Gamot sa pagsusuka at pagkaduwal: ano ang gagawin sa bahay at kailan magpatingin

Ang pagkaduwal (nausea, "nasusuka ako") ay ang pakiramdam na parang masusuka ka na. Ang pagsusuka ay kapag pumipiga nang malakas ang sikmura at inilalabas ang laman nito sa bibig. Sintomas ito, hindi sakit.

• Kadalasang maikli lang ang biglaang pagsusuka. Kapag dahil sa stomach bug, kadalasang humihinto ito sa loob ng 1 hanggang 2 araw sa mga adult at bata.
• Ang pangunahing panganib ay dehydration (pagkaubos ng tubig sa katawan). Bantayan ang pagkauhaw, tuyong bibig, madalang na pag-ihi o madilim na ihi, walang luha, lubog na mata, o pagkahilo kapag tumatayo. Ang mga sanggol, maliliit na bata at matatanda ang pinakamabilis ma-dehydrate.
• Madalas maglungad ang sanggol: kaunting gatas ang lumalabas pagkatapos dumede, nang walang pilit. Hindi iyon pagsusuka.

Ang pinakakaraniwang sanhi ay stomach bug (gastroenteritis), impeksiyon sa tiyan at bituka gaya ng norovirus o rotavirus, at food poisoning mula sa pagkaing kulang sa luto, matagal nang nakalabas, o hinawakan ng kamay na hindi nahugasan.

Iba pang mga sanhi:

• pagkahilo sa biyahe (motion sickness), at paglilihi (morning sickness) sa unang mga buwan ng pagbubuntis (tingnan ang mga unang sintomas ng pagbubuntis)
• migraine at iba pang matinding sakit ng ulo
• alak at ilang gamot
• acid reflux at ulcer sa sikmura
• iba pang impeksiyon, gaya ng UTI o dengue
• matinding sakit, gaya ng dulot ng kidney stones (bato sa bato)

Mas bihira, senyales ito ng malubhang problema: appendicitis, bara sa bituka, meningitis, pagkalason, pinsala sa ulo, o malubhang komplikasyon ng diabetes na tinatawag na ketoacidosis (DKA). Kaya mahalaga ang mga danger sign sa pahinang ito.

• Ang dilaw na suka ay kadalasang apdo (bile), isang katas na tumutulong sa pagtunaw. Karaniwan itong lumalabas pagkatapos sumuka nang maraming beses nang walang laman ang tiyan, gaya ng sa stomach bug. Magpatingin sa doktor kung paulit-ulit ito.
• Ang berdeng suka sa adult, o dilaw-berde o berdeng suka sa bata o sanggol, ay puwedeng senyales ng bara sa bituka. Pumunta sa emergency room.
• Pulang dugo, o kulay brown o itim na butil na parang giniling na kape, ay madalas senyales ng pagdurugo sa daanan ng pagkain (esophagus) o sa sikmura, halimbawa dahil sa ulcer o sa punit mula sa malakas na pagsusuka. Laging magpatingin agad.
• Ang sukang mukhang dumi o amoy-dumi ay emergency.

Hindi masasabi ng kulay lang ang sanhi, kaya titingnan din ng doktor ang iba mong sintomas.

Karamihan ng pagsusuka dahil sa stomach bug o food poisoning ay puwedeng alagaan sa bahay. Ang layunin ay tuloy-tuloy na makapasok ang tubig sa katawan.

1. Magsimula sa maliliit na higop bawat ilang minuto. Mas madaling manatili sa tiyan ang maliliit na higop kaysa isang buong baso.
2. Gumamit ng oral rehydration solution (ORS), na madalas tawaging Oresol, kung nagtutuloy ang pagsusuka o may kasamang pagtatae. Pinapalitan nito ang nawalang tubig at asin. Timplahin ito sa eksaktong dami ng malinis na tubig na nakasulat sa pakete.
3. Kung naisuka ang ininom, huminto nang mga 10 minuto, saka uminom ulit, mas mabagal kaysa dati.
4. Subukan ang malamig. Madalas nakagiginhawa sa pagkaduwal ang malamig na inumin o maliliit na piraso ng yelo. Kasama rin sa inumin ang malinaw na sabaw at am (sabaw ng sinaing).
5. Kumain kapag handa ka na: kaunting simpleng pagkain gaya ng lugaw, kanin o crackers.

Puwede ring makatulong: sariwang hangin, mabagal na paghinga at maluwag na damit. Iwasan ang matapang na amoy ng niluluto at huwag humiga agad pagkatapos kumain. Nakatutulong ang salabat (ginger tea) sa ilang tao, pero hindi pa tiyak ang ebidensiya.

Iwasan ang softdrinks, sports drinks, matamis na juice, kape, alak, at pritong o maanghang na pagkain. Kung nagtatae rin, tingnan ang aming gabay sa pagtatae. Hindi sigurado kung kailangan mo ng doktor? Subukan ang aming libreng AI symptoms guide.

• ORS ang pinakamahalagang gamot sa pagsusuka dahil sa stomach bug. Hindi nito pinapatigil ang pagsusuka, pero pinipigilan nito ang dehydration.
• Mga gamot na pampatigil ng suka (antiemetic): marami sa mga ito ang kailangan ng reseta. Puwedeng magreseta nito ang doktor para sa migraine, pagsusuka sa pagbubuntis o pagkatapos ng operasyon. Huwag gumamit ng tirang tableta o ng gamot ng ibang tao.
• Para sa motion sickness, puwedeng magmungkahi ang pharmacist ng tabletang iniinom bago bumiyahe.
• Ang paracetamol ay puwedeng makatulong sa lagnat o pananakit. Kung posibleng dengue, iwasan ang ibuprofen at aspirin hangga't hindi ka natitingnan ng doktor: puwede nitong pataasin ang panganib ng pagdurugo.
• Ang birth control pills ay puwedeng hindi tumalab kung sumuka ka agad pagkatapos uminom nito, o kung tuloy-tuloy ang pagsusuka mo. Depende sa pill kung gaano kabilis ang mahalaga, kaya basahin ang leaflet o magtanong sa pharmacist, at gumamit ng condom hangga't hindi mo natitiyak na protektado ka.

Sundin ang label o magtanong sa pharmacist, at magtanong muna sa doktor kung buntis ka o nagpapasuso, may pangmatagalang sakit, umiinom ng ibang gamot, o bibili para sa bata. Puwede mo ring tanungin ang aming medicines guide.

Madalas sumuka ang mga bata, kadalasan dahil sa stomach bug, at mabilis silang ma-dehydrate.

• Ituloy ang pagpapasuso, mas madalas kaysa karaniwan, at ialok ulit ang dede pagkatapos ng bawat pagsusuka.
• Magbigay ng maliliit na higop nang madalas ng ORS o malinis na tubig gamit ang tasa o kutsara. Mas madaling ipainom ang pinalamig na ORS.
• Huwag pilitin kumain. Ayos lang na kaunti ang kain nila sa loob ng isa o dalawang araw basta umiinom sila.
• Huwag magbigay ng syrup o tableta na pampatigil ng suka maliban kung inireseta ng doktor. Magtanong sa doktor o sa inyong health center kung gaano karaming ORS ang kailangan ng anak mo.

Ipatingin ang anak mo ngayong araw kung nagsusuka ang sanggol na wala pang 6 na buwan o kung ayaw nang dumede ng kahit anong sanggol; kung ang batang wala pang 3 taon ay nagsusuka na nang 12 oras, ang wala pang 6 na taon nang 24 oras, o ang mas matanda nang 48 oras; o kung kumonti ang basang diaper o madilim ang ihi.

Dalhin agad sa ospital kung isinusuka ng anak mo ang lahat, hindi makainom o makadede, sobrang antok o mahirap gisingin, nangingisay (kombulsiyon), berde o may dugo ang suka, o may matinding sakit ng tiyan o matigas na leeg.

Kung may lagnat din, tingnan ang lagnat ng sanggol at bata. Pinoprotektahan ng bakuna laban sa rotavirus ang mga sanggol laban sa isang karaniwang sanhi ng matinding pagsusuka.

Mas mabilis ma-dehydrate ang matatanda at puwedeng hindi nila maramdaman ang uhaw, kaya alukin sila ng ORS nang madalas at tanungin kung umiihi sila. Puwede ring ibig sabihin ng pagsusuka na naisusuka nila ang mga maintenance na gamot nila sa blood pressure, diabetes o puso: tanungin ang kanilang doktor kung ano ang gagawin. Ang biglaang pagkaduwal na may pananakit ng dibdib o hirap huminga ay puwedeng atake sa puso: tumawag sa 911. Ang senior na tuloy-tuloy ang pagsusuka ay dapat magpatingin sa doktor sa araw ding iyon.

May kanya-kanyang paraan ang bawat pamilya sa pag-aalaga ng nagsusuka. May mga hindi nakasasama; may mga nakaaantala sa tamang lunas.

• "Pasma o lamig sa tiyan iyan dahil sa malamig na inumin." Ang biglaang pagsusuka ay kadalasang dahil sa stomach bug o food poisoning. Madalas pa ngang nakagiginhawa sa pagkaduwal ang maliliit na higop ng malamig na inumin.
• "Ipahilot ang tiyan." Puwedeng nakagiginhawa ito, pero hindi nito magagamot ang impeksiyon. Kapag matindi ang sakit ng tiyan, puwede nitong maantala ang lunas sa appendicitis o bara sa bituka, na kailangan ng operasyon.
• "Kailangan mong kumain para lumakas." Ang pagpilit kumain ay nagpapalala ng pagsusuka. Pag-inom muna ang dapat unahin.
• "Pinapalitan ng softdrinks ang nawala sa katawan." Mali ang timpla ng asukal at asin nito. Gumamit ng ORS.
• "Pasukahin agad kapag nakalunok ng lason." Huwag magpainom ng tubig na may asin o magsundot ng daliri sa lalamunan. Pumunta sa emergency room o tumawag sa 911, at dalhin ang lalagyan.

Ang morning sickness o paglilihi ay karaniwan sa unang mga buwan ng pagbubuntis at kadalasang gumagaan pagsapit ng ika-16 hanggang ika-20 linggo. May malubhang uri nito na puwedeng magdulot ng dehydration. Kung buntis ka, magtanong muna sa iyong doktor o midwife bago gumamit ng anumang lunas o gamot. Tingnan ang aming gabay sa prenatal check-up.

Ang motion sickness (hilo sa biyahe) ay dulot ng magkasalungat na senyales mula sa mata at sa loob ng tainga. Umupo sa harap ng kotse o jeepney o sa gitna ng bangka, tumingin sa malayo sa abot-tanaw, magbukas ng bintana, huwag magbasa o mag-cellphone, at huwag kumain nang mabigat bago bumiyahe.

Itatanong ng doktor kung kailan nagsimula ang pagsusuka, ano ang itsura ng suka, kailan ka huling umihi, kung may iba pang nagkasakit na kumain ng parehong pagkain, anong gamot ang iniinom mo, at kung puwedeng buntis ka.

• Barangay health station, rural health unit (RHU) o city health center: dito magsimula. Maghanap ng health center, o alamin kung paano gumagana ang pampublikong health system.
• PhilHealth YAKAP: ayon sa FAQ ng PhilHealth noong Hulyo 2025, ang mga nakarehistro sa isang YAKAP clinic ay may libreng check-up doon, mga lab test na ipinagagawa ng kanilang YAKAP doctor, at mga gamot na inireseta ng doktor na iyon mula sa mga accredited na GAMOT pharmacy, hanggang ₱20,000 kada taon. Puwedeng maningil ang pribadong YAKAP clinic ng hanggang ₱900 kada taon. Noong Enero 2026, sinabi ng PhilHealth na kabilang pa rin ang ORS at paracetamol sa 21 gamot sa mga YAKAP clinic. Tingnan ang aming gabay sa PhilHealth YAKAP.
• Emergency room: sa ngayon (Nobyembre 2026), nakalista ang tuloy-tuloy na pagsusuka (persistent vomiting) sa mga kondisyong sakop ng Outpatient Emergency Care Benefit ng PhilHealth (Circular 2025-0020) sa mga ospital na accredited ng PhilHealth, para sa mga pasyenteng pinauwi sa loob ng 24 oras mula nang dumating sa ER. Ang mga Pilipinong hindi pa nakarehistro sa PhilHealth ay puwedeng irehistro doon. Tingnan kung ano ang sakop ng PhilHealth.

Gusto mo bang pag-usapan ito? Mag-book ng tawag sa nurse.

• Maghugas ng kamay gamit ang sabon pagkatapos mag-CR o magpalit ng diaper, at bago magluto o kumain.
• Lutuing mabuti ang pagkain, kainin habang mainit, at huwag iwanan nang ilang oras sa init ang lutong pagkain.
• Uminom ng ligtas na tubig; pakuluan kung hindi sigurado.
• Manatili sa bahay hanggang 2 araw matapos huminto ang pagsusuka at pagtatae, at huwag munang magluto para sa iba.
• Linisin ang suka nang naka-gloves kung kaya, labhan nang hiwalay ang nadumihang damit, at maghugas ng kamay pagkatapos.

Higit pa sa aming pahina tungkol sa tiyan at panunaw, kasama ang sakit ng tiyan.