito ng health worker.

• Barangay health station o RHU muna. Magpasabi muna para matingnan ng health worker ang maysakit nang malayo sa iba. Libre doon ang bakuna sa tigdas.
• PhilHealth YAKAP. Simula Hulyo 2025, libre ang konsulta sa YAKAP clinic kung saan ka naka-register (puwedeng maningil ang pribadong clinic ng hanggang ₱900 bawat pasyente sa isang taon), at ang mga gamot na inireseta ng iyong YAKAP doctor ay makukuha sa mga accredited na botika sa loob ng ₱20,000 na limit bawat tao sa isang taon. Tingnan ang aming gabay sa PhilHealth YAKAP.
• Pagka-confine sa ospital. Nagbabayad ang PhilHealth ng nakapirming case rate na sumasaklaw sa bayad sa ospital at doktor. Sa ilalim ng Circular 2024-0037, na pinakabagong listahang nakita pa rin namin noong Nobyembre 2026, ₱15,015 ang tigdas na walang komplikasyon, ₱15,210 kapag may impeksiyon sa tainga, ₱29,250 kapag may pulmonya at ₱42,120 kapag may encephalitis; ₱7,800 naman ang tigdas hangin na walang komplikasyon. Itanong sa PhilHealth desk kung magkano pa ang babayaran, at basahin ang ano ang sakop ng PhilHealth.
• Hindi kaya ang natitirang bayarin? Ang Malasakit Center ng ospital ay iisang desk para sa tulong medikal at pinansiyal mula sa PhilHealth, PCSO at DSWD (tingnan ang aming gabay sa Malasakit Center).

Maghanap ng health center gamit ang aming care finder, o mag-book ng tawag sa nurse. Iba pang gabay sa impeksiyon at lagnat.